مِنَ، فتنه، عَلَى، اسلام

اسرائیلـ که درود بر آنان باد ـ پند گیرید، که حالت‌ها سخت متناسب است با هم و چه نزدیک است مثال‌ها به هم، بیش و کم. در کار آنان بیندیشید، و روزگارى که پراکنده بودند و از هم جدا، وکسراها و قیصرها بر آنان پادشا. آنان را از مرغزارهاى پر نعمت و دریاى عراق و سرزمین‌هاى سبز آفاق مى‏ربودند و به زمین‌هایى که رستنى آن درمنه بود، روانه مى‏نمودند، آنجا که بادها از هر سو در آن وزان بود، و آنان گرفتار بدى گذران. آنان را واگذاشتند مستمند درویش، بیابان نشین و چراننده اشتران پشت ریش. پست‏ترین جایهاشان خانه، و خشکترین بیابانشان جاى قرار و کاشانه. نه ـ به سوى حق ـ دعوتى، تا بدان روى آرند، و خود را ـ از گمراهى ـ باز دارند، و نه سایه الفتى که رخت بدانجا افکنند و در عزّت آن زندگى کنند.
حالت‌ها ناپایدار، دست‌ها به خلاف هم در کار، جمعیّت پراکنده، در بلاى سخت و تیه نادانى دست و پا زننده، از: زنده به گور کردن دختران، و پرستیدن بتان و بریدن پیوند خویشان و یکدیگر را غارت کنان.»
حضرت همچنین در خطبه‌ای دیگر در همین زمینه می‌فرمایند:
«أَرْسَلَهُ عَلَى حِینِ فَتْرَهٍ مِنَ الرُّسُلِ وَ طُولِ هَجْعَهٍ مِنَ الْأُمَمِ وَ اعْتِزَامٍ مِنَ الْفِتَنِ وَ انْتِشَارٍ مِنَ الْأُمُورِ وَ تَلَظٍّ مِنَ الْحُرُوبِ وَ الدُّنْیَا کَاسِفَهُ النُّورِ ظَاهِرَهُ الْغُرُورِ عَلَى حِینِ اصْفِرَارٍ مِنْ وَرَقِهَا وَ إِیَاسٍ مِنْ ثَمَرِهَا وَ اغْوِرَارٍ مِنْ مَائِهَا قَدْ دَرَسَتْ مَنَارُ الْهُدَى وَ ظَهَرَتْ أَعْلَامُ الرَّدَى فَهِیَ مُتَجَهِّمَهٌ لِأَهْلِهَا عَابِسَهٌ فِی وَجْهِ طَالِبِهَا ثَمَرُهَا الْفِتْنَهُ وَ طَعَامُهَا الْجِیفَهُ وَ شِعَارُهَا الْخَوْفُ وَ دِثَارُهَا السَّیْفُ».
«او را هنگامى فرستاد که: پیامبران نبودند، و مردمان در خوابى دراز مى‏غنودند، اسب فتنه در جولان، کارها پریشان، آتش جنگها فروزان، جهان تیره، فریب دنیا بر همه چیره، باغ آن افسرده، برگ آن زرد و پژمرده، از میوه‏اش نومید، آبش در دل زمین ناپدید، نشانه‏هاى رستگارى ناپیدا، علامتهاى گمراهى هویدا، دنیا با مردم خود ناخوشروى، و با خواهنده خویش ترش روى، بارش محنت و آزار، خوردنى آن مردار، درونش بیم، برونش تیغ مرگبار».
2.9.2. دوران اسلامی
امام علی (علیه السلام) شرایط جامعه پس از پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) را به خصوص برخی مسائل در خصوص رهبری و سرپرستی امت اسلام و عدم مراجعه به اهل بیت (علیهم السلام) را فتنه انگیز و ناسالم توصیف نموده و می‌فرمایند:
«قَدْ خَاضُوا بِحَارَ الْفِتَنِ وَ أَخَذُوا بِالْبِدَعِ دُونَ السُّنَنِ وَ أَرَزَ الْمُؤْمِنُونَ وَ نَطَقَ الضَّالُّونَ الْمُکَذِّبُونَ».
«به دریاهاى فتنه درشدند، و بدعتها را گرفتند، و سنّتها را وانهادند. مؤمنان به گوشه‏اى رفتند، و گمراهان دروغزن به زبان آمدند و سخن گفتند».
حضرت همچنین در بیان آینده خونبار اعراب سخن از فتنه‌هایی می‌کنند که امت اسلامی در آینده‌ای نزدیک با آن روبرو شده و بلاها و گرفتاریهای اجتماعی را که تجربه خواهند کرد این‌گونه بیان می‌فرمایند:
«ثُمَّ یَأْتِی بَعْدَ ذَلِکَ طَالِعُ الْفِتْنَهِ الرَّجُوفِ وَ الْقَاصِمَهِ الزَّحُوفِ فَتَزِیغُ قُلُوبٌ بَعْدَ اسْتِقَامَهٍ وَ تَضِلُّ رِجَالٌ بَعْدَ سَلَامَهٍ وَ تَخْتَلِفُ الْأَهْوَاءُ عِنْدَ هُجُومِهَا وَ تَلْتَبِسُ الْآرَاءُ عِنْدَ نُجُومِهَا مَنْ أَشْرَفَ لَهَا قَصَمَتْهُ وَ مَنْ سَعَى فِیهَا حَطَمَتْهُ».
«پس فتنه سر برآرد. سخت لرزاننده. درهم کوبنده، و خزان خزان رونده. ـ در آن فتنه ـ دلها پس از پایدارى دو دلى پذیرند، و مردانى که سلامت مانده بودند، گمراهى پیش گیرند. به هنگام هجوم آن، هوا و هوس‌ها گونه گون بود و بسیار، و به وقت پدیدشدن آن، رأى درست به نادرست آمیخته گردد ـ و شناختن آن دشوار ـ کسى را که بدان نزدیک شود، بشکند و دو تا کند، و کسى را که در آن بکوشد، خرد سازد و از هم جدا کند».
اشاره دیگر حضرت به حوادث اجتماعی فتنه انگیز بعد از پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) به آنجا بر می‌گردد که ایشان سخن از آینده بشریت و ظهور منجی عالم و شرایط هنگام ظهور مهدی موعود را توضیح داده و در خصوص سرنوشت امت اسلام پس از دوران پیغمبر اسلام (صلی الله علیه وآله) می‌فرمایند:
«وَ طَالَ الْأَمَدُ بِهِمْ لِیَسْتَکْمِلُوا الْخِزْیَ وَ یَسْتَوْجِبُوا الْغِیَرَ حَتَّى إِذَا اخْلَوْلَقَ الْأَجَلُ وَ اسْتَرَاحَ قَوْمٌ إِلَى الْفِتَنِ وَ اشْتَالُوا عَنْ لِقَاحِ حَرْبِهِمْ لَمْ یَمُنُّوا عَلَى اللَّهِ بِالصَّبْرِ وَ لَمْ یَسْتَعْظِمُوا بَذْلَ أَنْفُسِهِمْ فِی الْحَقِّ حَتَّى إِذَا وَافَقَ وَارِدُ الْقَضَاءِ انْقِطَاعَ مُدَّهِ الْبَلَاءِ حَمَلُوا بَصَائِرَهُمْ عَلَى أَسْیَافِهِمْ وَ دَانُوا لِرَبِّهِمْ بِأَمْرِ وَاعِظِهِمْ».
«روزگار بر آنان دراز شد، تا خوارى را به نهایت رسانند، و خود را مستوجب بلاى زمانه گردانند، و چون پایان مدّت نزدیک گردید و گروهى آسایش خود را در پیوستن به فتنه دید، آنان دست به پیکارشان گشادند، و با شکیبایى که کردند، بر خدا منّت ننهادند، و جان باختن در راه حق را بزرگ نشماردند. پس چون قضاى آمده با پایان مدّت بلا ساز وار شد، شمشیرها در راه حقّ آختند، و بصیرتى را ـ که در کار دین داشتند ـ آشکار ساختند. طاعت پروردگار خویش را پذیرفتند، و فرمان واعظ خود را شنفتند، »
امام علی (علیه السلام) در یکی از حکمت‌های گهربار خود نیز از مسخ ارزشهای اسلامی در آینده و افتادن بسیاری از اهل دین در فتنه‌های اجتماعی سخن به میان آورده و می‌فرمایند:
«یَأْتِی عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ لَا یَبْقَى فِیهِمْ مِنَ الْقُرْآنِ إِلَّا رَسْمُهُ وَ مِنَ الْإِسْلَامِ إِلَّا اسْمُهُ وَ مَسَاجِدُهُمْ یَوْمَئِذٍ عَامِرَهٌ مِنَ الْبِنَاءِ خَرَابٌ مِنَ الْهُدَى سُکَّانُهَا وَ عُمَّارُهَا شَرُّ أَهْلِ الْأَرْضِ مِنْهُمْ تَخْرُجُ الْفِتْنَهُ وَ إِلَیْهِمْ تَأْوِی الْخَطِیئَهُ یَرُدُّونَ مَنْ شَدَّ عَنْهَا فِیهَا وَ یَسُوقُونَ مَنْ تَأَخَّرَعَنْهَا إِلَیْهَا یَقُولُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ فَبِی حَلَفْتُ لَأَبْعَثَنَّ عَلَى أُولَئِکَ فِتْنَهً أَتْرُکُ الْحَلِیمَ فِیهَا حَیْرَانَ وَ قَدْ فَعَلَ وَ نَحْنُ نَسْتَقِیلُ اللَّهَ عَثْرَهَ الْغَفْلَهِ».
«مردم را روزگارى رسد که در آن از قرآن جز نشاندن نماند و از اسلام جز نام آن. در آن روزگار بناى مسجدهاى آنان از بنیان آبادان است و از رستگارى ویران. ساکنان و سازندگان آن مسجدها بدترین مردم زمینند، فتنه از آنان خیزد و خطا به آنان درآویزد. آن که از فتنه به کنار ماند بدان بازش گردانند، و آن که از آن پس افتد به سویش برانند. خداى تعالى فرماید: به خود سوگند، بر آنان فتنه‏اى بگمارم که بردبار در آن سرگردان ماند و چنین کرده است، و ما از خدا مى‏خواهیم از لغزش غفلت درگذرد».
ابن ابى الحدید در شرح این سخن مى‏گوید:
«اینها صفات گمراهان و اهل فسق و ریاکاران این امت است، نمى‏بینى که مى‏فرماید ساکنان و عمارت کنندگان مسجدها بدترین مردم روى زمین هستند و این به سبب گمراهى ایشان است، نظیر کسانى از مجسمه و مشبهه و معتقد به صورت و صعود و نزول براى ذات بارى تعالى که براى خداوند جسم و اندام هم تصور مى‏کنند و آنان که قدرى مذهب هستند و انجام دادن کارهاى منطبق بر کفر و جهل و زشتى را به خداوند سبحان نسبت مى‏دهند و همه ایشان اهل فتنه‏اند و هر که را از آن بیرون رود به آن برمى‏گردانند و هر که را که به آن درنیامده باشد به سویش مى‏برند».
امیر المؤمنین علی (علیه السلام) پس از پیروزی در جنگ جمل نیز در ضمن خطبه‌ای پس از نصیحت و اندرز مردم بصره، خبر از برخی از وقایع آینده امت اسلام را می‌دهند و از قول پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه وآله) وقوع فتنه‌های اجتماعی و برخی بلایای جامعه اسلامی و در نهایت شهادت خویش را پیش بینی کرده و می‌فرمایند:
«انه لَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ قَوْلَهُ ﴿الم أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا یُفْتَنُونَ﴾ عَلِمْتُ أَنَّ الْفِتْنَهَ لَا تَنْزِلُ بِنَا وَ رَسُولُ اللَّهِ ( صلى ‏الله‏ علیه‏ وآله) بَیْنَ أَظْهُرِنَا فَقُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذِهِ الْفِتْنَهُ الَّتِی أَخْبَرَکَ اللَّهُ بِهَا فَقَالَ یَا عَلِیُّ إِنَّ أُمَّتِی سَیُفْتَنُونَ بَعْدِی
فَقُلْتُ یَا رَسُولُ اللَّهِ أَ وَ لَیْسَ قَدْ قُلْتَ لِی یَوْمَ أُحُدٍ حَیْثُ اسْتُشْهِدَ مَنِ اسْتُشْهِدَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ وَ حِیزَتْ عَنِّی الشَّهَادَهُ فَشَقَّ ذَلِکَ عَلَیَّ فَقُلْتَ لِی أَبْشِرْ فَإِنَّ الشَّهَادَهَ مِنْ وَرَائِکَ فَقَالَ لِی إِنَّ ذَلِکَ لَکَذَلِکَ فَکَیْفَ صَبْرُکَ إِذاً
فَقُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ لَیْسَ هَذَا مِنْ مَوَاطِنِ الصَّبْرِ وَ لَکِنْ مِنْ مَوَاطِنِ الْبُشْرَى وَ الشُّکْرِ
وَ قَالَ یَا عَلِیُّ إِنَّ الْقَوْمَ سَیُفْتَنُونَ بَعْدِی بِأَمْوَالِهِمْ وَ یَمُنُّونَ بِدِینِهِمْ عَلَى رَبِّهِمْ وَ یَتَمَنَّوْنَ رَحْمَتَهُ

مطلب مرتبط :   دریای، مازندران، حقوقی، نفت