دانلود پایان نامه

4 -3 -6 – نتیجه گیری

موسیقی هجایی و آوایی آیات، در خدمت انتقال معنی به مخاطب و فضاسازی برای آماده سازی وی برای دریافت پیام اصلی، (وحی و ابلاغ رسالت) است.
در بسیاری از موارد استفاده از یافته‌های برآمده از کلان نقش‌های‌اندیشگانی و متنی، علاوه بر تحلیل‌های گفتمانی، می‌تواند در روشن سازی نظرات تفسیری مفسران نیز راهگشا باشد و شاید بتوان آنها را به عنوان ابزاری برای رد یا تأیید آرای تفسیری بکار گرفت.
4 -4 – قدر(97)

4 -4 – 1 – کلیات سوره
نام سوره، قدر است که به نظر می‌رسد همانند اکثریت سوره‌های قرآنی، از اولین واژه و کلیدی‌ترین واژۀ سوره که پیام اصلی سوره بر آن متکی است، برگرفته شده‌است. این سوره به طور غیررسمی‌به سورۀ “إنّا أنزَلنا” نیز مشهور است.
سورۀ قدر نود و هفتمین سوره، در ترتیب مصحف، و بیست و پنجمین سوره، در ترتیب نزول است. در ترتیب مصحف، پس از سورۀ “علق” و پیش از سورۀ “بَیِّنه”، قرار دارد و ترتیب نزول پس از سورۀ “عَبَس” و پیش از سورۀ “شمس” قرار دارد. رأی جامع مفسرین، سوره را مکّی می‌داند. اما برخی از مفسرین با توجه یه روایاتی که دربارۀ شأن نزول سوره از امامان اهل بیت و دیگران وارد شده‌است، مدنی بودن آن را نیز پذیرفته‌اند، هرچند بر مکّی بودن آن اصرار بیشتری دارند.(طباطبایی،1382ج 560:20)
این سوره، 5 آیه، 97 هجا و 165 واج دارد.
از نظر معنای کلی، سوره به تعظیم و توصیف شب قدر و نزول قرآن در آن شب می‌پردازد و منظور از نزول قرآن در این شب، نزول کلی قرآن است نه نزول تدریجی آن طالقانی(بی‌تا،ج آخر:192) و طباطبایی(1382،ج560:20 ). آیۀ اول، اشاره به نزول یکبارۀ کل قرآن دارد و از آیۀ دوم تا آخر، بیان اهمیت و چیستی شب قدر است.

4 – 4- 2- نمایش آوایی، هجایی، نوشتاری و ترجمۀ سوره

إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ ﴿ ۱ ﴾
ما [قرآن را] در شب قدر نازل کردیم 
ɂin/na:/ɂan/zal/na:/hu/fi:/lay/la/til/qadr
cvc/c⊽/cvc/cvc/c⊽/cv/c⊽/cvc/cv/cv/cvcc
وَمَا أَدْرَاکَ مَا لَیْلَهُ الْقَدْرِ ﴿ ۲ ﴾

و از شب قدر چه آگاهت کرد 
wa/ma:/ɂad/ra:/ka/ma:/lay/la/tul/qadr
cv/c⊽/cvc/c⊽/cv/c⊽/cvc/cv/cvc/cvcc
لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ ﴿ ۳ ﴾

شب قدر از هزار ماه ارجمندتر است 
lay/la/tul/qad/ri/xay/rum/min/ɂal/fi/šahr
cvc/cv/cvc/cvc/cv/cvc/cvc/cvc/cvc/cv/cvcc
تَنَزَّلُ الْمَلَائِکَهُ وَالرُّوحُ فِیهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن کُلِّ أَمْرٍ ﴿۴ ﴾

در آن [شب] فرشتگان با روح به فرمان پروردگارشان براى هر کارى [که مقرر شده‌است] فرود آیند 
ta/naz/za/lul/ma/la:/ɂi/ka/tu/war/ru:/hu/fi:/ha:/bi/ɂiż/ni/rab/bi/him/min/kul/li/ɂamr
cv/cvc/cv/cvc/cv/c⊽/cv/cv/cv/cvc/c⊽/cv/c⊽/c⊽/cv/cvc/cv/cvc/cv/cvc/cvc/cvc/cv/cvcc
سَلَامٌ هِیَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ ﴿ ۵ ﴾

[آن شب] تا دم صبح صلح و سلام است 

sa/la:/mun/hi:/ya/Hat/ta:/mať/la/ʡil/fajr
cv/c⊽/cvc/c⊽/cv/cvc/c⊽/cvc/cv/cvc/cvcc

4 – 4 – 3- بافت فرهنگی

در باب شأن نزول این سوره، وجوه بسیاری درتفاسیر آورده‌اند، مثل آنکه مردی عابد از بنی اسرائیل، هزارماه شب‌ها را تا صبح به عبادت می‌پرداخت یا دیگری هزار ماه به جهاد در راه خدا، اشتغال ورزیده و پیغمبر شنید و تأسف خورد که کاش افراد امت او چنین بودند، یا کوتاهی عمرهای امتش را به وی نمودند و متأثر شد و این سوره نازل شد، که لیله القدر در این امت از هزارماه عبادت و جهاد افراد امم دیگر بهتر است، یا پیغمبر خوابی دید که بنی امیه بر منبرش می‌جستند، مانند بوزینگان و از این جهت سخت‌اندوهناک بود و این سوره نازل شد که شب قدر از هزارماه حکومت بنی امیه نیکوتر است و همچنین مطالب دیگری که واقعیت بسیاری از آنها اساساً معلوم23 نیست.

مطلب مرتبط :   وکیل، وکالت، دادگستری، مشاوره

4 – 4- 4- تجزیه و تحلیل آوایی سوره
طول آیات بجز آیۀ چهارم، که توضیح و تشریح شب قدر است، همگی یکسات و تقریباً کوتاه است.
همۀآیات به هجای بسته و سنگین /cvcc/، ختم می‌شوند و آواهای پایانی، همگی /r/ است. هجای پایانی، در دو آیۀ اول، /qadr/ است، که بنا به اهمیت مضمونی و پیام اصلی سوره، تکرار این واژه در پایان آیات از نظر صوتی نیز واژه را در صدر قرار داده و از نظر موسیقایی آن را تقویت می‌کند و به نظر می‌رسد گویندۀ متن(=خداوند)، می‌خواهد هم زمان تأثیر موسیقایی را در خدمت تقویت معنا به کار گیرد.
کاربرد واکه‌های کشیده، به ویژه واکۀ کشیده /a:/ ،در تمام آیات قابل توجه است. توالی پیوسته هجاهای کشیده که در اثر کاربرد واکه‌های کشیده و قوانین تجویدی ایجاد می‌شود، شنونده را وادار می‌کند به جنبه‌های موسیقایی آیه، همزمان با معنا در جهت درک بیشتر پیام متن توجه بیشتری داشته باشد.
در آیۀ اول تکرار همخوان‌های /n/ و /l/، به همراه کشیدگی واکه‌های /a:/ به ویژه در بخش اول آیه، قابل توجه است.
رسایی در واج /n/ و/l/ و کشیدگی /a:/ و ختم آیه با صدای /r/ که جزء همخوان‌های رسای عربی است، نوعی موسیقی فخیم و والا را بر آیه حکمفرما کرده است. محتمل است هدف خداوند از کاربردی چنین ظریف و حساب شده، تعظیم و تفخیم بیشتر پیام اصلی و مورد نظر کل سوره؛ یعنی نزول قرآن در شب قدر و اهمیت این شب باشد. سلز (1991)، معتقد است: “پژواک شدگی و گسترش صوت‌ای کشیده خیشومی‌شده، در طول دو آیه اول، نوعی آرایۀ صوتی فراواجی تولید می‌کند که از حدود و ثغور واژگانی یا واجی خاص فراتر می‌رود.”
پس از تکرار‌های/n/ و /l/، در “إنّا أنزَلنا”، به صدای /h/ در هُ می‌رسیم که کاملاً از فضای موسیقایی ترکیب مذکور فاصله می‌گیرد و پس از آن واکۀ /i:/ و جریان تکرار همخوان روان و رسای /l/ در چهارهجای بعدی؛ یعنی /qadr/tul/la/lay/ که به همخوان رسا و لرزشی /r/ ختم می‌شود، دوباره طنین موسیقایی را که بخش اول آیه دیدهمیشود به ذهن متبادر می‌کند. (سلز،1991) نیز با بیانی دیگر به همین موضوع اشاره دارد.
آیۀ دوم با اصطلاح قرآنی رایج،” وَما أدراکَ ما”، آغاز می‌شود که از نظر کاربرد واکه ای، شبیه عبارت ” إنَا أنزَلنا” است. سلز (1991) پس از اشاره به این موضوع، می‌گوید خیشومی‌ها و صدای کشیده /a:/، به صورت (نا…نا،ما…ما)، در هر دو عبارت مذکور تکرار می‌شوند و تأثیر موسیقایی قابل توجهی را برجا می‌گذارند.
هجاهای پایانی آیۀ دوم نیز کاملاً شبیه هجاهای پایانی آیۀ اول تکرار می‌شوند و از نظر موسیقایی همان موسیقی فخیم را القا می‌کنند که این بار به نوعی حیرت زدگی موسیقایی در اثر آهنگ خیزان بند پرسشی نیز آمیخته شده‌است.
آنچه جالب توجه است این که گویی آیات 1 و 2، از نظر شنیداری جدای از معنا و نحو آیات؛ دقیقاً تکرار یکدیگرند، زیرا در آیۀ اول، با کشیدگی /a:/، تکرار/n/ خیشومی‌، /l/ روان و رسا و بست آیه با /r/ مواجه است، که در آیۀ دوم همین وضعیت تکرار می‌شود و تنها واج خیشومی‌/n/، جای خود را به خیشومی/m/، می‌دهد. شاید این تکرار موسیقایی، نشان دهندۀ عظمت و تفخیم دو پیام اصلی سوره؛ یعنی تفخیم نزول قرآن و تعظیم شب قدر باشد.
آیۀ سوم از نظر وزنی و آوایی با آیۀ 5 سوره، همخوانی و تقارن دارد. در آیۀ سوم واژۀ پایانی، با حفظ همان هجای سنگین / cvcc /، به / šahr /، تغییر یافته است. اما “لَیلَه القَدر”، برای بار سوم تکرار می‌شود و همان موسیقی که از این ترتیب هجایی و آوایی حاصل شده بود، برای بار سوم در این آیه نیز طنین‌انداز می‌گردد و ترکیب/lay la tul qadr/،که در دو آیۀ پیشین در پایان آیات واقع شده بود، در آیۀ سوم به یکباره به جایگاه آغازین بند منتقل می‌گردد. به نظر می‌رسد خداوند می‌خواهد از طریق تکرار موسیقیایی و بکارگیری نوعی “رد صدرالی العجز”، توجه مخاطب خود را به شب قدر و ارزش آن بیشتر و بیشتر جلب کند.
در این آیه، واکه‌های کشیده دیده نمی‌شود و از نظر کشش؛ موسیقی سوره به آرامی‌به سمت پایین حرکت می‌کند، شاید به این دلیل است که خداوند می‌خواهد پس از ذکر و بیان عظمت شب قدر، به توصیف آن بپردازد و موسیقی را به آرامی‌از طریق واکه‌های کوتاه /a/ و/i/، به سمت یک تناژ آرام و یکدست موسیقیایی هدایت کند.
به اعتقاد سلز (1991) آیۀ سوم از هجاهای کوتاه و بسته تشکیل شده که با دو آیۀ قبلی که در آن/a:/ کشیده و باز نقش اصلی واکه‌ای را به عهده داشت در تضاد است. این ساختارآوایی زیرو بمی‌عاطفی را -که توسط آغازهای دو آیه ایجاد شده بود- قطع کرده و این در حالی است که تکرار عبارت” لَیلَه القَدر “، حس انتظار را تقویت می‌کند و تأثیرات صورتی حس انتظار را بازتاب می‌دهد.
آیۀ 4 طولانی‌ترین و پیچیده‌ترین آیۀ این سوره است. در ابتدای آیۀ “تَنَزَّل ألمَلائِکَه “، آوای / a: / که خود باز و کشیده است و در اثر مجاورت با/Ɂ/، طبق قواعد تجویدی کشیده تر می‌شود، همخوان / z /، مشدّد شده و تکرار واج رسای /l/ در کنار / n /، همان الگوی آوایی است که در آیۀ اول نیز به چشم می‌خورد. وزن سوره خلاف آیات 1 و 3، در آیۀ 4 شکسته شده‌است.
سلز (1991)، به نقل