دانشگاه اصفهان

دانشکده معارف اهل البیت (علیهم السلام)

گروه مطالعات زنان

پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد رشته­ی مطالعات زنان گرایش حقوق زن در اسلام

 

 

تحلیل آراء مقام معظم رهبری پیرامون نقش زن در خانواده

 

استاد راهنما:

دکتر امیر حسین بانکی پورفرد

 

استاد مشاور:

دکتر مهرداد کلانتری

 

پژوهشگر:

زهرا کرمی صادق آبادی

 

 

مهر ماه 1392

 

 

کلیه حقوق مادی و معنوی مترتب بر دست­آوردهای مطالعات، ابتکارات و نوآوری های ناشی از پژوهش موضوع این پایان­نامه/رساله متعلق به دانشگاه اصفهان است. دانشجو موظف به رعایت آئین­نامه و منشور اخلاق در پژوهش برای ارائه و یا چاپ مطالب مستخرج از پایان­نامه/رساله خود می باشد.

 

دانشگاه اصفهان

دانشکده معارف اهل البیت (علیهم السلام)

گروه مطالعات زنان

 

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته ی مطالعات زنان گرایش حقوق زن در اسلام

  زهرا کرمی صادق آبادی

 

تحت عنوان

تحلیل آراء مقام معظم رهبری پیرامون نقش زن در خانواده

 

در تاریخ 23/7/92 توسط هیأت داوران زیر بررسی و با درجه ……………… به تصویب نهایی رسید.

 

1- استاد راهنمای پایان نامه   دکتر امیر حسین بانکی پورفرد  با مرتبه علمی استادیار    امضا

 

2- استاد مشاور پایان نامه    دکتر مهرداد کلانتری  با مرتبه علمی دانشیار  امضا

 

3- استاد/ استادان داور داخل گروه    دکتر  خسروشاهی  با مرتبه علمی استادیار    امضا

 

4- استاد/ استادان داور خارج از گروه    دکتر بهجت یزدخواستی  با مرتبه علمی دانشیار  امضا

 

 

امضای مدیر گروه

 

تقدیر و تشکر

 

با سپاس فراوان از همسر صبور و مهربانم که پا به پای من در تمام سختی ها همراه و یاورم بود.

 

تقدیم

 

این ناقابل، تقدیم ساحت مقدس مادر مطهرم، خانم فاطمه زهرا (سلام الله علیها)

 

 

چکیده

بنیاد اصلی اجتماع در اسلام، خانواده و زن مهمترین رکن این نهاد حقوقی و فرهنگی است، به طوری که اصلاح و پیشرفت جامعه، منوط به اصلاح نقش زنان در خانواده است. این در حالی است که با رواج فرهنگ اومانیستی غرب، شاهد تزلزل جایگاه زن در خانواده هستیم که این موجب پدید آمدن مسائل جدی در مورد نقش زنان در خانواده شده است.

از آنجا که تئوری های مرتبط با خانواده در کشور ما وحدت نظری نداشته اند و نتوانسته اند بر استحکام و دوام خانواده ها بیافزایند، لذا جهت یافتن یک فصل الخطاب برای رسیدن به یک دیدگاه مشترک، لازم است که دیدگاه­های حضرت آیت الله خامنه ای، رهبر نظام جمهوری اسلامی -که سیاست کلان جامعه بر اساس قانون اساسی بر عهده ایشان است-  با توجه به سه رویکرد مهم اسلامی سنت گرایی، تجدد گرایی و تمدن گرایی مورد بررسی قرار گیرد.

مطلب مرتبط :   رویکرد سرشتی برای مطالعه رفتار سازمانی

این پژوهش با روش کمی و کیفی در صدد جمع آوری و طبقه بندی بیانات و نظرات مقام معظم رهبری،پیرامون  نقش زن در خانواده است تا با تحلیل محتوای آراء و بیانات، راهکاری مناسب برای استحکام خانواده از منظر نقش زن ارائه گردد.

مقام معظم رهبری مهمترین نقش زن در خانه را، تقویت روحی شوهر و تربیت فرزند می دانند، به طوری که باید دیگر فعالیت های زن با اولویت دهی به نقش زن در خانواده تنظیم گردد. ایشان رشد عاطفی و عقلی زن را،مهم می دانند زیرا از یک سو، او را در اجرای صحیح مسؤولیتش در خانواده یاری می رساند و از سوی دیگر موجب شکوفایی استعدادهای واقعی زنان خواهد شد و از دگر سو حضور کیفی زنان در خانواده را، حیاتی­تر از حضور کمی آنان در خانه می­دانند.

رویکرد مقام معظم رهبری درباره نقش زن در خانواده، یک رویکرد تمدن گرایی اسلامی است و نگاه جاهلی سنتی که زنان را محبوس در خانه می­کند و نگاه جاهلی مدرنیته که زنان را رها از قید و بند خانواده می­کند، نمی پذیرند. همچنین حق و تکلیف در مورد مباحث زنان را، دو روی یک سکه می دانند زیرا رعایت حقوق زنان و متعهد بودن زنان در انجام وظایف خویش، موجب کارآمدی و استحکام خانواده می­شود. ایشان تنها راه حل برون رفت از مسائل کنونی زنان را، جلوگیری از نفوذ فرهنگ اومانیستی –که باعث سستی بنیان خانواده و نابودی تمدن­ها است- و اجرای واقعی دستورات دین مبین اسلام می دانند که این در نگاه تمدن گرایی اسلامی ایشان، کاملا مشهود است.

واژگان کلیدی: زن، نقش، خانواده، آراء، آیت الله خامنه ای

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                      صفحه

 

فصل اول: کلیات پژوهش           1

1-1.  مقدمه. 1

1-2.  بیان مسأله. 2

1-3.  اهمیت و ضرورت مسأله پژوهشی.. 2

1-4.  اهداف پژوهش… 3

1-5.  سؤالات پژوهش… 3

1-6.  مفاهیم و متغیرها 4

فصل دوم: مبانی نظری و تحقیقات پیشین       5

2-1.  مقدمه. 5

2-2.  مبانی نظری.. 5

2-2-1.  رویکرد سنت گرایی.. 5

2-2-2.  رویکرد تجدد گرایی اسلامی.. 7

2-2-3.  رویکرد تمدن گرایی.. 10

2-3.  پیشینه و تاریخچه موضوع پژوهش… 13

فصل سوم: روش شناسی پژوهش         15

3-1.  مقدمه. 15

3-2.  جامعه آماری.. 15

3-3.  نمونه آماری.. 15

3-4.  روش نمونه گیری.. 15

3-5.  روش پژوهش… 15

3-6.  واحد تحلیل.. 15

3-7.  روش گردآوری داده ها 16

3-8.  اعتبار یابی : 16

فصل چهارم: تحلیل یافته‌های کمی‌‌ و کیفی پژوهش         17

4-1.  مقدمه. 17

4-2.  پاسخ به سؤالات تحقیق.. 17

4-2-1.  نقش اصلی زن در خانواده بر اساس آراء آیت الله خامنهای چیست؟. 17

4-2-1-1. تحلیل کمی مقوله جایگاه زن در خانواده 17

4-2-1-2. تحلیل کیفی مقوله جایگاه زن در خانواده 18

مطلب مرتبط :   آقاخان، نماز، اسماعیلیان، مذهبی

4-2-2.  مهمترین معضلات و مشکلات زنان در خانواده بر اساس آراء آیت الله خامنه ای چیست؟  68

4-2-2-1. تحلیل کمی مقوله حقوق زن در خانواده 68

4-2-2-2. تحلیل کیفی مقوله حقوق زن در خانواده 69

4-2-3.  موانع ازدواج و تشکیل خانواده بر اساس آراء آیت الله خامنه ای چیست؟. 88

4-2-3-1. تحلیل کمی مقوله زن و ازدواج.. 88

4-2-3-2. تحلیل کیفی مقوله زن و ازدواج.. 88

4-2-4.  راهکارهای دوام و استحکام خانواده بر اساس آراء آیت الله خامنه ای چیست؟. 120

4-2-4-1. تحلیل کمی مقوله خانواده در آراء آیت الله خامنه ای   120

4-2-4-2. تحلیل کیفی مقوله خانواده در آراء آیت الله خامنه ای   120

عنوان                                                                                                                      صفحه

4-2-4-3. تحلیل کمی مقوله وظایف زن و شوهر در خانواده 151

4-2-4-4. تحلیل کیفی مقوله وظایف زن و شوهر در خانواده 152

4-2-4-5. تحلیل کمی مقوله محبت و عواطف زن و شوهر  205

4-2-4-6. تحلیل کیفی مقوله محبت و عواطف زن و شوهر  205

4-2-5.  نوع رویکرد مقام معظم رهبری نسبت به مسائل زنان در خانواده. 219

فصل پنجم:  نتیجه گیری و پیشنهادات    224

5-1.  مقدمه. 224

5-2.  نتیجه گیری.. 224

5-3.  پیشنهادات… 228

5-4.  محدودیت‌های تحقیق.. 229

منابع و مآخذ  230

 

 

عنوان                                                                                                                      صفحه

فهرست شکل­ها

 

شکل ‏2‑1: مدل مفهومی عناصر اصلی نظام های مطلوب اسلام. منبع: (همان، 276) 13

شکل ‏4‑1: جایگاه زن در خانواده در آراء مقام معظم رهبری.. 68

شکل ‏4‑2: مدل مفهومی جایگاه زن در خانواده در آراء مقام معظم رهبری.. 68

شکل ‏4‑3: حقوق زن درخانواده در آراء مقام معظم رهبری.. 87

شکل ‏4‑4: مدل مفهومی حقوق زن درخانواده در آراء مقام معظم رهبری.. 87

شکل ‏4‑5: زن و ازدواج در آراء مقام معظم رهبری.. 119

شکل ‏4‑6: مدل مفهومی زن و ازدواج در آراء مقام معظم رهبری.. 120

شکل ‏4‑7: خانواده در آراء مقام معظم رهبری.. 151

شکل ‏4‑8: مدل مفهومی خانواده در آراء مقام معظم رهبری.. 151

شکل ‏4‑9: وظایف زن و شوهر در خانواده در آراء مقام معظم رهبری.. 204

شکل ‏4‑10: مدل مفهومی وظایف زن و شوهر در خانواده در آراء مقام معظم رهبری.. 204

شکل ‏4‑11: محبت و عواطف زن و شوهر در آراء مقام معظم رهبری.. 219

شکل ‏4‑12: مدل مفهومی محبت و عواطف زن و شوهر در آراء مقام معظم رهبری.. 219

شکل ‏4‑13: نقش زن در خانواده در آراء مقام معظم رهبری.. 222

شکل ‏4‑14: مدل مفهومی نقش زن در خانواده در آراء مقام معظم رهبری.. 223

 

 

عنوان                                                                                                                      صفحه

فهرست جداول

 

جدول‏4‑1: کدگذاری اولیه آراء مقام معظم رهبری پیرامون جایگاه زن درخانواده 23

جدول‏4‑2: کدگزاری ثانویه آراء مقام