رشته روانشناسی در مورد : مهم‌ترین اصول راهبردی در کاربرد اخلاق حرفه‌ای اسلامی

معنی امانت داری در کار و کاسبی قابل تجزیه به ۳ پرسشه: اول اینکهً چی در کار و کاسبی، مورد امانت قرار می گیرد، دوم اینکهً منظور از امانت داری در قبال اون امور چیه؟ سوم اینکهً صاحبان امانت کیستند؟ البته امانت داری در حرفه نمی تونه به معنی نبود تصرف باشه، چون تصرف و استفاده اون مایه دووم و قوام کسب و کاره. ً تصرف در حرفه و کار و کاسبی ۲ گونه س: امانت دارانه و غیرامانت دارانه. در این مورد تصرف امانت دارانه استفاده بهینه و شایسته س. ضامن امانت داری در نگاه اسلامی، این بینشه که عالم همه محضر خداس. با این نگاه فرد با بصیرت ایمانی به امانت نگری در جهان هستی می رسد و همه چیز، از جمله خود رو امانت خدا می دونه. پس در روبرو شدن با همه چیز و در به کار گیری همه امور، راه امانت داری رو می پیماید و اینجور دوراندیشی و احتیاطی تقواست (تدین، ۱۳۸۵).

اصول منشور اخلاقی در اسلام، در همه حرفه ها مشترکه، ولی فرق حرفه ها در فرعیاته. اینجوری، اصولی رو که از منابع اسلامی بدست میاد، می توان در همه حرفه ها جاری ساخت. پس باید به اصول  اخلاق به شکل سازمانی و منظم توجه کرد (تدین، ۱۳۸۵).

۲-۲-۵٫ نظام های اخلاقی کلی

اخلاق حرفه ای در تفکر سنتی طی زمانهای جور واجور تغییر یافته و به­طورکلی بیشتر از ۵نظام کلی اخلاقی امروزه در بیان اخلاق حرفه ای استفاده می شه.

ملاک مقبولیت این ۵ نظام در میان ده­ها نظریه و نظام اخلاقی، توانایی اونا در بیان سیستماتیک فضائل و رذایل اخلاقی، ارائه نظام موافق ، گسترده و کارآست. این ۵ نظام اخلاقی کلی عبارتند از:

۱- نظام فایده گرا ۲- نظام وظیفه گرا ۳- نظام عدالت گرا ۴- نظام آزادی­گرا ۵- نظام خیرگرا (زیباگرا، نظام دینی)

چهارنظریه اول در واقع اصول راهبردی اخلاق رو ملاک پایانی می انگارند، اما در نظریه آخر خدا متعال بهترین زیبایی و مشخص کننده ملاک پایانی اخلاقه.

۱- نظام فایده گرا (سودانگاری):در این نظام بالاترین سود واسه بیشترین افراد همراه با کمترین زیان مورد نظره. مطلوبیت یعنی خوب و بد بودن براساس نتیجه و آثار (حسن فعلی) و نه قصد افراد  (حسن فاعلی). این نظام از تئوری های غایت گــــرایانه (نتیجه گرا) است که به وسیله “جون استوارت میل” ارائه شده. در این مدل آدم و هر موجود زنده با محیط، بده بستان داره. پس وسایل و حوادث در غالب سرمایه دیده می شه اینه که آدم، بی نگرانی هزینه فراوون انجام نمی ده که سودی نداشته باشه. بر این پایه موسسه ای که اعتماد محیط رو سرمایه بزرگ تلقی می کنه، هیچوقت اونو به­راحتی از دست نمی دهد. فایده گرایی از نظر مفهومی به بهره وری نزدیکه. بالاترین سود با کمترین هزینه واسه بیشترین مردم. اما در هر حال این ملاک نمی تونه ملاکی گسترده واسه همه اقدامهای اخلاقی باشه چون ممکنه امکان بهره کشی رو جفت و جور کنه.

 

۲- نظام وظیفه گرا: نظام وظیفه گرا رو “امانوئل کانت” مطرح ساخت. اون منتقد جدیِ فایده گرایی بود. کانت فلسفه اخلاق محض رو به طور کاملً بی عیب از هر چیز تجربی می دونست و به فکر بود هنجارهای اخلاقی رو نمی توان بر تجربه ساخت. کانت بر این باور بود که نباید فقط به آثار افعال (نتیجه گرایی) نگاه کرد. اون به فکر بود فعل اخلاقی لازمه انتخاب وظیفه س که با مقاومت داخلی ما در برابر خواسته ها و تمایلات طبیعی و نفسانی همراه س. کانت وظیفه و تکلیف رو ملاک اخلاقی بودن می دونست.
فلسفه

۳- نظام عدالت گرا: نظریه پردازان عدالت گسترده فکر می کنند کانت اخلاق رو به شکل کاربردی بی روح از عقل درآورده س. اینا از ملاک های فردگرایانه در اخلاق دوری جسته ان و بر نقش ریشه ای و اساسی عدالت اجتماعی تأکید کرده ان. علامت گسترده که بر بهره مندی مساوی تکیه می کنه بی دودلی از مهم ترین اصول راهبردی اخلاقه ودر درس های دینی هم آمده، اما ملاک پایانی اخلاق نیس، چون همه احکام اخلاقی مثل ایثار، عشق و تفضل رو جواب نمی دهد.

۴- نظام آزادی­گرا: طرفداران این نظریه اولین نیاز آدمی رو آزادی می دانند نه عدالت،پس ملاک پایانی ارزشها رو آزادی می دانند. اما تعریف دقیق آزادی مشکله. به تعبیر “اسپینوزا” آزادی وابسته به انگیزه های فعال و داخلی برخاسته از بصیرت آدمی نسبت به هستیه.

۵- نظام خیرگرا (زیباگرا ـ نظام دینی): در نظام اخلاقی دینی ملاک پایانی اخلاق، خدا و تقرب به اون و رضایت اونه. تموم ادیان آسمونی خدا رو ملاک پایانی اخلاق دونسته ان. خدا زیبای محضه و معنابخش زیبایی و خیر مطلقه و هم آفریننده هر امر خیر.

با خدا می توان تکالیف آدم رو با معنی کرد، چون خدا مطلق و نامشروطه. بنابر این محتاج ملاک دیگری واسه ارزش پیدا کردن نیستیم. پس شاخص خوب، رفتار نزدیک کننده به خدا و شاخص بد، رفتار دور کننده از خداس (ویلیامز،۲۰۰۶).