در مورد مفهوم آرایش رسانه‌ای باید گفت که، لفظ “آرایش رسانه‌ای” گمراه‌کننده است. چراکه این نکته را تداعی می‌کند که باید رسانه را آرایش نمود و یا ارائه‌هایی را به آن افزود. بهتر است از لفظ “چیدمان رسانه‌ای” استفاده نماییم. (مفهوم آرایش رسانه‌ای- چیدمان رسانه‌ای)
منظور از آرایش رسانه‌ای، چیدمان رسانه‌ای و شکل و هیئت رسانه و روابط اجزای رسانه در تناسب با مأموریت آن رسانه است. اگر به جنگ رسانه‌ای معتقدیم، همان‌طور که در جنگ ما آرایش لشکر داریم، رسانه نیز در جنگ رسانه‌ای به آرایش رسانه‌ای نیاز دارد. مجموعه منابع سازمان متناسب با مأموریت‌های عام و خاص سازمان، به‌گونه‌ای باید کنار همدیگر قرار گیرند و رابطه‌ی آن‌ها در نسبت با یکدیگر به‌گونه‌ای تنظیم شود که بتوانند به حداکثر اهداف رسانه برسند. (مفهوم آرایش رسانه‌ای- چیدمان رسانه‌ای و روابط اجزای رسانه در تناسب با مأموریت)
اما این تعاریف راه گشا نیست چراکه تعاریف مجمل است و باید منظور خود را از آرایش رسانه‌ای بیان کنیم. باید تعریف تحلیلی نماییم و تبیین نماییم که در حوزه واقعیت و عین در رسانه، منظور از آرایش رسانه‌ای چیست. (مفهوم آرایش رسانه‌ای- نیاز به تعریف تحلیلی)
سه حوزه می‌تواند مفهوم آرایش رسانه‌ای را روشن نماید. ابتدا بحث پوشش هست. بسیار مهم است، چراکه اگر بهترین پیام‌ها و محتوا را تولید نموده و بهره‌وری را به آستانه بیشینه برسانیم، اما اگر نتوانیم پیام خود را به شکل مطلوب برای مخاطب‌های مختلف، که صرفاً ملی هم نیستند برسانیم، آرایش رسانه‌ای ما مخدوش است. مثل اینکه موشک‌های ما برد پایین داشته باشند و هرگز به دشمن نرسد و این موجب عدم بازدارندگی می‌شود. پوشش رسانه‌ای ما گاهی تا 20 درصد کشور پوشش رادیو و تلویزیون ندارند. این‌ها اشکال آرایش رسانه‌ای است. (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- پوشش)
پس بعد اول آرایش رسانه‌ای، توان پوشش فراگیر برای مخاطبان رسانه، چه در سطح ملی و منطقه‌ای و بین‌المللی. (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- پوشش ملی و منطقه‌ای و بین‌المللی)
یک مثال دیگر اینکه، در اروپا تا مدتی امواج از طریق موج‌کوتاه ارسال می‌شد. اما با فراگیری اینترنت، دیگر استفاده از موج‌کوتاه بی‌معنا شد. اینکه پیام‌های ما از طریق برودبند برای مخاطبان بین‌المللی پخش شود، این به معنای آرایش جدید رسانه‌ای است. این از برودکست به برودبند رفتن، یک آرایش رسانه‌ای جدید است. (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- پوشش برودبند و برودکست)
بعد دوم، قالب‌های رسانه‌ای است. یعنی قالب‌های متنوع و متکثر تولید بسته‌های رسانه‌ای. یعنی آنچه در رادیو و تلویزیون و فضای مجازی به‌عنوان ژانرهای رسانه‌ای می‌شناسیم، مثل، سریال‌ها، جنگ‌ها ، برنامه‌های ترکیبی، آنونس، تیزر و … (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- قالب‌های رسانه‌ای- تولید قالب‌های متنوع و متکثر)
ما در آرایش رسانه‌ای باید به‌طورجدی به دنبال تولید قالب‌های جدید رسانه‌ای باشیم، که این از الزامات و ضرورت‌های آرایش رسانه‌ای است. به این معنا، رسانه‌هایی که توان تولید قالب‌های جدید و توان برنامه‌ریزی و تخصیص منابع برای ارائه قالب‌های متعدد ندارند، در عرصه رقابت رسانه‌ای، دچار شکست خواهند شد. (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- قالب‌های رسانه‌ای- تولید قالب‌های متنوع و متکثر الزام آرایش)
در نظامی‌گری نیز، لشکرهایی در جنگ‌های کلاسیک موفق بوده‌اند که از حداکثر تنوع یگان‌ها مثل پیاده و سواره و کماندار و … برخوردار بوده‌اند. در جنگ‌های مدرن نیز به همین صورت است. باید انواع قالب‌های نظامی را در چنته داشت. ضعف یک حوزه، آرایش را به چالش می‌کشاند و عامل شکست از همان ناحیه می‌گردد. (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- قالب‌های رسانه‌ای- لزوم پوشش همه قالب‌ها)
بی‌بی‌سی فارسی، به‌عنوان رسانه‌ای که در مقابل آن ارسال پارازیت از جانب ما وجود دارد و این به معنای موفقیت او در تأثیرگذاری و نفوذ در مخاطب فارسی‌زبان است، اگرچه یک شبکه خبری است، اما در آرایش رسانه‌ای خود، صرفاً به خبر بسنده نمی‌کند، بلکه، فیلم سینمایی، مستند، موسیقی، گفتگو و … را نیز در قالب‌های خود چیدمان نموده است. (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- قالب‌های رسانه‌ای- لزوم پوشش همه قالب‌ها)
شبکه خبر، نیز به‌تبع همین احساس نیاز، به سمت قالب‌های متنوع در حرکت است. این بخشی از معنای آرایش رسانه‌ای است. (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- قالب‌های رسانه‌ای- لزوم پوشش همه قالب‌ها)
این‌ها قالب‌های رسانه‌ای در محتواست. بعد دیگر قالب‌های رسانه‌ای، قالب‌های ارائه است. امروز هیچ رسانه‌ای نمی‌تواند مدعی آرایش هوشمندانه رسانه‌ای باشد و بی‌اعتنا به فرم‌های ارائه محتوا باشد. مثلاً رادیو اگر بخواهد صرفاً صوتی و شنیداری باشد محکوم به شکست است؛ چراکه باید هم صوت باشد و هم متن و هم تصویر و آن‌ها را از بسترهای مختلف مثل اینترنت و پادکست و … پخش نماید. یعنی ما از تمام ظرفیت‌های فناوری‌های نوین ارتباطی استفاده کنیم برای ارائه و انتشار پیام خود، و این‌یک معنای آرایش رسانه‌ای است. (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- قالب‌های رسانه‌ای- لزوم پوشش همه پلتفرم‌های ارائه محتوا)
زمانی صرفاً رادیو بود و کار خود را به همان قالب خاص خود انجام می‌داد. اما با ظهور پادکست که ترکیب آی پاد و برودکست است، رادیو به عرصه جدیدی به نام پادکست، قدم نهاد. اکنون نیز با ظهور اینستارادیو، هر رادیویی لازم می‌بیند که به آن عرصه نیز ورود نماید. این همان انطباق با شرایط در حوزه آرایش رسانه‌ای است.
در بعد سوم آرایش رسانه‌ای، در نظر گرفتن آرایش مخاطب است. یعنی باید مخاطب‌های متنوع و متعدد و متکثر را در شرایط و وضعیت‌ها و ذائقه‌های متغیر، در نظر گرفت. ما هرگز نمی‌توانیم به تعریف ثابت و شناخت دقیق از مخاطب داشته باشیم. برخی رسانه‌ها دچار این اشتباه شده‌اند که می‌خواهند از مخاطبان خود، تعارف و مفروضات کلیشه‌ای ارائه دهند. مثلاً آیا همه مخاطبان یک رسانه به موسیقی بیشتر علاقه دارند؟ (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- آرایش مخاطب- مخاطب متنوع و متکثر)
طبیعتاً مخاطبان به‌طور دائم و توأمان در حال تغییر ذائقه و ترجیحات و سلایق و علایق و سبک زندگی و سبک کسب اطلاعات و سبک ارتباطات است. (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- آرایش مخاطب-مخاطب متنوع و متکثر)
وقتی مخاطب بیشترین زمان زندگی خود را با گوشی همراه خود می‌گذراند، چگونه به‌عنوان یک رسانه، می‌توان با این تغییر سبک زندگی او انطباق یافت؟ شاید باید سکانس‌های جذاب سریالمان، یا آنونس برنامه‌مان را روی وایبر و واتس آپ و … بگذاریم. در غیر این صورت از آرایش رسانه‌ای ناکارآمد و عقب‌مانده‌ای برخورداریم. برای فیسبوکیها باید به‌صورت فیسبوکی جذب و دعوت و تبلیغ نمود. (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- آرایش مخاطب- عدم انطباق با آرایش مخاطب، آرایش ناکارآمد)
نه اینکه از برودکست کم و به برودبند بیفزاییم. بلکه باید به این حوزه‌ها ورود نماییم. تا بتوانیم مخاطب را جذب نماییم و او را به سمت فرستنده اصلی هدایت کنیم. لذا به‌تناسب آرایش مخاطب، باید آرایش گرفت. (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- ورود در همه عرصه‌های حضور مخاطب)
به این معنا، مخاطب و تکنولوژی به‌مثابه دو ریل در حال دگردیسی است و باید رسانه، خود را بر تغییرات هردو خط، منطبق نماید. (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- دگردیسی مخاطب و تکنولوژی)
بعد دیگر آرایش رسانه‌ای، که به بحث مخاطب نیز مربوط می‌باشد، این است که باید آرایش نیروی انسانی را بر اساس تنوع و تکثر در نظر بگیریم. و از قالب‌های کلیشه‌ای خارج شویم. معیارهای ثابت را برای آن نباید در نظر بگیریم. از تولیدات فکر افراد متفاوت در تولید برنامه و سوژه و فرم و … استفاده کنیم که این دیدگاه در رسانه‌های دولتی، غریب است. در فضای نوین رسانه‌ای، این نگاه غلطی است. (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- آرایش نیروی انسانی)
رعایت منویات و مبانی، کاملاً صحیح است، اما باید بدانیم که مانع تنوع و تکثر هم نیست. این موجب تک‌صدایی می‌شود و مخاطب ما را متهم به یک‌جانبه بودن و یکنواختی می‌کند و باعث ریزش مخاطب می‌شود. (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- آرایش نیروی انسانی- عدم تک‌صدایی)
با عدم تنوع، ممکن است مخاطبان بگویند که تعداد زیادی شبکه تلویزیونی، صرفاً یک حرف را می‌زنند. (حوزه‌های آرایش رسانه‌ای- آرایش نیروی انسانی- عدم تک‌صدایی)
در روش‌های طراحی آرایش رسانه‌ای، روش‌های آینده‌پژوهی روش مؤثری است. (روش طراحی آرایش رسانه‌ای- آینده‌پژوهی)
چراکه وضعیت دائم در حال تغییر فضای رسانه‌ای، با رصد فضای عمومی و وضعیت کنونی و برآورد تغییرات رسانه در آینده با تکنیک فورکستینگ و روندپژوهی، صورت می‌گیرد که در واقع آینده را تخمین و حدس می‌زنیم. (روش طراحی آرایش رسانه‌ای- آینده‌پژوهی)
این امر باعث جلوگیری از غافلگیری می‌شود. که تغییرات در چهار حوزه، مخاطب، تکنولوژی، نیروی انسانی و سازمان رسانه‌ای، باید بررسی شود. (روش طراحی آرایش رسانه‌ای- آینده‌پژوهی)
فضای رسانه یک فضای کاملاً رقابتی است و باید در مقابل رسانه‌های رقیب

مطلب مرتبط :   کلاغ، داستان، مأخذ، شغال