پایان‎نامه کارشناسی ارشد
رشتۀ علوم حدیث
گرایش نهج البلاغه

عنوان پایان‎نامه
علل و آثار بلایا از دیدگاه امام علی (علیه السلام) با تکیه بر نهج‌البلاغه

استاد راهنما
دکتر سید محمد مرتضوی

استاد مشاور
دکتر غلامرضا رئیسیان

دانشجو
رضا تاتاری
ماه و سال دفاع
بهمن 1392

پایان‎نامه کارشناسی ارشد
رشتۀ علوم حدیث
گرایش نهج البلاغه

عنوان پایان‎نامه
علل و آثار بلایا از دیدگاه امام علی (علیه السلام) با تکیه بر نهج‌البلاغه

استاد راهنما
دکتر سید محمد مرتضوی

استاد مشاور
دکتر غلامرضا رئیسیان

دانشجو
رضا تاتاری

ماه و سال دفاع
بهمن 1392

«تمام حقوق این اثر متعلق به دانشکدۀ علوم حدیث است»

تقدیم به:

روح بلند بزرگ مرد تاریخ، امام العارفین
مولا
امیر المؤمنین علـی بن ابی¬طالب (ع)

تقدیر و تشکر

از آنان که به واسطه عشق به امیر المؤمنین (علیه السلام)، این¬جانب را در راه تدوین و نگارش این پژوهش یاری نمودند، تشکر و قدردانی می¬نمایم. همچنین از زحمات بی دریغ استادان محترم راهنما و مشاورم حجج اسلام دکتر سید محمد مرتضوی و دکتر غلامرضا رئیسیان، که با توصیه¬های ارزشمند و راهگشا برای به انجام رسیدن این تحقیق تلاش زیادی نمودند، سپاسگزارم. در پایان از همسر و فرزند عزیزم که صبورانه کاستی‌ها و کمبودها را تحمل نموده و همراه و پشتیبان همیشگی من بوده‌اند، ممنونم. پاداش این عزیزان را به دستان پر مهر و با کفایت سرور عدالت پیشگان حضرت علی (علیه السلام) واگذار می‌نمایم.

چکیده
زندگی بشر همواره با انواع بلایا همراه است و شناخت ارتباط این بلایا با خداوند و ربوبیت الهی از اهمیت زیادی برخوردار است. لذا با توجه به این¬که امام علی (علیه السلام) جانشین بلافصل رسول خدا (صلی الله علیه وآله) و وارث علم اوست و بر اساس اعتقادات شیعی از دانش فرابشری برخوردار است، شناخت نظر حضرت در این خصوص در اندیشه دینی ما بسیار مؤثر است. بر این اساس دانستن انواع بلایا و شناخت علل و آثار این بلایا از دیدگاه امام علی (علیه السلام)، می¬تواند نگرش انسان را در مورد آزمایش انسان‌ها به بلایای مختلف تصحیح کند. از دیدگاه امام علی (علیه السلام) بلایا شامل مصیبت‌ها و فتنه¬های اجتماعی نیز می¬شوند و فراگیری عام دارند و کلیه افراد مکلف را شامل می¬شود و همه آحاد مردم در معرض امتحانات الهی قرار می¬گیرند. از جمله انواع بلایا که حضرت به آن اشاره می‌کنند، می¬توان به امکانات دنیا، فرزندان، دستورات الهی‌، فتنه¬های اجتماعی و … اشاره نمود. امام علی (علیه السلام) همچنین علل بلایا و امتحان خداوند را بروز قابلیت¬ها، تحقق وعده الهی، شناخت فرمانبردار از نافرمان، زدودن تکبر، آزمایش صبر و سپاس بندگان، استحقاق کیفر و ثواب، توبه و … بیان می‌کنند.از جمله آثار بلایا و آزمون‌های الهی که در کلام امام علی (علیه السلام) نیز بدان پرداخته شده است، می‌توان به شناخت انسان¬ها، اعتماد به افراد، تجربه و عبرت‌اندوزی، بازگشت به سوی خدا، دریافت پاداش و کیفر و … اشاره نمود. می¬توان چنین نتیجه گرفت که در نگاه امام علی (علیه السلام) بلایا لازمه زندگی موجودات مکلف است که باعث شناخت جوهره وجودی و استعدادهای آنها شده و با عبور از این آزمایشات الهی است که مدارج عالی تکامل را طی خواهند کرد و به سبب آن مستحق ثواب الهی می‌گردندو نیز با بصیرت و شناخت کافی، از وقوع برخی بلایا می‌شود جلوگیری نموده و مانع اتلاف بسیاری از سرمایه‌های انسانی و مالی شد.
کلید واژه‌ها: بلا، ابتلا، فتنه، نهج البلاغه، امام علی (علیه السلام)

مطلب مرتبط :   ، بازپذیری، انگزنی، شرمساری

فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اوّل: کلّیات و مفاهیم 11
1.1. بیان مسأله 12
1.2. اهمیت و ضرورت 12
1.3. سؤالات تحقیق 13
1.4. فرضیه‌های تحقیق 13
1.5. پیشینۀ تحقیق 13
1.6. چارچوب نظری تحقیق 14
1.7. منابع تحقیق 14
1.8. کلید واژه‌ها 15
1.8.1. بلا 15
1.8.2 مصیبت 16
1.8.3. فتنه 16
1.9. تفاوت واژگان 19
1.9.1. ابتلا و ابلا 19
1.9.2. بلا و مصیبت 20
1.9.3. فتنه و بلا 20
1.10. ضرورت آزمون 21
1.11. فراگیری آزمون 27
1.11.1. آزمایش فرشتگان و شیطان 28
1.11.2. آزمایش انبیا و اولیای الهی 32
1.11.3. آزمایش زمامداران 34
1.11.4. عمومیت فتنه 37
فصل دوم: انواع بلایا 39
2.1. دنیا 40
2.1.1. مذمت دنیا 40
2.1.2. ستایش دنیا 41
2.1.3. تعریف دنیا 43
2.1.4. دنیا ابزار آزمون 45
2.2. امکانات 50
2.3. فرزندان 55
2.4. جنسیت فرزندان 58
2.5. واجبات و محرمات 59
2.5.1. حج 60
2.5.2. روزه 62
2.5.3. ترک جهاد 63
2.6. شهرت 64
2.7. تکبر 66
2.8. پرده پوشی، استدراج و املا 68
2.9. انواع فتنه 70
2.9.1. دوران جاهلیت 72
2.9.2. دوران اسلامی 76
فصل سوم: علل بلایا 83
3.1. علل آزمون فرشتگان و شیطان 84
3.1.1. سزاوار خشم بودن 84
3.1.2. کامل شدن آزمون 85
3.1.3. تحقق وعده الهی 85
3.1.4. شناخت فرمانبردار از نافرمان 86
3.1.5. زدودن تکبر 87
3.1.6. جدا کردن متکبران از فروتنان 88
3.2. علل آزمایش انسانها 89
3.2.1. زدودن تکبر 89
3.2.2. آزمایش صبر و سپاس بندگان 90
3.2.3. استحقاق کیفر و ثواب 94
3.2.4. شناخت نیکوکاران 97
3.2.5. بازگشت به سوی خدا و توجه به استدراج 98
3.2.6. ادای حق الهی 101
3.2.7. بروز قابلیتها 102
3.3. علت بروز فتنه‌های سیاسی و اجتماعی 106
3.3.1. هواپرستی 106
3.3.2. بدعت 106
فصل چهارم: آثار بلایا 109
4.1. شناخت انسانها 110
4.2. بزرگ دانستن بلایای کوچک 112
4.3. اعتماد به افراد 113
4.4. عبرت و تجربه اندوزی 114
4.5. بازگشت به سوی خدا 118
4.6. دریافت پاداش و کیفر 119
4.7. آثار فتنه‌ها 124
4.7.1. هلاکت دین و دنیا 124
4.7.2. تردید و گمراهی در جامعه 125
4.7.3. از بین رفتن جان و خرد مردم 125
4.7.4. سستی در دین و یقین مردم 127
4.7.5. از بین رفتن پیوندهای خویشاوندی 128
4.7.6. پراکندگی نظرها در جامعه 128
4.7.7. آثار فتنه‌های دوران جاهلیت 129
4.7.8. آثار فتنه‌های دوران اسلامی 131
4.7.8.1. آثار فتنه‌های بنی امیه 131
4.7.8.1.1. فتنه‌ای سر در گم و تار 133
4.7.8.1.2. حکومت فراگیر و گرفتاری برای خواص 133
4.7.8.1.3. از بین رفتن مردم 133
4.7.8.1.4. بی پناه بودن مردم 134
4.7.8.1.5. فتنه‌هایی مستمر با صورت‌های زشت و جاهلی 134
4.7.8.2. آثار فتنه‌های کوفه 136
4.7.8.2.1. فتنه حجاج در کوفه 138
4.7.8.3. آثار فتنه‌های بصره 139
4.7.8.3.1. فتنه صاحب زنج 142
فصل پنجم: نتایج و پیشنهادها 146
5.1. نتایج 147
5.2. پیشنهادها 148
فهرست منابع 150
الف) منابع فارسی 150
ب) منابع عربی Error! Bookmark not defined.
ج) مقالات Error! Bookmark not defined.
المخلص……….. ۱۵۹
Abstract ۱۶۰

مطلب مرتبط :   ، -، اسب، اخستان

فصل اوّل:
کلّیات و مفاهیم

1.1. بیان مسئله
زندگی بشر همیشه با انواع بلاها از قبیل: سیل، زلزله، صاعقه، خشکسالی و … توأم بوده است که مشکلات زیادی را برای بشریت به وجود آورده و می‌آورد. بر این اساس در طول تاریخ دانشمندان تلاش کرده‌اند علل پیدایش این حوادث را شناسایی و از بین ببرند و یا حداقل آنها را کنترل کنند و در مواردی نیز توانسته‌اند به بخشی از علل پیدایش این حوادث پی ببرند. ولی آنچه مهم است ارتباط این حوادث با خداوند و ربوبیت اوست که در اندیشه دینی چگونه می‌توان وقوع این حوادث را توجیه کرد. با توجه به اینکه امام علی (علیه السلام) جانشین بلا فصل رسول خدا (صلی الله علیه وآله) و وارث علم او و باب حکمت اوست که بر اساس اندیشه شیعه از دانش لدنی و یا به تعبیری فرابشری برخوردار می‌باشد. این تحقیق درصدد است تا علل پیدایش و آثار بلاها، مصیبت‌ها و فتنه را از دیدگاه امام علی (علیه السلام) مورد بررسی قرار دهد.
1.2. اهمیت و ضرورت
شناخت علل و آثار بلایا و پیشامدهای ناگواری که برای انسان به وقوع می‌پیوندد در پرتوی دانش لدنی امیر المؤمنین (علیه السلام) می‌تواند نگرش انسان را در برخورد با این‌گونه مسائل تصحیح کرده و باعث تحمل سختی‌ها و یا پیشگیری از وقوع برخی از آنها گردد.
1.3. سؤالات تحقیق
1ـ انواع بلایا در نگاه امام علی (علیه السلام) کدامند؟
2ـ علل پیدایش بلایا در نگاه امام علی (علیه السلام) چیست؟
3ـ آثار فردی و اجتماعی بلایا از نظر حضرت کدامند؟
1.4. فرضیه‌های تحقیق
1ـ بخش عمده‌ای از بلایا بازتاب عملکرد انسان بوده و بخشی نیز بدون دخالت انسان واقع می‌شوند.
2ـ بلایای فردی و اجتماعی از قبیل خشکسالی، مرگ‌، فتنه‌های سیاسی و اجتماعی و … در هر جامعه‌ای به وقوع می‌پیوندد.
3ـ گرفتاری انسان‌ها به بلایای دنیوی اثرات فراوانی دارد که با عنایت به نظرات امیر المؤمنین (علیه السلام) می‌توان به تنبه و آگاهی و شکوفایی استعداد بشری‌، بالا بردن میزان استقامت و پایداری افراد و اجر و ثواب معنوی اشاره نمود.
1.5. پیشینۀ تحقیق
در این رساله مفهوم بلایا اعم از فتنه در نظر