و، در، اسید، به

(جدول4-23).
نتایج آزمایشی بر این نکته تأکید دارد که تغییرات عملکرد روغن مشابه تغیرات عملکرد دانه است و همبستگی زیادی با آن دارد (Kafi and Rostami, 2008). در این آزمایش نتایج جدول مقایسه میانگین های اثرات متقابل سه گانهی صفات نشان داد که بیشترین عملکرد روغن با میانگین 82/423 کیلوگرم در هکتار متعلق به تیمار (آبیاری بر اساس 100 درصد نیاز آبی گیاه + مصرف 8 تن زئولیت در هکتار + محلول پاشی سالیسیلیک اسید) و کمترین عملکرد روغن با میانگین 52/68 کیلوگرم در هکتار متعلق به تیمار (آبیاری بر اساس 70 درصد نیاز آبی گیاه + عدم مصرف زئولیت و سالیسیلیک اسید) بود (جدول4-24). فراست (1389) در پژوهشی اظهار داشت که عملکرد روغن تحت تأثیر آبیاری قرار گرفت و در سطح احتمال یک درصد معنی دار شد به طوری که بیشترین و کمترین عملکرد روغن با میانگین های 2/407 و 7/297 کیلوگرم در هکتار به ترتیب مربوط به تیمار های آبیاری معادل 100 و 50 درصد نیاز آبی گیاه بود. در یک بررسی در رابطه با گلرنگ مشاهده شد که عملکرد روغن نسبت به تنش خشکی کاهش یافت و در سطح احتمال یک درصد معنی دار گردید (Esendal, 2008). وقوع تنش آبی و افزایش شدت آن در طی مراحل رشد گیاه میزان اسمیلات در دسترس گیاه و تشکیل اندام های زایشی را محدود کرده در نتیجه روابط منبع- مخزن مختل شده و در نهایت منجر به کاهش عملکرد دانه می شود. این مسئله موجب کاهش عملکرد روغن در واحد سطح خواهد شد. زئولیت به دلیل ساختمان خاص و جذب رطوبتی که می تواند به صورت برگشت پذیر برای گیاه داشته باشد، می تواند شرایط رشد مناسبی را برای گیاه فراهم کرده و در نتیجه محدودیت اسمیلات و رشد اندام های مختلف گیاه به حداقل میزان خود برساند در نتیجه روی عملکرد دانه و عملکرد روغن گیاه تأثیر گذاشته و باعث افزایش آن می شود. همچنین مصرف سالیسیلیک اسید نیز با ایجاد سیستم دفاعی و تحمل مناسب در مقابل شرایط نامناسب محیطی مانند تنش آبی در گیاه، موجب افزایش عملکرد دانه و روغن نسبت به تیمار عدم مصرف می گردد.

4-24: اولئیک اسید:
در جدول تجزیه واریانس صفات، اولئیک اسید تحت تأثیر آبیاری، مصرف زئولیت، مصرف سالیسیلیک اسید و اثرات متقابل آن ها در سطح آماری یک درصد و تحت تأثیر اثر متقابل زئولیت و سالیسیلیک اسید در سطح آماری پنج درصد معنی دار شد (جدول4-21). نتایج آزمایشی نشان داد که افزایش اولئیک اسید در شرایط بدون آبیاری نسبت به شرایط آبیاری کامل 6/2 درصد بود (Flagella et al, 2002). نتایج یک بررسی نشان داد که تیمار آبیاری بر محتوای اولئیک اسید مؤثر نیست (Salera and Baldini, 1998) و نتایج سایر محققان همبستگی مثبتی را بین درصد اولئیک اسید و آب مصرفی در طول دوره ی رویشی گزارش کردند (Unger, 1982). در جدول مقایسه میانگین اثرات اصلی میزان اولئیک اسید با افزایش شدت تنش آبی، کاهش نشان داد به طوری که بیشترین میزان اولئیک اسید با میانگین 05/12 درصد متعلق به تیمار آبیاری بدون اعمال تنش آبی (شاهد) و کمترین میزان اولئیک اسید با میانگین 50/8 درصد مربوط به تیمار آبیاری بر اساس تنش شدید (آبیاری بر اساس 70 درصد نیاز آبی گیاه) بود. در بین سطوح مختلف مصرف زئولیت با افزایش میزان مصرف زئولیت، میزان اولئیک اسید هم افزایش پیدا کرد به طوری که بیشترین و کمترین میزان اولئیک اسید با میانگین های 74/11 و 89/8 درصد به ترتیب متعلق به تیمارهای مصرف 8 تن زئولیت در هکتار و عدم مصرف زئولیت بود. با مصرف سالیسیلیک اسید میزان اولئیک اسید افزایش پیدا کرد به طوری که بیشترین و کمترین میزان اولئیک اسید با میانگین های 03/11 و 60/9 درصد به ترتیب مربوط به تیمارهای محلول پاشی سالیسیلیک اسید و عدم مصرف سالیسیلیک اسید بود (جدول4-22). برخی از محققان افزایش اولئیک اسید و کاهش لینولئیک اسید در شرایط بدون آبیاری نسبت به شرایط آبیاری کم آبی را گزارش کردند (Flagella et al., 2002).
بر اساس نتایج مقایسه میانگین اثرات متقابل دوگانهی آبیاری و زئولیت بیشترین میزان اولئیک اسید با میانگین 02/14 درصد مربوط به تیمار آبیاری بر اساس 100 درصد نیاز آبی گیاه و مصرف 8 تن زئولیت در هکتار و کمترین آن با میانگین 99/7 درصد متعلق به تیمار آبیاری بر اساس 70 درصد نیاز آبی گیاه و عدم مصرف زئوایت بود (جدول4-23). نتایج مقایسه میانگین اثرات متقابل دوگانهی آبیاری و سالیسیلیک اسید نشان داد که بیشترین میزان اولئیک اسید با میانگین 82/12 درصد متعلق تیمار آبیاری بر اساس 100 درصد نیاز آبی گیاه و محلول پاشی سالیسیلیک اسید و کمترین آن با میانگین 09/8 درصد متعلق به تیمار آبیاری بر اساس 70 درصد نیاز آبی گیاه و عدم مصرف سالیسیلیک اسید بود (جدول4-23). در بین اثرات متقابل دوگانهی زئولیت و سالیسیلیک اسید نیز بیشتین مقدار اولئیک اسید با میانگین 44/12 درصد متعلق به تیمار مصرف 8 تن زئولیت در هکتار به همراه محلول پاشی سالیسیلیک اسید و کمترین آن با میانگین 39/8 درصد مربوط به تیمار عدم مصرف زئولیت و سالیسیلیک اسید بود (جدول4-23). کریمی کاخکی و همکاران (1389) عنوان کردند که اثر آبیاری و رقم روی درصد اولئیک اسید در سطح احتمال یک درصد معنی دار بود. مقایسه میانگین اثرات متقابل سه گانهی صفات نشان داد که بیشترین میزان اولئیک اسید با میانگین 13/14 درصد متعلق به تیمار (آبیاری بر اساس 100 درصد نیاز آبی گیاه + مصرف 8 تن زئولیت در هکتار + عدم مصرف سالیسیلیک اسید) و کمترین میزان اولئیک اسید با میانگین 80/7 درصد متعلق به تیمار (آبیاری بر اساس 70 درصد نیاز آبی گیاه + عدم مصرف زئولیت و سالیسیلیک اسید) بود (جدول4-24). در هنگام وقوع تنش کمبود آب در طول دوره ی پر شدن دانه در ارقام متداول و ارقام دارای اولئیک اسید زیاد، افزایش نسبت اولئیک اسید به لینولئیک اسید نسبت به شرایط آبیاری مطلوب در جنوب ایتالیا (Flagella et al., 2000) و شمال این کشور (Baldini et al., 2000) گزارش شد. با افزایش شدت تنش آبی رشد گیاه کاهش می یابد و این کاهش رشد روی مواد منتقل شده به دانه ها مؤثر بوده و آن ها نیز کم می شوند و در نهایت روی اسید های چرب مانند اولئیک اسید تأثیر گذاشته و موجب کاهش آن می شود. با مصرف زئولیت و در اختیار داشتن رطوبت مناسب برای گیاه در نتیجه کمبود رطوبت جبران خواهد شد و همین امر باعث افزایش میزان اولئیک اسید خواهد شد. با مصرف سالیسیلیک اسید میزان اولئیک اسید نسبت به تیمار عدم مصرف آن افزایش نشان داد. چون گیاه در این زمان مواد مورد نیاز و سهم هر یک از مخازن را بهتر انتقال داده و در بذر ذخیره می کند.

مطلب مرتبط :   قصاص، مغزی، پزشکان، واگذاری

(جدول4-21) نتایج تجزیه واریانس صفات
میانگین مربعات MS
اولئیک اسید
عملکرد روغن
درصد روغن
روز تا رسیدگی
درجه آزادی
منابع تغییرات
054/0 n.s
56/759 *
18/1 n.s
940/402 *
3
تکرار
620/75 **
32/282837 **
44/400 **
931/420 *
2
آبیاری
100/0
09/140
66/0
634/69
6
خطای عامل اصلی
878/48 **
25/82516 **
54/215 **
389/28 n.s
2
زئولیت
736/36 **
97/27347 **
25/222 **
125/21 n.s
1
سالیسیلیک اسید
805/6 **
70/1772 **
80/17 **
472/23 n.s
4
آبیاری×زئولیت
844/1 **
13/88 n.s
24/12 **
042/7 n.s
2
آبیاری×سالیسیلیک اسید
226/1 *
33/178 n.s
79/0 n.s
000/0 n.s
2
زئولیت×سالیسیلیک اسید
841/3 **
40/251 n.s
99/6 **
042/7 n.s
4
آبیاری×زئولیت×سالیسیلیک اسید
262/0
07/151
12/1
003/23
45
خطای عامل فرعی
97/4
12/5
22/3
69/4

ضریب تغییرات(درصد)
ns، *،** به ترتیب غیر معنی دار، معنی دار در سطح احتمال پنج و یک درصد.

(جدول4-22) مقایسه میانگین های اثرات اصلی صفات
اولئیک اسید (درصد)
عملکرد روغن (کیلوگرم در هکتار)
درصد روغن
روز تا رسیدگی
تیمار
تنش آبی
05/12 a
16/349 a
42/36 a
54/106 a
(100% نیاز آبی گیاه) I0
40/10 b
36/238 b
00/34 b
25/102 ab
(85% نیاز آبی گیاه)I1
50/8 c
06/132 c
45/28 c
16/98 b
(70% نیاز آبی گیاه)I2
زئولیت
89/8 c
18/183 c
72/29 c
29/101 a
(عدم مصرف)Z0
32/10 b
14/236 b
51/33 b
20/102 a
(4 تن در هکتار)Z1
74/11 a
27/300 a
64/35 a
45/103 a
(8 تن در هکتار)Z2
سالیسیلیک اسید
60/9 b
37/220 b
20/31 b
77/101 a
(عدم مصرف)SA0
03/11 a
35/259 a
71/34 a
86/102 a
(محلول پاشی)SA1
میانگین هایی که حداقل در یک حرف مشترکند، اختلاف آماری معنی داری در آزمون چند دامنه ای دانکن در سطح احتمال پنج درصد ندارند.

(جدول4-23) مقایسه میانگین‌های اثرات متقابل دوگانهی صفات
اولئیک اسید (درصد)
عملکرد روغن
(کیلوگرم در هکتار)
درصد روغن
روز تا رسیدگی
تیمار
آبیاری×زئولیت (I×Z)
97/9 c
40/295 d
10/34 c
50/107 a
I0Z0
16/12 b
82/343 b
06/37 b
25/106 a
I0Z1
02/14 a
27/408 a
10/38 ab
87/105 ab
I0Z2
70/8 d
80/171 f
36/29 d
50/100 c-e
I1Z0
09/10 c
85/226 e
06/.34 c
50/102

مطلب مرتبط :   ، شاه، ادبی:، -