مقاله درباره قراردادهای تجاری الکترونیکی و قراردادهای الکترونیکی

دانلود پایان نامه
برخی از اشتباهات صرفاً در محیط الکترونیکی قابل‌تصورمی‌باشد. این اشتباه و خطا ممکن است از طرف فردی باشد که مسئولیت ارسال پیام را داراست و یا ممکن است مربوط به وسایل و واسطه‌های الکترونیکی باشدهمچنین اشتباه ممکن است در خصوص متن ارسال‌شده یا در رسیدن به مقصد نهایی (سامانه وصول‌کننده) وجود دارد، ممکن است شرط دریافت تأییدیه (Acknowledgement Confirmation)در وصول و متن بین طرفین مقرر شود. در این خصوص، هم قانون نمونه آنسیترال و هم مقررات نمونه تماس اتاق تجارت بین‌الملل (1987) ضوابطی را پیش‌بینیکرده‌اند. اجمالاً اینکه وصول و متن دریافت شده در صورتی معتبر خواهد بود و موجب التزام ارسال‌کننده خواهد شد که تأییدیه‌های مزبور از سوی مرسل‌الیه برای وی فرستاده شود؛ که ایجاب را برخلاف منظور و مقصود واقعی فروشنده و ایجاب‌کننده ارسالمی‌دارد. با توجه به اینکه پس از ارسال خصوصاً در ایجاب غیرقابل رجوع امکان انصراف یا تصحیح آن متعذر است و (الزاماًمی‌بایست همزمان صورت پذیرد) در انعقاد قراردادها به‌صورت الکترونیکی مانع ایجاد می‌نماید. این موضوع که ارسال‌کننده بتواند ثابت کند ایجاب به‌عمل‌آمده دعوت به ایجاب بوده و یا اساساً اشتباه بوده امر آسانی نیست بنابراین خطاها و اشتباهات رایانه‌ای (و استناد به آن برخلاف واقع) نیز می‌تواند در خصوص اینکه ایجاب صحیحاً واقع‌شده یا خیر که نتیجه آن صحت یا بطلان معامله است فرضی است قابل‌تصور که در قراردادهای عادی و سنتی وجود ندارد.
مبحث سوم: ابهام در مفهوم ارسال و وصول و تشخیص زمان ومکان انعقاد قرارداد
از مسائلی که در قراردادهای الکترونیکی مطرح می‌شود، زمان تحقق ایجاب و قبول است یعنی این‌که اگر ایجاب و قبول توسط رایانه به نشانی (پست الکترونیک، طرف مقابل ارسال شود زمان و مکان ارسال معتبر است یا زمان و مکان وصول آن‌ها؟ خصوصاً اگر توجه شود که گاه رایانه مقصد خاموش است یا به دلیل ترافیک زیاد امکان وصل سریع را ندارد پیام‌ها در یک رایانه دیگر) میزبان HOSTیا خادم Server)مدتی باقی می‌ماند و سپس به مقصد ارسال می‌شود. علاوه بر این ممکن است در شرایطی که فعلاً ازلحاظ فنی حاکم است، خریدار یا فروشنده مدتی از وجود پیام‌هایارسال‌شده در صندوق پستی خودآگاه نباشد و تنها هنگامی‌که به سراغ آن برود، از وجود آن‌ها مطلع گردد.
چه مبنای حقوقی می‌توان بر ترجیح زمان و مکام وصول بر ارسال یا برعکس آن ارائه داد؟ آنچه در عرف و مقررات تجاری، اعم از داخلی و بین‌المللی وجود دارد، آن است که اگر قبول خریدار توسط وسایلی نظیر تلفن، تلگرام، تلفکس و فاکس ارسال شود لحظه و محل وصول ملاک و معتبر است و هرگاه ((پست)) واسطه ارسال باشد، زمان و مکان ارسال اعتبار دارد.
الف: اهمیت تشخیص زمان و مکان وقوع عقد در قراردادهای الکترونیکی
مهم‌ترین آثار مرتبط بر زمان تشکیل عقدعبارت‌اند از:
عدم امکان رجوع از ایجاب و قبول و تشخیص مبدأ جریان آثار عقد
از لحظه‌ای که عقد به‌صورت قانونی منعقد می‌شود طرفین قرارداد حق برهم زدن قرارداد را ندارند و آثاری که در قرارداد در خصوص حقوق و تعهدات طرفین ذکرشدهالزام‌آورمی‌گردند.
تشخیص قانون حاکم بر قرارداد و روابط طرفین
در بسیاری از قوانین، تعهدات طرفین و اعتبار قرارداد و خصوصاً رعایت مسائل مربوط به شکل قرارداد تابع قانونی است که در زمان انعقاد قرارداد معتبر و قابل‌اجرا بوده می‌باشد و قوانین و مقررات لاحق در این خصوص نقشی ندارند بنابراین لحظه وقوع عقد در تعیین قانون حاکم بر قرارداد مؤثر است.
تعیین ابتدای مهلت‌ها و مرور زمان‌ها
زمان وقوع عقد منشأ شروع بسیاری از مهلت‌ها در خصوص خیارات و یا اجرای تعهد است و همچنین منشأ حقوقی است که دارای مرور زمان می‌باشد؛ بنابراین تعیین لحظه وقوع عقد از حیث تعیین زمان‌های فوق نیز حائز اهمیت می‌باشد.
اهلیت طرفین قراردادکه هم می‌تواند از حیث تشخیص زمان وقوع عقد و هم‌مکان وقوع عقد حائز اهمیت باشد.
از حیث زمان وقوع عقد، به این جهت که معلوم شود آیا طرفین قرارداد در زمان انجام معامله دارای اهلیت انجام معامله بودند یا خیر وهمچنین در مورد تجار چه اشخاص حقوقی و چه اشخاص حقیقی از حیث مسائل مربوط به ورشکستگی و همچنین سمت نمایندگان اشخاص حقوقی در زمان انعقاد قرارداد.
اما اهلیتازلحاظ مکان وقوع عقد نیز می‌تواند حائز اهمیت باشد چه اینکه اگرعموماً تشخیص اهلیت متعاملین بسته به تابعیت آن‌هامی‌باشد معذالک ممکن است قوانین کشورها در خصوص اهلیت اتباع خارجی دارای مقرراتی باشند. حکم ماده 962 قانون مدنی ایران در خصوص اهلیت اتباع خارجه که در ایران عمل حقوقی انجام می‌دهند ناظر به چنین موردی است؛ که بر این اساس حتی اگر مطابق قانون متبوع شخص خارجیخود دارای اهلیت نباشند یا اهلیت ناقصی داشته باشند اگر مطابق قانون ایران دارای اهلیت باشند واجد اهلیت بشمار می‌آید؛ بنابراین مکان وقوع عقد نیز می‌تواند در اینکه متعاملین دارای اهلیت می‌باشند یا خیر مؤثر باشد. همچنین مکان وقوع عقد نیز می‌تواند دارای آثار ذیل باشدبه‌عنوان‌مثال در قانون مدنی ایران مکان وقوع عقد بر قرارداد دارای آثار ذیل است:
1)ازآنجاکه قراردادها چه از حیث شرایط شکلی تنظیم قرارداد و چه از جهت تعهدات ناشی از عقود تابع محل وقوع عقد می‌باشند.
2)تشخیص دادگاه صالح و قانون حاکم بر قرارداد نیز می‌تواند به مکان وقوع عقد ارتباط پیدا کند که در این خصوص قوانین آمره محل وقوع عقد و قواعد مربوط به نظم عمومی می‌تواند در صحت اعتبار قرارداد یا قسمتی از قرارداد و شروط آن و تعهدات طرفین تعیین‌کننده باشد.
ب: مشکلات تشخیص زمان و مکان وقوع عقد در قراردادهای الکترونیکی
تشخیص دقیق زمان مؤثر واقع‌شدن قبول، در تعیین زمان و مکان انعقاد عقد نقش تعیین‌کننده دارد.این موضوع خصوصاً در قراردادهای تجاری الکترونیکی بین‌المللی که طرفین عقد با فرسنگ‌ها فاصله اقدام به انعقاد عقد می‌کنند و مطمئناً بین زمان و مکان صدور ایجاب یا قبول و اطلاع از آن فاصله وجود دارد بیشتر حائز اهمیت است. در ماده 23 کنوانسیون وین نیز تصریح‌شده است که قرارداد از زمانی که قبول مؤثر می‌افتد تشکیل می‌شود.به‌موجب بند 1 ماده11 دستورالعمل تجارت الکترونیک اروپا نیز دریافت قبول و ارسال آن به قابل را شرط تشکیل قرارداد دانسته است.
اکثریت قوانین کشورها یا از نظریه ارسال و یا از نظریه وصول پیروی کرده‌اند نظریه اعلان و اطلاع را بندرت می‌توان یافت. در کشورهایی که نظریه ارسال را پذیرفته‌اند عقد را محصول توافق و تراضی اراده درونی و باطنی طرفین می‌دانند و با بیان قبول هرچند که به آگاهی ایجاب‌کننده هم نرسیده باشد عقد محقق می‌شود و آثار عقد از لحظه قبول جاریمی‌شود.
اما در نظام‌هایی که نظریه وصول را پذیرفته‌اندقرارداد را ناشی از تلاقی اراده‌هامی‌دانند و بایستی دو اراده باهم اعلان و جمع شوند تا عقد تشکیل گردد؛ بنابراین قبول کننده تا زمانی که مخاطب از قبول وی مطلع نشده می‌تواند آن را پس بگیرد و از وقوع عقد جلوگیری کند.