دانلود پایان نامه
چکیده

شرح لغات، اصطلاحات و ابیات دشوار 150 غزل از آغاز غزلهای دیوان لطف الله نیشابوری

به کوشش

زهرا رسولی نژاد

از اواخر قرن هشتم تا آغاز قرن نهم از دورههای رواج شعر فارسی در ایران و کثرت شگفت انگیز شاعران شمرده میشود. در قسمت بزرگی از این دوره شاهد کمال شاعران نامآوری هستیم که با در اختیار داشتن میراث فصاحت قدما و اطلاع از موازین سخنوری، همانند استادان خود آثار بدیعی در انواع شعر فارسی پدید آوردهاند. این شاعران در واقع حافظان واقعی زبان فارسی و نگهبان سنت ادبی قدیم بودند، یکی از شاعران مشهور این قرن که در تذکرهها و منابع موجود در زمرهی مشهورترین شاعران پارسیگوی اواخر قرن هشتم معرفی شده است، لطف الله نیشابوری است. هدف نگارنده در پایان نامهی حاضر این بوده است که با شرح لغات و اصطلاحات مشکل ابیات و در حد توان با گره گشایی از اشعار دشوار 150 غزل از آغاز غزلیات لطف الله نیشابوری به خواننده در فهم هرچه بهتر اشعار این شاعر کمک نماید و زمینهی آشنایی هرچه بیشتر مشتاقان غزل فارسی را فراهم سازد. و با نمایاندن برخی از صنایع ادبی موجود در اشعار این شاعر، ظرافتهای ادبی ابیات و هنر شاعر در به کار بردن آنها را پیش روی خواننده قرار دهد. برای این کار متن اصلی دیوان بر اساس عکس نسخهی خطی آن مورد بررسی قرار گرفته و خوانش صحیح تمامی ابیات بررسی شد، سپس سعی شد وزن و بحر هر شعر به صورت دقیق استخراج شود، در مرحله بعد به شرح لغات و اصطلاحات دشوار و بیان آرایههای ادبی ابیات پرداخته و در آخر شرح و تفسیر ابیات دشوار هر غزل آورده شد. این پایان نامه در چهار فصل تدوین شده است: در فصل اول کلیات عنوان شده، فصل دوم به پیشینه تحقیق اختصاص داده شده است، فصل سوم متن اصلی تحقیق را شامل میشود و در آن غزلیات و شرح و توضیح آنها لحاظ شده و فصل چهارم شامل نتایج به دست آمده از این پژوهش است. در بررسی اشعار این شاعر گرایش او به مفاهیمی چون ستایش عشق، غم گرایی، فراق، قضا و قدر، زبونی عاشق و علومقام معشوق، عشق به معشوق زمینی، اشاره به معشوق مذکر، ستایش شراب و بیخودی و استفاده از اصطلاحات نجومی و تلمیحات مشاهده شد.
کلمات کلیدی:
لطف الله نیشابوری، غزل، عقل و عشق و معشوق، لعل و جام و ساقی.

فهرست مطالب

فصل اول
مقدمه 2
1-1- کلیات 2
1-1-1- اهمیت و ضرورت تحقیق 2
1-1-2- روش تحقیق 3
1-1-3- درباره شاعر 3
1-1-4- ممدوحان شاعر 18
1-1-5- عصر شاعر 20
1-1-6- دیوان لطف الله 30
فصل دوم
پیشینه تحقیق 48
فصل سوم
متن اصلی 52
غزل1 52
غزل 2 55
غزل3 58
غزل 4 64
غزل5 66
غزل6 72
غزل7 76
غزل8 79
غزل9 81
غزل10 83
غزل11 87
غزل12 89
غزل13 93
غزل14 95
غزل15 99
غزل16 102
غزل17 105
غزل18 109
غزل19 112
غزل22 118
غزل23 122
غزل24 124
غزل25 126
غزل26 128
غزل27 130
غزل28 132
غزل29 135
غزل30 137
غزل31 139
غزل32 141
غزل33 143
غزل34 146
غزل35 149
غزل36 153
غزل37 158
غزل38 161
غزل39 165
غزل40 171
غزل41 173
غزل42 176
غزل43 179
غزل44 181
غزل45 183
غزل46 187
غزل47 191
غزل48 194
غزل49 197
غزل50 200
غزل51 204
غزل52 208
غزل53 210
غزل54 212
غزل55 215
غزل56 219
غزل57 222
غزل58 225
غزل59 227
غزل60 231
غزل61 233
غزل62 236
غزل63 238
غزل64 240
غزل65 241
غزل66 245
غزل67 248
غزل68 251
غزل69 254
غزل70 257
غزل71 259
غزل72 261
غزل73 263
غزل74 266
غزل75 268
غزل76 270
غزل77 272
غزل78 274
غزل79 276
غزل80 278
غزل81 280
غزل82 283
غزل83 285
غزل84 288
غزل85 289
غزل86 292
غزل87 294
غزل88 297
غزل89 298
غزل90 301
غزل91 303
غزل92 306
غزل93 309
غزل94 311
غزل95 313
غزل96 316
غزل97 319
غزل98 322
غزل99 324
غزل100 327
غزل101 329
غزل102 332
غزل103 334
غزل104 337
غزل105 340
غزل106 342
غزل107 344
غزل108 345
غزل109 347
غزل110 350
غزل111 352
غزل112 356
غزل113 359
غزل114 361
غزل115 363
غزل116 364
غزل117 365
غزل118 367
غزل119 370
غزل120 372
غزل121 373
غزل122 375
غزل123 377
غزل124 380
غزل125 382
غزل126 384
غزل127 386
غزل128 389
غزل129 390
غزل130 391
غزل131 392
غزل132 394
غزل133 396
غزل134 398
غزل135 399
غزل136 402
غزل137 404
غزل138 407
غزل139 409
غزل140 411
غزل141 414
غزل142 415
غزل143 417
غزل144 419
غزل145 421
غزل146 423
غزل147 425
غزل148 429
غزل149 431
غزل150 433

مطلب مرتبط :   منابع پایان نامه ارشد با موضوع اصل جریان آزاد اطلاعات و جریان آزاد اطلاعات

فصل چهارم
نتیجه گیری 435
فهرست منابع و مأخذ: 438

فصل اول

مقدمه

1-1- کلیات

1-1-1 – اهمیت و ضرورت تحقیق

سرزمین ایران در طول تاریخ پرفراز و نشیب خود همواره شاهد درخشش شاعران و نویسندگان برجستهای بوده که با آثار ادبی بینظیرشان سرافرازی و بالندگی فرهنگی این کشور از گذشته تا کنون را باعث شدهاند. آثار نفیس و منحصر به فرد باقی ماندهی این شاعران و نویسندگان علاوه بر اینکه نمونههای اعلای فصاحت، بلاغت و مضمون آفرینی را در اختیار خوانندگان قرار میدهد در واقع سندی ارزشمند است که اوضاع و احوال سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و ادبی دوران شاعر را در خود جای داده و برای خوانندگان روشن میسازد.
لطف الله نیشابوری شاعر شیعی برجستهی قرن هشتم و آغاز قرن نهم هجری از جمله شاعران کم شناختهای است که افکار و اندیشهی وی بخشی از جریان فکری آن دوره را منعکس مینماید. لطف الله در دیوان خود در بسیاری از موارد به آیات، احادیث، مسائل نجومی و … نظر داشته و متأسفانه تاکنون چنان که باید و شاید به اشعار این شاعر پرداخته نشده است.
در این پژوهش برآنیم تا با شرح و گزارش غزلیات لطف الله نیشابوری و توضیح جنبههای ویژهی بلاغی و ظرافتهای ادبی آن درباره این شاعر شناخت بهتری به دست بدهیم.

1-1-2 – روش تحقیق

روش تحقیق در این پایان نامه کتابخانهای است؛ به این صورت که ابتدا اشعار شاعر مورد مطالعهی دقیق قرار گرفته و لغات و ابیات دشوار آن مشخص میشود و سپس با استفاده از قرائن درون متنی و لغت نامهها و فرهنگ نامهها و نیز دیوانهای شعر پیش از عصر شاعر و یا هم عصر وی تبیین و تشریح میگردد. و سپس با استفاده از دیوان و منابع معتبر موجود مقدمهای پیرامون زندگی شاعر و افکار و اندیشههای او نوشته خواهد شد.

1-1-3 – درباره شاعر

لطف الله بن سلیمان نیشابوری –متوفای 812- از شاعران شیعی قرن هشتم و اوایل قرن نهم خراسان است. وی در موردی مادر خود را از سادات نسف و نسل پدری را از صدور دانسته و این یعنی خانواده متشخصی داشته:
اگر از امّ و آبا ام ز سادات و صدور امّا خجل زاقوال و افعالم ز روح امّ و آبا من
(لطف الله، 1390: 427)
لطف الله، شاعری حرفهای است که کارش ستایش شماری از امرای سربدرای و تیموری و خواجگان و صدور و امرای این دوره بوده و به دلیل عِرق شیعی قصاید و قطعاتی در ستایش امامان – علیهم السلام – و در رأس آنان امیرمؤمنان امام علی – علیه الصلاه و السلام – داشته است. از سوی دیگر وی شاعری دانشمند و برجسته است که نه در لباس عالمان و نه در شغل دبیران، بلکه از طریق صلههای دریافتی گذران زندگی میکرده است. وی افزون بر اطلاعاتی که در حوزهی علوم دینی اعمّ از قرآن و حدیث دارد، به دانشهای رایج زمانهی خویش، به ویژه نجوم آشنایی داشته و در از ذوقی سرشار برخوردار بوده است. وی که خود را سخت بدطالع میدانسته و چنان که در اشعارش آورده، توجه ویژهای از سوی خواجگان ندیده، در اواخر عمر گوشه نشینی اختیار کرده و در باغی که یادی از آن، هم در شماری از اشعارش شده، و هم در برخی از تذکرهها دیده میشود، زندگی میکرده است. محل زندگی وی در نیشابور بوده است، اما در اشعارش به شهرهای دیگر مانند هرات، بلخ، طوس و مشهد علاقهی ویژهای نشان میدهد. وی برای غالب بزرگان این شهرها و شماری از خواجگان شعر گفته و نام بسیاری از آنها از جمله علاء محمد، علی شمس الدین، یحیی کرابی و … را به صراحت یا اشارت، در اشعار خویش آورده است.
پس از درگذشت و دفنش در قدمگاه امام رضا – علیه السلام – محل زندگیش و جایی که اسفریس خوانده میشده، شاگردش مولانا حاجی محمد بن علی سیمی «که از اوان طفولیت پروده شفقت و رعایت و برآورده تربیت و عنایت خدمت با حرمتش بود» و خود شاعر و خطاط میبوده، به تکاپو افتاد تا اشعار استاد را جمع آوری و تدوین کند. وی در مقدمهی بسیار جامع، کامل و زیبایی که نوشته، شرح حال استاد و شرایط زندگی وی و نیز دشمنی شماری از افراد را با وی یادآور شده است. او میگوید که ، لطف الله چندان در اندیشهی جمع آوری اشعارش نبوده و به همین سبب برگهای حاوی اشعار وی دست این و آن بوده است. شاید هم اشارت او به شخص خاصی است که بخش عمده اشعار لطف الله را در اختیار داشته و زمانی مایل نبوده است تا آنها را به وی واگذار کند. به هر حال، مولانا سیمی، پس از مدتی موفق شده است آن اوراق را گردآوری کرده و نسخهی موجود دیوان را

مطلب مرتبط :   دانلود مقاله نسبت جریان‌های نقدی عملیاتی به سود و تغییر در جمع کل اقلام تعهدی