، اسماعیلیه، فرقه، اسماعیلیان

دانلود پایان نامه
اساس معتقدات شیعیان، مسلمانان در حل و فصل مسائل مذهبی از خود اختیاری ندارند بلکه باید آنچه را که مرجع خاصی بدان ها دستور می دهد بپذیرند و انجام دهند. 319
طبق نظر اسماعیلیه، درست مانند شیعۀ اثنی عشریه، تنها حکومت برحق، حکومت دینی است که، امام در رأس آن قرار دارد و رهبری از جانب خداوند به امام تفویض شده است. . . در واقع هردو فرقه یعنی هم اثنی عشریه و هم اسماعیلیه به تداوم مأموریت امام معتقدند. تا آن جا که انجام وظایف متعلق به امام مطرح است، هیچ خلئی نباید رخ بدهد. چه بسا بین وفات یک پیامبر و تولد پیامبر دیگر فترت زمانی مدیدی اتفاق افتد، و اتفاق هم افتاده است، ولی در طی این مدت، امام در پرتو وحی به ادامۀ وظایف او می پردازد.
آنان چنین معتقدند که هر پیامبری امامی دارد که حقیقت را با او درمیان میگذارد. در اصطلاح فنی اسماعیلی پیامبر را ناطق و امام را صامت می گویند.
هرچند وحی فقط با پیامبران درمیان گذاشته می شود، ولی امام آن را تفسیر و تقویت می کند، چه معنای باطنی وحی فقط بر او مکشوف است. در دورۀ فاطمیان به حضرت علی (ع) مقام اساس امامت داده شد و بدینسان برتر از سایر ائمه تلقی شد.
در حکومت دینی ای که اسماعیلیه ترسیم کرده اند، هر امامی یک وکیل عمده دارد که به او باب می گویند. او میانجی بین امام و محفل درونی داعیان است. هر اطلاعی که باید به امام برسد از طریق باب به او می رسد و هر فرمانی که از ناحیۀ او صادر گردد هم از آن طریق به همۀ کسانی که با آن باب در تماس اند باز می گردد.
رستگاری نوع بشر منوط است به تصدیق این اصل اساسی که عبارت است از معرفت یافتن به امام و بیعت با او. کسانی که امام را به امامت نشناسند در حالت گناه به سر می برند.
پیشتر گفته شد که شیعیان قائل به عصمت امام اند. این را نیز باید افزود که اسماعیلیه، بیش از هر فرقۀ شیعی دیگر متمسک به نتایج و لوازم این اعتقادند. به عبارت دیگر اگر هم به مدد شواهد خدشه ناپذیر، بی هیچ شک و شبهه ای ثابت شود که اسماعیل در حال شرب خمر مشاهده شده، باز هم اسماعیلیه احتجاج می کنند که چون امام نمی تواند مرتکب گناه شود، لاجرم باید شرب خمر او را تأویل کرد. 320

3-1-6-3 اصل ابداع هستی :

اسماعیلیان بر این باورند که باری تعالی از طریق ابداع، ابتدا عقل اول (عقل کل) را در وجود آورد سپس از عقل کل، نفس کل و از نفس کلی طبایع و از طبایع امهات اربعه و از امهات افلاک و آنگاه موالید ثلاث (جماد و نبات و حیوان) آفریده شدند و سپس، نوع انسان از موالید تمایز پذیرفت. 321
به این ترتیب مشاهده می شود اندیشۀ اسماعیلی با پیوند ایجاد کردن میان حدود سفلی و علوی و سیر تدریجی کمال یابی از فروترین مراتب به فراترین آنها و نیز ترسیمی که از سلسله صعودی کمال انسان در پلکان رسیدن به مرتبۀ نفس کلی و همچنین سیر نزولی عقول تا عقل دهم که عقل فعال و حاکم بر جهان مادی است به دست می دهد صورتی دیگرگون شده از فلسفۀ افلوطین را حاصل می کند و این گمان را تقویت می سازد که هرچند جهان شناختی انبعاثی فلوطین به ویژه از رهگذر اندیشمندان اسماعیلی شرق که با آثار ترجمه شدۀ یونان آشنایی داشتند به فلسفۀ اسماعیلی راه یافت، اما اسماعیلیان تغییرات عمده ای در مرحلۀ بعدی جهانشناختی انبعاثی یا صدوری که از نوافلاطونیان اخذ کرده بودند دادند و آن را با عقاید اسلامی و نظریه قرآن در باب خلقت هماهنگ ساختند. 322

مطلب مرتبط :   پایان نامه ماهیت سلامتی و آشفتگی روان شناختی و آشفتگی روان شناختی

جدول حدود علوی و سفلی 323

حدود علوی

افلاک

حدود سفلی

رتبه هرکدام
موجود اول
مبدع اول، عقل اول

فلک اعلی
موجود اول
(ناطق)

تنزیل
موجود دوم
منبعث اول، نفس کلی

فلک دوم
موجود دوم
(اساس)

تأویل
موجود سوم
منبعث دوم، هیولی
فلک سوم
(زحل)
موجود سوم
(امام)

امر

موجود چهارم
فلک چهارم
(مشتری)
موجود چهارم
(باب)

فصل الخطاب (ملک)

موجود پنجم
فلک پنجم
(مریخ)
موجود پنجم
(حجت)
داوری در آن چه حق و باطل است

موجود ششم
فلک ششم
(خورشید)
موجود ششم
(داعی بلاغ)
استدلال آوردن و با معاد آشنا کردن

موجود هفتم
فلک هفتم
(زهره)
موجود هفتم
(داعی مطلق)
آشنا کردن با حدود علوی و عبادات باطن

موجود هشتم
فلک هشتم
(عطارد)
موجود هشتم
(داعی محدود)
آشنا کردن با حدود سفلی و عبادات ظاهر

موجود نهم
فلک نهم
(ماه)
موجود نهم
(مأذون مطلق)

اخذ پیمان و میثاق

موجود دهم
فلک دهم
(طبایع فروتر از فلک)
موجود دهم
(مأذون محدود یا مکاسر)

جذب دل های گروندگان

3-1-6-4 اصل تعلیم:
آموزش و تعلیم یکی از اصول اساسی در فرقه اسماعیلیه است. البته باید توجه داشت که منظور از تعلیم، آموزش علم و غرض از علم فرا گرفتن تأویل های دینی است که تنها در انحصار امامان این فرقه بوده است. به طور کلی از نظر اسماعیلیه بر هر عالم دینی فرض است که علم را به کسانی که نمی دانند برسانند. زیرا رساندن علم به نادان فرمان خداست و باید آن را انجام داد. آنان می گویند بر اثر مکتوم بودن معانی همه کس را به آن امکان دسترسی نیست و بشر محتاج به امام و آموزگاری است که آن معانی را روشن نماید. بر اثر اصرار بر همین امر تعلیم بوده که این فرقه را تعلیمیه نیز خوانده اند. 324

3-1-6-5 اعتقاد به دوره های هفتگانه :
عدد هفت و دوره های هفتگانه در عقاید اسماعیلیه جایگاه خاصی دارد و ایشان بسیاری از عقاید و آرای خود را بر عدد هفت تطبیق داده اند. آنان جهان هستی را به دوره های هفت هزار ساله تقسیم کرده اند که در پایان هر هزار سال پیامبری ظهور می کند. صاحبنظران این فرقه برآنند که هر معلولی هفت علت دارد و تا هر هفت علت موجود نباشد، آن معلول به ظهور نمی رسد. 325
در نظریۀ اسماعیلیان قدیم جهان مشتمل بر هفت دوره است و هر دوره با یک پیامبر ناطق که در مرتبت تنزیل است و وحی الهی بر او نازل می شود و شریعتی ویژه دارد آغاز می گردد. پیامبران آغازگر شش دوره از ادوار هفت گانۀ تاریخ که در ادبیات اسماعیلی از آنها با نام ناطق یاد می شود – و این اصطلاح با اصطلاح اولوالعزم نزد دیگران برابری می کند – عبارتند از :آدم، نوح، ابراهیم، موسی، عیسی و محمد. هریک از این شش ناطق نیز وصی ای روحانی دارند که در مرتبۀ تأویل است و همو معنای رمزی و پیام باطنی شریعت را برای مردم بیان می دارد. شش وصی ناطقان پیشین به ترتیب شیث، سام، اسماعیل، هارون یا یوشع، شمعون صفا و علی هستند. اسماعیلیان این اوصیا را اساس یا صامت نیز می نامند و پس از هرکدام هفت امام می آید که متمم خوانده می شوند. در هر دور هفتمین امام به مرتبۀ ناطق ارتقاء می یابد و بدین سان دور جدیدی از ادوار آغاز می گردد.
هفتمین امام دور ششم – در اندیشۀ اسماعیلیان نخستین- محمدبن اسماعیل است که استتار اختیار کرده و چون ظهور کند ناطق هفتم یا مهدی یا قائم خواهد بود و تنها در دورۀ اوست که دو مرتبه ناطق و اساس با هم یکی می شوند. محمدبن اسماعیل در واپسین دور جهان حقایق عالم هستی را آشکار می سازد و داد را می گستراند و پس از دور او عالم جسمانی به پایان می رسد. 326
دلیل احترام فوق العاده ای که اسماعیلیه، برای اسماعیل قائل اند همین است. او دوره ای را که با حضرت محمد(ص) آغاز شده، کامل می کند و دوره ای تازه را آغاز می نهد.
همچنین اسماعیلیه معتقد بودند که در برابر هفت ستارۀ عالم حسی (شمس و قمر و زحل و مشتری و مریخ و زهره و عطارد) در هفت آسمان، در عالم علوی نیز هفت نور اولی و ازلی وجود دارد که علت های این هفت جسمانی می باشند و عبارتند از :ابداع، جوهر عقل، مجموع عقل، نفس، جدّ، فتح و خیال.
این هفت جوهر ابداعی در عالم صغیر (وجود انسان) هفت چیز به وجود آورده است: حیات، علم، قدرت، ادراک، فعل، ارادت و بقا.
از نظر فرقۀ اسماعیلیه در عالم، هفت جوهر کانی وجود دارد که از تأثیر سیارات هفتگانه بوجود آمده اند و این هفت جوهر عبارتند از : زر، سیم، آهن، مس، ارزیز، سرب و سیماب. 327
مراتب دعوت این فرقه (رسول، وصی، امام، حجت، داعی، مأذون و مستجیب) نیز از مراتب هفتگانه ایست که مورد اتفاق همۀ پیروان این فرقه بوده است. 328
اسماعیلیان دوره های بعد برای آنکه میان جهان به ظاهر ابدی و تعداد محدود دوره ها و زمانمند بودن انسان آشتی دهند به سلسلۀ بزرگ تر و نامحدودتری از ادوار قائل شدند و. . . دور عظیمی (الدور الاعظم) را به تصور درآوردند که متضمن دوره های بیشماری بود که هریک به هفت دور تقسیم می شد و کل آنها به قیامت کبری ختم می گشت. 329

مطلب مرتبط :   قصه یوسف و جایگاه

این نیز ناگفته نماند که اسماعیلیان فاطمی سه دور مختلف امامت را نام هایی متفاوت دادند و امامان نخستین دور هفت گانه تا محمدبن اسماعیل را ائمه، دومین دور را که با معز آغاز می شود خلفا و سومین دور را که از نسل طیب شروع می شود اشهاد می خواندند. 330

از دیدگاه اسماعیلیه اموری چون تناسخ مردود و حقایقی چون رستاخیز و حساب و بهشت و دوزخ پذیرفته است،