محدودیت‌ها و مشکلات و جغرافیای اقتصادی

دانلود پایان نامه

هم‌اکنون، چنین به نظر می‌رسد که با بازنگری و توجه جدی به تعاملات و پیوندهای موجود بین روستا با شهر، بسیاری از چالش‌های موجود رفع می‌شود و می توان زمینه‌ای فراهم ساخت که این دو نوع سکونتگاه انسانی بتوانند مکمل و یاری گر هم در امر توسعه و توسعه پایدار باشند. بر این اساس، کلید حل همه این مسائل در این امر نهفته است که روستاها را باید در ارتباط با شهرها و شهرها را باید در ارتباط با روستاها موردتوجه قرارداد و برای آن‌ها برنامه‌ریزی نمود. به‌عبارت‌دیگر، در برنامه‌ریزی‌های مربوط به روستاها و توسعه روستایی باید نگرش منطقه‌ای و فضایی حاکم باشد تا مسائل و مشکلات فراروی توسعه پایدار سکونتگاه‌های روستایی بهتر درک شوند و برای حل آن‌ها چاره‌اندیشی صورت بگیرد. در این راستا هدف تحقیق حاضر نیز بررسی تاثیر کلان‌شهر بر روستا است و درک نحوه ارتباط آن‌ها و تاثیر آن‌ها بر یکدیگر است.
1-8- محدودیت‌ها و مشکلات تحقیق
محدودیت‌های تحقیق شامل شرایط خارج از کنترل محقق است که ممکن است در نتایج و یا کاربرد آن‌ها مشکلاتی را ایجاد نماید. درزمینه محدودیت‌های این تحقیق می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
محدودیت در دستیابی به اطلاعات به هنگام و منابع
وسیع بودن منطقه موردمطالعه که انجام مطالعات میدانی و جمع‌آوری اطلاعات را با مشکل مواجه می‌ساخت
عدم همکاری سازمان‌ها و نهادهای مرتبط در ارائه آمار و اطلاعات و نقشه موردنیاز
مشکلات پاسخگویی به پرسشنامه‌های تحقیق (به‌خصوص پرسشنامه روستاییان که اکثراً سواد لازم را برای پاسخگویی به سوالات نداشتن)
عدم همکاری برخی از مسئولین با محقق
کمبود زمان، امکانات
مشکلات مربوط به هزینه‌های تحقیق
و ….
فصل دوم
مبانی نظری تحقیق
2-1- مقدمه
پیوندهای روستایی – شهری حاصل تعامل دوسویه سکونتگاه‌های روستایی و کانون‌های شهری در عرصه منطقه ای است. از لحاظ نظری تحقیق این گونه جریان‌ها در بستر دگرگونی‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جاری، به ویژه در کشورهای در حال توسعه، با تنوع و تقویت اشتغال در محیط‌های روستایی همراه است. علاوه بر روابط دوسویه برخی ویژگی‌های محیطی و جغرافیایی، ساختارهای فضایی نیز بر این فرآیند مؤثر است. به دلیل تنوع مفاهیمی که برای شناخت و رسیدن به یک مخرج مشترک لازم است در زیر علاوه بر توضیح برخی مفاهیم جغرافیایی که در این مطالعه به کرات از آن‌ها استفاده‌شده است ابتدا مفاهیم شهری با تاکید بر کلانشهرها که با موضوع مطالعه منطبق است مورد بررسی قرار می گیرد و سپس روستا و پیوندهای شهری – روستایی را بررسی خواهیم کرد و سپس به مفهوم اصلی رساله یعنی پدیده خزش خواهیم پرداخت.
2-2- واژه‌ها و مفاهیم کلیدی
2-2-1- مکان
واژه جا یا مکان جغرافیایی معادل کلمه Place در نظر گرفته‌شده و به بخشی از فضای جغرافیایی گفته می‌شود که از سوی فردی یا پدیده‌ای اشغال‌شده است. مکان‌ها، مراکز و محل ترکیب انسان و نظمی طبیعی‌اند. «اگینو» سه عنصر اصلی یک مکان را به شرح زیر می‌داند: «جا» بستری است که در آن روابط اجتماعی شکل می‌گیرد؛ «موقعیت» که به معنی ناحیه‌ای جغرافیایی است که بستری را در برمی‌گیرد که در آن تعامل اجتماعی روی می‌دهد، تعاملی که با فرایندهای اجتماعی و اقتصادی عمل‌کننده در مقیاسی وسیع‌تر تعریف می‌شود و بالاخره «حس مکان» یعنی «ساخت یافتن محلی احساس». مفاهیم «مکان» و «حس مکان» از مفاهیم کلیدی بودند که متخصصان جغرافیایی انسان‌گرا در دهه 1970 جهت تمیز گرایش خود از گرایش جغرافیدانان پیرو مکتب تحصلی روی آن‌ها تاکید کرده‌اند. در این مسیر خصوصا «رلف» و «توان» با تکیه‌بر پدیدارشناسی بسیار پافشاری کردند این گرایش فلسفی نسبت به «جا» در دو دهه 1980 و 1990 از سوی دیگر جغرافیدانان پیگیری شده است. در دهه 1980 علاقه به مفهوم مکان در خارج از چارچوب جغرافیایی انسان‌گرا نیز رشد کرده است. متخصصان جغرافیای اقتصادی مانند «مسی و آلن» که در درون گرایش رادیکال و ساختاری – کلی مطرح سازند. متخصصان جغرافیایی تاریخی مانند «پرد» با الهام از گیدنز به مکان‌ها به‌عنوان «بخشی از فرایند ساخت یابی» می‌نگریستند که از سوی رفتارهای اجتماعی شکل می‌گیرد و همچنین به‌نوبه خود آن رفتارها را شکل می‌دهد. «جانسون» مانند اگینو مکان را به‌عنوان یکی از زیربناهای جغرافیایی سیاسی مطرح کرده است. وی جغرافیای انسانی را به‌عنوان علمی اجتماعی مطرح کرد که به مطالعه جنبه‌های اجتماعی مربوط به مکان و فضا که مشتمل بر محیط طبیعی است می‌پردازد.
به‌این‌ترتیب مکان از پیوند یک و یا چند نظام در ارتباط با فعالیت‌ها یا نقش‌های واحد جغرافیایی منتج می‌شود. نظیر: موقع یک مزرعه، نسبت به‌نظام داخلی بهره‌برداری کشاورزی و نسبت به‌نظام مناسبات در روابطی که مزرعه با خارج برقرار می‌سازد تعیین می‌شود.
علاوه بر این هر مکان دارای سه ویژگی، شامل:
«مقر»، «موقعیت نسبی» و «مشخصات» طبیعی و انسانی است که بین متغیرها و عناصر طبیعی و انسانی مکان در درون یک ناحیه و عوامل برون‌زاد همواره روابط دوسویه و متقابل وجود دارد (شفیعی، 1386: 8).
2-2-2- کالبد
در فرهنگ فارسی کالبد در معنای قالب هر چیز، نمونه، الگو، سرمشق و پیکر معرفی‌شده است؛ اما باقر پرهام آن را به صورتی نسبتا دقیق‌تر و منظم به شرح زیر تعریف کرده است:
«… هر بنا ساختی دارد و ساخت همان ویژگی‌های فردی ساختمان یک بنا است…؛ اما ساختمان و ساخت بناها باید بر اساس طرحی منطقی انجام گیرد؛ یعنی باید میان عناصر سازنده، روابطی سازمانی و شکل‌دهنده برقرار باشد. این روابط که همانا صورت ساختمان یک بناست از پیش در اندیشه طراح یا سازنده آن شکل می‌گیرد. شکل واقعیت یافته همین طرح منطقی بر بنیان عواملی که در حقیقت بستر زمانی-مکانی بنایی را تشکیل می‌دهند، شالوده آن بنا می‌گوییم؛ اما هر بنا، اگر غیر ارگانیک باشد شالوده آن در حقیقت شالوده‌ای است بسته و تمام، یعنی سامان آن تغییرپذیر نیست، مگر آن بنای مذکور به‌کلی فرو ریزد و نابود شود… هرگونه شالوده بسته و تمام چه در حوزه موجودیت‌های ارگانیک، کالبد نامیده می‌شود. پس هر بنا یا ساختمان، کالبدی دارد و کالبد درواقع طرحی است بسته که همه اجزا و ترکیب عناصر یک بنا یا یک ساخت را در خود گرفته و بی‌حرکت کرده است. پس کالبد خودش تحرک ندارد و هر نوع تغییر در آن از بیرون خواهد بود… .» (ضیاء توانا، 1380، 27).
2-2-3- تغییر و تحولات کالبدی – فضایی
بر اساس تعاریف واژه‌های تغییر، تحول، کالبد و فضا، تحولات کالبدی – فضایی، به مفهوم تغییر و دگرگونی