منبع پایان نامه ارشد با موضوع شاهنامه فردوسی و مخزن الاسرار

دانلود پایان نامه

خاندان نظامی، با توجه به مادرش (رئیسه کرد) و عنوان خالویش (خواجه) به نظر می آید از مسلک اشراف و بزرگان حداقل قبیله کرد بوده باشند و چون پدر نظامی از عراق به گنجه مهاجرت کرده و با مادرش وصلت نموده معلوم می شود خاندان پدر نظامی نیز از جهت اعتبار و شرافت قرین خاندان مادریش بوده باشد. بعلاوه توصیفهای نظامی بویژه در خسرو و شیرین و هفت گنبد نشان می دهد که محیط زندگی خانوادگی نظامی بالاتر از محیط خانواده های متوسط بوده است. ،(همان،1370،33)
اما نظامی با آنکه سه همسر برگزیده است ظاهراً‌ بیش از یک فرزند پسر نداشته است. نام او محمد بوده است.
نظامی سه زن داشت که هر کدام را پس از مرگ دیگری برگزیده است. از همه بیشتر به آفاق نامی که حکمران دربند به عنوان کنیزی بدو بخشیده بوده است علاقمند بوده و به تصریح در خسرو و شیرین از او یاد می کند و سرنوشت شیرین را مشابه غمهای خود و همسرش می داند:
سبک رو چون بت قبچان من بود گمان افتاد کافاق من بود
در اقبالنامه به مرگ دو همسر دیگرش نیز اشاره ای دارد.
در تاریخ وفات او ما بین 576-614 هـ. ق اختلاف رای هست. و شورویها در همان سنگ قبر 599 را حک کرده اند. (همان ،1370،35)
4-2-2-آثار نظامی :
پنج منظومه نظامی به نام “پنج گنج “یا خمسه معروف است وخود نظامی مثنویهای سروده را گنج نامیده است :
من آن ذره خردم از دیده دور که نیروی توبرمن افکند نور
به نیروی تو چون پدید آمدم در گنج ها را کلید آمدم (اقبالنامه ،6)
4-2-3–مخزن الاسرار
شامل 2260بیت است اثری است معرف جنبه عرفانی واخلاقی شخصیت نظامی .در این منظومه توجه به دل است که همه عارفان آن را مجلای حقیقت دانند .نظامی پس از ذکر مقدسات در عنوان در توصیف شب وشناختن دل بحثی را آغاز می کند .بعد با خود دوبار خلوت می کند .خلوت اول در پرورش دل ؛از این خلوت ثمره می گیرد .درخلوت دوم ،در عشرت شبانه ؛از این خلوت نیز ثمره می گیرد .پس از دو بار خلوت به ذکر بیست مقالت می پردازد .در واقع مقالات محصول هایی است که از این خلوت ها بدست آمده است .شاعر در هر مقالت یک داستان می آورد این اثر سرودنش در 552 .ق تمام شده است .(ثروت ،1370،52).
4-2-4-خسرو وشیرین
شامل 6500بیت در بحر مسدس مقصور ومحذوف سروده شده است .این اثر توسط حسودان نظامی سخت مورد انتقاد قرار گرفته است وآن را بازگشت به پیش از اسلام دانسته اند (همان ،1370،529)
این اثر بنام طغرل بن ارسلان سلجوقی واتابیک اعظم شمس الدین محمد جهان پهلوان بن ایلدگز قزل ارسلان بن ایلدگز آغاز وبنام طغرل وقزل ارسلان پایان می یابد .(زنجانی ،1370،32)
اساس منظومه خسرو وشیرین داستان معاشقه خسرو وپرویز وشیرین است که در کتب پیشین مانند المحاسن والاضداد وغررالاخبار ملوک الفرس وشاهنامه فردوسی سابقه دارد (همان ،1370،35)
4-2-5–لیلی ومجنون
شامل 4720بیت به سال 584 ه.ق در مدت چهار ماه سروده است .داستان عشق نافرجام قیس بن ملوح از قبیله بنی عامر ولیلی بنت سعد از همان قبیله می باشد .اصل داستان عربی است (ثروت ،1370،53)
بوجود عدم امکان در بسط داستان ،نظامی با تصریفاتی در آن یکی از زیباترین داستان های غنایی را در ادب فارسی به وجود آورد .به وجود این داستان در میان عربها ابن الندیم ،ابن قتیبه ،ابی الفرج اصفهانی ،وابن نباته اشاره کرده اند (همان ،1370،53).
این منظومه بنام شروانشاه جلال الدین ابوالمظفر اخستان بن منوچهر سروده شده موضوع این مثنوی عشق مجنون قیس از قبیله بنی عامر به لیلی بنت سعد اوهم از قبیله بنی عامر بوده است (همان ،1370،53).
4-2-6–هفت پیکر:
این داستان به نام هفت پیکر به مناسبت آنکه هفت داستان توسط هفت کنیزک شاهزاده در هفت گنبدی که بهرام برایشان ساخته بود گفته می شود هفت پیکر نیز گفته شده وبهرام نامه به مناسبت شخصیت اصلی داستان بهرام گور است وهفت پیکر به مناسبت هفت تصویری که در قصر خوزنق بر دیوار نوشته شده بود وآن صورت هفت زیبا روی از هفت اقلیم جهان بوده نامیده شده است تعداد بیت های آن 5136بیت است وبه سال 593ه ق .چهارده رمضان اتمام یافته است (ثروت ،1370،54)
4-2-7–اسکندر نامه
در دو بخش شرفنامه واقبال نامه تصنیف شده است قسمت شرفنامه از آنجا که جهانگشاییهای بری اسکندر را نمایش می دهد به نام اسکندر نامه بری وبخش دوم را به مناسبت سفرهای دریایی اسکندر نامه بحری نیز گفته اند همچنین اسکند رنامه به نام خردنامه نیز مشهور شده است .
شرفنامه اسکندر را به عنوان قهرمانی پیروزمند یا جهانگشا وپادشاهی با عظمت تصویر می کند واقبالنامه ،از اسکندر تصویری نظیر حکیم وپیامبر به دست می دهد .