ﻣﯽ، ﮐﻪ، اﯾﻦ، اﺳﺘﺮس

دارﻧﺪ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی ﻣﻨﻔﯽ اﺳﺘﺮس را ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﻨﺪ(ﺷﺎﻣﻠﻮ، .(1387

ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ اﺳﺘﺮس ﺑﻪ وﺟﻮد آورﻧﺪ، ﺑﺴﯿﺎر زﯾﺎدﻧﺪ، از ﺟﻤﻠﻪ دﮔﺮﮔﻮﻧﯿﻬﺎی ﻣﻬﻢ زﻧﺪﮔﯽ و ﮔﺮﻓﺘﺎرﯾﻬﺎی روزاﻧﻪ. از دﮔﺮﮔﻮﻧﯿﻬﺎی ﻣﻬﻢ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﺮگ ﻧﺰدﯾﮑﺎن، ازدواج ﯾﺎ ﻃﻼق اﺷﺎره ﮐﺮد. از ﮔﺮﻓﺘﺎرﯾﻬﺎی روزاﻧﻪ ﻣﯽ ﺗﻮان، رﻓﺖ و آﻣﺪ ﺑﻪ ﺳﺮﮐﺎر، اﯾﺴﺘﺎدن در ﺻﻔﻬﺎی ﻃﻮﻻﻧﯽ، ﺧﺮﯾﺪ روزاﻧﻪ و ﻏﯿﺮه را ﺑﺎ ﻧﺎم ﺑﺮد. ﻋﻘﯿﺪه ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﺮﻓﺘﺎرﯾﻬﺎی روزاﻧﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از روﯾﺪادﻫﺎی ﻣﻬﻢ زﻧﺪﮔﯽ اﺳﺘﺮس ﻣﯽ آورﻧﺪ(ﺷﺎﻣﻠﻮ، .(1387

اﺳﺘﺮس، آﺛﺎر رواﻧﯽ و ﻓﯿﺰﯾﻮﻟﻮژﯾﮏ دارد. از آﺛﺎر رواﻧﯽ آن ﻣﯽ ﺗﻮان اﺿﻄﺮاب، ﻋﺪم اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ ﻧﻔﺲ، ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺑﻪ دور ﺷﺪن از ﻣﻮﻗﻌﯿﺘﻬﺎی اﺳﺘﺮس زا و ﻏﯿﺮه را ﻧﺎم ﺑﺮد. آﺛﺎر ﻓﯿﺰﻟﻮژﯾﮏ آن ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ﺑﺎﻻ رﻓﺘﻦ ﻓﺸﺎر ﺧﻮن، اﻓﺰاﯾﺶ ﺿﺮﺑﺎﻧﻬﺎی

91

ﻗﻠﺐ و ﺗﻌﺪاد ﺗﻨﻔﺲ، اﺧﺘﻼل در دﺳﺘﮕﺎه ﮔﻮارش و ﻏﯿﺮه. ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﮐﻪ اﺳﺘﺮس ﺷﺪﯾﺪ واﮐﻨﺶ ﺗﻌﻤﯿﻢ ﯾﺎﻓﺘﻪ ای ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان » ﺳﻨﺪروم ﮐﻠﯽ ﺳﺎزﮔﺎری« اﯾﺠﺎد ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. اﯾﻦ واﮐﻨﺶ ﺳﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ دارد : اﻋﻼم ﺧﻄﺮ، ﻣﻘﺎوت و ﻓﺮﺳﻮدﮔﯽ. اﺳﺘﺮس، دﺳﺘﮕﺎه اﯾﻤﻨﯽ ﺑﺪن را ﺗﻀﻌﯿﻒ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و آن را ﺑﺮای اﺑﺘﻼ ﺑﻪ ﺑﯿﻤﺎرﯾﻬﺎی ﻗﻠﺒﯽ و ﺳﺮﻃﺎن آﻣﺎده ﻣﯽ ﺳﺎزد(ﮔﻨﺠﯽ، .(1387

ﻋﺎﻣﻞ دﯾﮕﺮی ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ اﺳﺘﺮس و ﺧﻄﺮ ﺑﯿﻤﺎری را اﻓﺰاﯾﺶ دﻫﺪ، ﺷﺨﺼﯿﺖ ﺗﯿﭗ A اﺳﺖ. اﯾﻦ ﺗﯿﭗ اﺷﺨﺎص، ﺑﻪ ﻃﻮر داﯾﻢ ﻋﺠﻠﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ، ﺗﻨﺪﺧﻮ ﻫﺴﺘﻨﺪ، دﺷﻤﻨﯽ دارﻧﺪ و ﻫﻤﯿﺸﻪ در ﺣﺎل رﻗﺎﺑﺖ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽ ﺑﺮﻧﺪ. اﻟﺒﺘﻪ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺗﯿﭗ ﺷﺨﺼﯿﺘﯽ A را در ﺟﻬﺖ ﺗﯿﭗ ﺷﺨﺼﯿﺘﯽ B ﺳﻮق داد و ﺑﺮای اﯾﻦ ﮐﺎر ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ دو روش ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﮐﺮده اﻧﺪ: روش ﮐﻠﯽ و روش اﺧﺘﺼﺎﺻﯽ.

ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﻮه زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮ اﺳﺘﺮس اﺛﺮ ﺑﮕﺬارد، ﻣﺜﻼً، ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﻮه زﻧﺪﮔﯽ ﺷﺮﻗﯽ، ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﯿﻮه زﻧﺪﮔﯽ ﻏﺮﺑﯽ، ﮐﻤﺘﺮ اﺳﺘﺮس آور اﺳﺖ. ژاﭘﻨﯿﻬﺎی ﻣﻘﯿﻢ ژاﭘﻦ، ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ژاﭘﻨﯿﻬﺎی ﻣﻘﯿﻢ آﻣﺮﯾﮑﺎ، ﮐﻤﺘﺮ اﺳﺘﺮس و ﺑﯿﻤﺎری ﻗﻠﺒﯽ دارﻧﺪ(ﮔﻨﺠﯽ، .(1387

ﻧﻤﯽ ﺗﻮان از ﻫﻤﻪ اﺳﺘﺮﺳﻬﺎ ﺑﻪ دور ﻣﺎﻧﺪ و از ﻧﻈﺮ ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ اﺳﺘﺮس ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ. آﻧﭽﻪ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ اﯾﻦ ﺷﯿﻮه ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ اﺳﺘﺮس را ﯾﺎد ﺑﮕﯿﺮﯾﻢ و ﺑﺎ آن ﺳﺎزﮔﺎر ﺷﻮﯾﻢ. ﺑﺮای ﺳﺎزﮔﺎری ﺑﺎ اﺳﺘﺮس دو ﺷﯿﻮه ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺷﯿﻮه ا ول اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﯿﺠﺎن ﻧﺎﺷﯽ از اﺳﺘﺮس را ﺑﭙﺬﯾﺮﯾﻢ؛ ﻣﺜﻼً، اﮔﺮ در اﻣﺘﺤﺎن ﻗﺒﻮل ﻧﺸﺪه اﯾﻢ، ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ را دوﺑﺎره ارزﯾﺎﺑﯽ ﮐﻨﯿﻢ و ﻧﻬﺎﯾﺘﺎً ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﺮﺳﯿﻢ ﮐﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻً ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﻣﺎ ﺑﻮده اﺳﺖ. ﺷﯿﻮه دوم اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ را ﺣﻞ ﮐﻨﯿﻢ؛ﺜﻼً،ﻣ اﮔﺮ در ﮐﻨﮑﻮر ﻣﺮدود ﺷﺪه اﯾﻢ، ﻣﯿﺰان ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺧﻮد ﺑﺮای ﻧﻮﺑﺖ ﺑﻌﺪی را اﻓﺰاﯾﺶ دﻫﯿﻢ.

ﺑﺮای ﻣﺒﺎره ﺑﺎ اﺳﺘﺮس راﻫﻬﺎی دﯾﮕﺮی ﻧﯿﺰ وﺟﻮد دارد، از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺟﺴﻤﯽ، اﻓﮑﺎر ﻣﺜﺒﺖ، ﻣﻨﺒﻊ ﮐﻨﺘﺮل دروﻧﯽ، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺷﺪن، ﺣﻤﺎﯾﺖ اﻃﺮاﻓﯿﺎن و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺎﻟﯽ. اﻟﺒﺘﻪ از آرﻣﯿﺪﮔﯽ و ورزش ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺗﻮان ﮐﻤﮏ ﮔﺮﻓﺖ. ﺳﺎﯾﺮ راﻫﻬﺎی ﮐﺎﻫﺶ آﺛﺎر اﺳﺘﺮس ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از: اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ دﯾﮕﺮان، ارزﺷﯿﺎﺑﯽ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ، اﻧﺠﺎم دادن ﯾﮏ ﮐﺎر در ﻫﺮ ﻧﻮﺑﺖ، ﺗﻐﺬﯾﻪ ﺳﺎﻟﻢ، اﺳﺘﺮاﺣﺖ، و ﻓﺮﺻﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﺑﻪ ﺧﻮد دادن. و ﻫﻤﯿﺸﻪ از اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع رﻧﺞ ﻣﯽ ﺑﺮﻧﺪ. در ﺧﺎﺗﻤﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﺴﺄﻟﻪ ﻧﯿﺰ اﺷﺎره ﺷﺪ ﮐﻪ ﻓﻘﺮا ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻧﮕﺮﺷﻬﺎی ﻣﻨﻔﯽ و ﻣﺜﺒﺖ اﺗﺨﺎذ ﮐﻨﻨﺪ. در ﺣﺎﻟﺖ اول ﺑﯿﺸﺘﺮ آﺳﯿﺐ ﺧﻮاﻫﻨﺪ دﯾﺪ و در ﺣﺎﻟﺖ دوم ﺳﻌﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد آن را ﺟﺒﺮان ﮐﻨﻨﺪ. ﺑﺮای اﯾﻦ ﮐﺎر ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎی ﮔﺮوﻫﯽ و ﺑﻪ ﺗﻼش ﺑﯿﺸﺘﺮ دﺳﺖ ﻣﯽ زﻧﻨﺪ(ﺳﯿﺪﻣﺤﻤﺪی، .(1386

مطلب مرتبط :   فقه، احکام، نص، نصوص

ﻣﻄﻠﺐ دﯾﮕﺮی ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﺪ، ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ در رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻮد. ﺑﺪﯾﻦ ﺻﻮرت ﮐﻪ در اﺟﺘﻤﺎع اﻣﺮوزی، ﭼﻮن رواﺑﻂ ﺧﯿﻠﯽ ﭘﯿﭽﯿﺪه اﺳﺖ، اﻧﺴﺎن ﻧﻤﯽ داﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﻪ ﻣﻮﻗﻌﯿﺘﯽ دارد و اﺣﺴﺎس ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺗﺴﻠﻂ ﺑﺮ ﺧﻮد ﯾﺎ ﮔﺮوه ﺧﻮد را از دﺳﺖ داده اﺳﺖ. اﻧﺴﺎن زﻣﺎﻧﯽ اﺣﺴﺎس ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﻣﺮدم، ﺧﺎﻧﻮاده، اﺟﺘﻤﺎع و ﮔﺮوﻫﻬﺎ داد و ﺳﺘﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﻨﺎﺳﺐ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و در ﻧﺘﯿﺠﻪ اﺣﺴﺎس ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﻃﺮد ﺷﺪه ﯾﺎ ﺑﻪ ﮔﻮﺷﻪ ای راﻧﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻧﻤﻮﻧﻪ اﯾﻦ ﻧﻮع اﺣﺴﺎس در ﻣﻬﺎﺟﺮان دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد. ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ اﺻﻠﯽ ﺧﻮد را ﺗﺮک ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و در ﻓﺮﻫﻨﮓ دﯾﮕﺮی ﺟﺎی ﻣﯽ

92

ﮔﯿﺮﻧﺪ، ﺑﺮ اﺛﺮ ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ در رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﻫﻮﯾﺖ ﺧﻮد را ﻣﺘﻼﺷﯽ ﺷﺪه ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ. آﻧﻬﺎ، از ﯾﮏ ﻃﺮف، ﺑﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ اﺻﻠﯽ ﺧﻮد واﺑﺴﺘﻪ اﻧﺪ و، از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ، ﺑﺎﯾﺪ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺟﺪﯾﺪ را، ﮐﻪ ﭼﻨﺎن ﻫﻢ ﺳﺎده ﻧﯿﺴﺖ، ﺑﭙﺬﯾﺮﻧﺪ. اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮارد ﻧﺎراﺣﺘﯿﻬﺎﯾﯽ ﭘﯿﺪا ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ(ﺳﯿﺪﻣﺤﻤﺪی، .(1386

ﭘﺪﯾﺪه دﯾﮕﺮی ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺰاﺣﻢ ﺑﺮای ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ ﻣﻄﺮح ﺷﺪ، ﻓﺮدﮔﺮاﯾﯽ ﺑﻮد. در اﯾﻦ ﺑﺤﺚ ﺑﻪ ﻋﻘﺎﯾﺪ دورﮐﯿﻢ، ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎس ﻓﺮاﻧﺴﻮی، اﺷﺎره ﺷﺪ. ﮔﻔﺘﯿﻢ ﮐﻪ او ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ، ﺑﺎ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺷﺪن ﺟﻮاﻣﻊ، رواﺑﻂ ﻋﺎﻃﻔﯽ در درون ﺧﺎﻧﻮاده، ﻣﺤﻠﻪ و ﻣﺤﯿﻂ ﮐﺎر ﺿﻌﯿﻒ ﻣﯽ ﺷﻮد. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ رﻓﺘﺎرﻫﺎی اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ را ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ، ﻣﺘﻼﺷﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، در اﺟﺘﻤﺎع ﺻﻨﻌﺘﯽ، اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺣﺎل ﺧﻮد رﻫﺎ ﻣﯽ ﺷﻮد. ﺑﺮ اﺛﺮ ﻫﻤﯿﻦ رﻫﺎ ﺷﺪن و ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻧﯿﺎﻣﺪن، درﺻﺪ ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﺑﺎﻻ ﻣﯽ رود. دورﮐﯿﻢ از ﺳﻪ ﻧﻮع ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﻧﺎم ﻣﯽ ﺑﺮد: ﺧﻮدﻣﺪار، ﻧﻮع دوﺳﺖ، و ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎر. در ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﺧﻮدﻣﺪار، ﻓﺮد ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻋﺪم ﯾﮑﭙﺎرﭼﮕﯽ ﺑﺎ ﮔﺮوه اﺟﺘﻤﺎع ﻣﻌﯿﻦ ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. در ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﻧﻮع دوﺳﺖ، ﻓﺮد ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺷﺪت واﺑﺴﺘﮕﯽ ﺑﻪ ﮔﺮوه دﺳﺖ ﺑﻪ ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﻣﯽ زﻧﺪ. ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎر ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﺘﻼﺷﯽ ﺷﺪن ﯾﺎ ﺗﻀﻌﯿﻒ رواﺑﻂ ﻓﺮد و اﺟﺘﻤﺎع ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽ آﯾﺪ و ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺤﺼﻮل دوره ﻫﺎی ﻫﺮج و ﻣﺮج اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺳﺖ (ﮐﺮﯾﻤﯽ، .(1386

و ﺑﺎﻻﺧﺮه، آﺧﺮﯾﻦ ﻣﺴﺄﻟﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ، ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﻮد. ﮔﻔﺘﯿﻢ ﮐﻪ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ درﺑﺎره دوﻟﺘﻬﺎ و ﺣﮑﻮﻣﺘﻬﺎ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ دارﻧﺪ. ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﻫﻤﻪ ﺛﺮوﺗﻬﺎ و اﺧﺘﯿﺎرات در دﺳﺖ دوﻟﺖ ﺑﺎﺷﺪ و آن را ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻧﯿﺎز ﺑﯿﻦ ﻣﺮدم ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﻨﺪ. ﺑﺮﺧﯽ دﯾﮕﺮ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻋﻘﯿﺪه اﻧﺪ ﮐﻪ دوﻟﺖ ﻓﻘﻂ ﺑﺮای ﺑﺮﻗﺮاری ﻧﻈﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺳﺖ و ﻧﺒﺎﯾﺪ درﻣﺴﺎﺋﻞ ﺷﺨﺼﯽ، در آﻣﺪﻫﺎ و ﺷﯿﻮه زﻧﺪﮔﯽ ﻣﺮدم دﺧﺎﻟﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. اﯾﻦ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﻣﺘﻀﺎد درﮔﯿﺮﯾﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽ آورد، اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ را در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻗﺮار ﻣﯽ دﻫﺪ و ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ در ﺑﺮﺧﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﮐﺎر ﺑﻪ ﺧﺸﻮﻧﺖ ﻣﯽ ﮐﺸﺪ و ﺑﺴﯿﺎری ﺟﺎن ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ، ﺑﻪ زﻧﺪان ﻣﯽ اﻓﺘﻨﺪ ﯾﺎ ﺟﻼی وﻃﻦ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ (ﮔﻨﺠﯽ، .(1388

ﺑﮭﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ در ﺳﻨﯿﻦ و ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ رﺷﺪ

ﻫﺪف اﯾﻦ ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ در ﺳﻨﯿﻦ ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ رﺷﺪ ﺗﻮﺿﯿﺢ داده ﺷﻮد. ﭼﻮن رواﻧﺸﻨﺎﺳﺎن، رﺷﺪ را ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ﮐﻪ از ﻟﺤﻈﻪ اﻧﻌﻘﺎد ﻧﻄﻔﻪ ﺗﺎ دم ﻣﺮگ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽ آﯾﺪ، در اﯾﻨﺠﺎ ﻧﯿﺰ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮﺑﺮ ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ در ﻫﻤﺎن ﻣﺤﺪوده ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﺪ. روان ﺷﻨﺎﺳﺎن رﺷﺪ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﯿﻦ اﻧﻌﻘﺎد ﻧﻄﻔﻪ ﺗﺎ ﻟﺤﻈﻪ ﻣﺮگ را ﺑﻪ ﭘﻨﺞ دوره ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ: دوره ﭘﯿﺶ از ﺗﻮﻟﺪ، دوره ﮐﻮدﮐﯽ (از ﺗﻮﻟﺪ ﺗﺎ 11 ﺳﺎﻟﮕﯽ)، دوره ﻧﻮﺟﻮاﻧﯽ ( از 11 ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺗﺎ 18 ﺳﺎﻟﮕﯽ)، دوره ﺑﺰرﮔﺴﺎﻟﯽ (از 19 ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺗﺎ 65 ﺳﺎﻟﮕﯽ) و دوره ﭘﯿﺮی ( از 65 ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﻪ ﺑﺎﻻ)دوره ﭘﯿﺶ از ﺗﻮﻟﺪ 9 ﻣﺎه ﻃﻮل ﻣﯽ ﮐﺸﺪ و ﻣﯽ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺣﺎﺻﻞ در اﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺧﯿﻠﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻣﺮاﺣﻞ دﯾﮕﺮ رﺷﺪ اﺳﺖ. ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ وارد ﻋﻤﻞ ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ اﻧﺴﺎن آﯾﻨﺪه را ﺗﻀﻤﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪ ﯾﺎ ﺑﺎ ﺧﻄﺮ رو ﺑﻪ رو ﺳﺎزﻧﺪ ﺑﺴﯿﺎر زﯾﺎدﻧﺪ؛ در اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ﺑﻪ ﺗﻌﺪادی از آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﺷﺪ: ﺗﻐﺬﯾﻪ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺎدر، ﻣﺼﺮف ﻧﮑﺮدن داروﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﺣﺘﯽ داروﻫﺎی آرام

مطلب مرتبط :   گفتمان، هویت، گفتمانی، عواطف

93

ﺑﺨﺶ، ﻧﮑﺸﯿﺪن ﺳﯿﮕﺎر، ﻣﺼﺮف ﻧﮑﺮدن ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر، اﻟﮑﻞ و ﮐﺎﻓﺌﯿﻦ. اﯾﻨﻬﺎ ﻣﻮاردی اﺳﺖ ﮐﻪ زن ﺑﺎردار ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﮐﻨﺪ. اﻣﺎ ﻣﻮاردی وﺟﻮد دارد ﮐﻪ زن ﺑﺎردارﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ اﺟﺒﺎر ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺳﺮو ﮐﺎر دارد و اﮔﺮ ﻣﺮاﻗﺐ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺟﻨﯿﻦ آﺳﯿﺐ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ؛ ﻣﺜﻼ، ﻫﻤﻪ زﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻣﻮاد ﭘﺎک ﮐﻨﻨﺪه، ﻏﺬاﻫﺎی ﻣﺎﻧﺪه و اﺣﺘﻤﺎﻻً ﻓﺎﺳﺪ ﺷﺪه، ﻻک ﻧﺎﺧﻦ و روﻏﻦ ﺳﺮ، ﺳﺮ

æ ﮐﺎر دارﻧﺪ. ﺧﯿﻠﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻮاﻇﺐ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺗﺎ ﻫﻢ ﺧﻮد و ﻫﻢ ﺟﻨﯿﻦ را ﺑﺎ ﺧﻄﺮ رو ﺑﻪ رو ﻧﮑﻨﻨﺪ. در ﺑﺤﺚ از دوره ﭘﯿﺶ از ﺗﻮﻟﺪ اﺷﺎره ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺮگ و ﻣﯿﺮ، ﺗﻮﻟﺪ زودﺗﺮ از ﻣﻮﻗﻊ، ﮐﻤﯽ وزن، ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪﮔﯽ ذﻫﻨﯽ، اﺧﺘﻼﻟﻬﺎی رﻓﺘﺎری، ﮔﺮﯾﻪ ﻫﺎی ﻧﺎ ﺑﻬﻨﺠﺎر

æ ﺑﺴﯿﺎری ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺿﯽ دﯾﮕﺮ، در ﺑﯿﻦ ﻧﻮزداﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺎدران آﻧﺎن در دوران ﺑﺎرداری، دارو، ﻣﻮاد ﻣﺨﺪ، اﻟﮑﻞ و ﮐﺎﻓﺌﯿﻦ ﻣﺼﺮف ﮐﺮده اﻧﺪف ﺑﯿﺸﺘﺮ ازﮐﻮدﮐﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎدران آﻧﻬﺎ اﯾﻦ ﻋﺎدﺗﻬﺎ را ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﻧﺪ. زﯾﺎدی ﺗﻌﺪاد ﻋﻘﺐ ﻣﺎده ﻫﺎ در ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﺎی ﻓﻘﯿﺮ ﻧﯿﺰ ﺧﻮد ﻣﻮﯾﺪ اﺛﺮ ﻣﻬﻢ ﺗﻐﺬﯾﻪ ﺑﺮ ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ ﮐﻮدﮐﺎن اﺳﺖ(ﮔﻨﺠﯽ، .(1388

در دوره ﮐﻮدﮐﯽ، ﯾﻌﻨﯽ، از ﺗﻮﻟﺪ ﺗﺎ 11 ﺳﺎﻟﮕﯽ ﻧﯿﺰ ﻋﻮاﻣﻞ دﯾﮕﺮی وارد ﻋﻤﻞ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و رﻓﺘﺎر ﻓﺮد را ﺑﻬﻨﺠﺎر ﯾﺎ ﻧﺎ

ﺑﻬﻨﺠﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ. در ﻣﯿﺎن اﯾﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﺎز ﻫﻢ ﺑﻪ ﺗﻐﺬﯾﻪ ﺻﺤﯿﺢ اﺷﺎره ﺷﺪ. ﮔﻔﺘﯿﻢ ﮐﻪ ﮐﻮدک ﺣﺘﻤﺎً ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺷﯿﻮه ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﻐﺬﯾﻪ ﺷﻮد ﺗﺎ از ﯾﮏ ﻃﺮف ﮐﻤﺒﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ، ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺧﻄﺮ ﭼﺎﻗﯽ او را ﺗﻬﺪﯾﺪ ﻧﮑﻨﺪ. اﻓﺮاط و ﺗﻔﺮﯾﻂ در اﯾﻦ ﮐﺎر ﻫﺮ دو ﺑﺮای ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ ﮐﻮدک ﻣﻀﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. ﺗﻐﺬﯾﻪ در دو ﺳﺎل اول زﻧﺪﮔﯽ اﮔﺮ ﺑﺎ ﺳﯿﻨﻪ ﻣﺎدر اﻧﺠﺎم ﮔﯿﺮد ﺑﺴﯿﺎر ﺧﻮب ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد، ﭼﻮن ﻣﻮاد ﻣﻮﺟﻮد در ﺷﯿﺮﻣﺎدر در ﻫﯿﭻ ﺷﯿﺮ دﯾﮕﺮی ﻧﯿﺴﺖ. ﻣﻀﺎﻓﺎً اﯾﻦ ﮐﻪ ﺗﻐﺬﯾﻪ ﺑﺎ ﺳﯿﻨﻪ ﻣﺎدر و ﭼﺴﺒﯿﺪن ﺑﻪ ﺑﺪن او، ﺑﺮای ﮐﻮدک رﺷﺪ ﻋﺎﻃﻔﯽ، اﺣﺴﺎس اﯾﻤﻨﯽ و واﺑﺴﺘﮕﯽ ﻣﯽ آورد. ﻣﺎدر ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﮐﺎر ﻟﺬت ﻣﯽ ﺑﺮد. ﻋﺎﻣﻞ دوم، ﮐﻨﺶ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﺑﯿﻦ واﻟﺪﯾﻦ و ﻓﺮزﻧﺪ اﺳﺖ. ﻫﺮ اﻧﺪازه اﯾﻦ راﺑﻄﻪ دو ﺟﺎﻧﺒﻪ ﺗﺮ، ﻋﺎﻃﻔﯽ ﺗﺮ و ﺻﻤﯿﻤﯽ ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازه ﻣﻮﺛﺮ ﺗﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. ﻋﺎﻣﻞ ﺳﻮم ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ ﮐﻮدک ﯾﺎدﮔﯿﺮی اﺳﺖ. ﺑﺪﯾﻦ ﺻﻮرت ﮐﻪ ﮐﻮدﮐﺎن، از ﺗﻮﻟﺪ ﺗﺎ 11 ﺳﺎﻟﮕﯽ، دوره ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﻣﯽ ﮔﺬراﻧﻨﺪ و در ﻫﺮ دوره ﺗﻮاﻧﺎﯾﯿﻬﺎی ﺧﺎﺻﯽ دارﻧﺪ.