لبنان، شیعیان، شیعه، مجلس

کشور رایج گردیده و فرهنگ فرانسوی توانسته همچنان سیطره خود را بر بخش عظیمی از جامعه لبنان حفظ نماید. بر همین اساس لبنان اکنون کشوری فرانکوفون محسوب می‌گردد.
آمریکا: بواسطه سیاست حمایت همه جانبه آمریکا از منافع سیاسی، نظامی و امنیتی رژیم صهیونیستی، و همچنین حفاظت از منافع نفتی خود در منطقه، لبنان به مرکز مهمی برای حضور و نفوذ آمریکا تبدیل شده است. 78
2- ورود اسلام و تشیع به لبنان؛
شامات سرزمینی حد فاصل دریای مدیترانه، سواحل غربی فرات، مرز شمالی حجاز، و مرز جنوبی روم شرقی قدیم و ترکیه فعلی است که در حال حاضر شامل کشورهای سوریه، اردن، لبنان و فلسطین می شود.79
دمشق در سال 14ه.ق، در زمان خلافت عمر بن خطاب به دست خالد بن ولید فتح شد80 و بدین سان إسلام به منطقه شامات (شامل سوریه و لبنان و اردن و فلسطین) وارد شد.
ورود تشیع به لبنان به صورت عام و جبل عامل به صورت خاص، از مسائل مبهم تاریخی است و مصدر و مرجعی که بتواند تاریخ دقیق و روشنی در این موضوع ارائه دهد، وجود ندارد.81
پیشینه جغرافیایی تشیع لبنان به منطقه جبل عامل باز می گردد. برخی تشیع لبنان را به زمان فتح منطقه شامات ربط می دهند بدین بیان که در فتح شامات، قبیله خزاعۀ شرکت داشته اند و این قبیله به محبت و پیروی از امام علی شهرت داشته اند.82 و این اندیشه به صورت کامل تر در نظریه آن دسته از اندیشمندانی که تشیع لبنان را به ابوذر نسبت می دهند، ظهور یافته است. برخی اندیشمندان شیعه در منطقه جنوب لبنان، بر این باورند که شیعه در لبنان، از جوامع دیگر إسلامی به استثنای حجاز کهن تر است. ایشان تأسیس شیعه جبل عامل را به ابوذر غفاری نسبت می دهند83 که علامه حر عاملی نیز بر این باور بوده است84 . دو مسجد با قدمت تاریخی در جبل عامل واقع در روستای میس الجبل و روستای صرفند، مؤید این نظریه است. البته این نظریه محل تامل برخی از عالمان بوده است85 به طوری که برخی این نظریه را با دلایل قوی رد کرده اند.86
آنچه درباره گرایش شیعی مردم لبنان مسلم است زوال حکومت أموی در 128هجری و دور شدن مرکز حکومت و خلافت از شام و همچنین تشکیل دولت های شیعی فاطمیان در مصر و شام (297- 576 هجری) و حمدانیان در حلب (293 – 394 هجری) می باشد.87 برخی اندیشمندان در تحقیقات خود، دولت های شیعی را عامل گرایش منطقه جبل عامل و لبنان به مذهب تشیع دانسته اند.88
جامعه شیعه لبنان، از قرن سوم هجری به بعد در جبل عامل و بخش شمالی دره بقاع، طرابلس و کسروان ساکن بودند، اما در پی استیلای صلاح الدین ایوبی بر سوریه و حاکمیت حکام ایوبی، شیعیان ناچار شدند از منطقه شمالی لبنان به مناطقی کوچ کنند که امروزه نیز همچنان در آن ساکن هستند.89
بسیاری از شیعیان آن منطقه جهت نجات خویش از قتل و إسارت و از شرایط دشواری که قرار داشتند، به مذهب اهل سنت گرویدند؛ تا این که برخی شیعیان طرابلس و شمال لبنان سنی شدند و بسیاری از شیعیان از شرایط دشوار و از ظلم حاکمان به مناطق أمن مهاجرت کرده و در آنجا سکنی گزیدند.90
دور بدون مناطقی که شیعیان از ظلم حاکمان به آنجا مهاجرت می کردند و برخورداری ایشان از حمایت برخی شیعیان برجسته دیگر، سبب مهاجرت شیعیان از سایر مناطق به این منطقه و در نتیجه سبب استمرار فرهنگ شیعی در این ناحیه شد و این گونه بود که جبل عامل به منطقه نشر فرهنگ اهل بیت و محل تجمع اندیشمندان و عالمان شیعه مبدل شد.
در قرن 19م که لبنان یک تحول سیاسى، اجتماعى و فکرى را پشت سر گذاشت، شیعیان هیچ گونه سهمی در این تحولات نداشتند و در واقع از صحنه سیاسى به دور بودند. در این زمان بود که فاصله و شکاف میان شیعیان و همسایگان ایشان زیادتر شد. در این دوره مارونی ها با فرانسه، دروزى‏ ها با بریتانیا، ارتدوکس یونانى با روسیه و سنی ها با خلافت عثمانى روابط عمیقی داشتند و در این بین تنها شیعیان بودند که از هر گونه حمایت محروم بودند.
از دیگر مشکلات اساسى شیعیان قانون طایفه‏ اى لبنان بود که شیعیان به جهت عدم انسجام و اتحاد بهره ای از فواید این قانون نداشتند. این دو مشکل را می توان منشأ تمام نابسامانى ‏هاى سیاسى، اقتصادى و اجتماعى شیعیان در آن دوره ذکر کرد.
تا این که امام موسى صدر پس از گذراندن یک دوره علمی در عراق و ایران، برای بهبودی وضعیت شیعیان به لبنان بازگشت.
امام موسی صدر با ورود به لبنان اقدامات گسترده‌ای را شروع کرد. وضعیت نابسامان شیعیان نه تنها از تلاش و عزم وی نکاست، بلکه بر عزم و همت او افزود. مهم ترین اقدامات و فعالیت های اجتماعی‌، سیاسی‌، فرهنگی امام صدر در بهبود وضعیت شیعیان به شرح ذیل است:
1. تأسیس جامعه زنان؛
در لبنان و به ویژه در شهرها، جامعه را با زنان و زنان را با جامعه کاری نبوده است، حتی زنان در مجالس دینی و اعیاد و سوگواری‌ها نیز شرکت نمی کردند. آنان به تمام معنی فقط به کارهای درون خانه می‌پرداختند و روشن است که این عدم احساس مسئولیت چه بر سر جامعه اسلامی و خصوصاً جامعه زنان مسلمان خواهد آورد.
امام موسی صدر به محض ورود به لبنان وجود این نقیصه را دریافت و بی‌درنگ به اصلاح آن همت گماشت وی در نخستین سال ورودش به لبنان اعلام داشت که بانوان نیز می‌توانند در ایام ماه مبارک رمضان به مسجد بیایند و جداگانه برای خویش مراسم نماز جماعت برپا دارند و همین مسئله نقطه عطفی در مشارکت زنان مسلمان شد و از قبل آن مؤسسات فراوانی توسط بانوان تأسیس گردید که به چند نمونه از آنها اشاره می شود:
1-1- مدرسه پرستاران و کمک پرستاران‌
1-2- کلاس مبارزه با بیسوادی‌
1-3- کودکستان
1-4- مدرسه نمونه برای دختران
1-5- مدرسه تربیت خانه داری و آموزش (خیاطی‌، کمکهای اولیه‌، دفاع غیرنظامی‌) برنامه‌های آموزشی‌، دینی و فرهنگی91
2- انجمن نیکوکاران (جمعیه البر و الاحسان‌)
یکی از مشکلات جامعه شیعه لبنان مسئله بیکاری و فقر بود به گونه‌ای که شیعیان همواره فقیر و بیکار شمرده می شدند. امام موسی صدر در راستای مقابله با این پدیده شوم اجتماعی، انجمن فوق را تأسیس نمود. هدف این کمیسیون مبارزه با فقر و بیکاری و برانداختن تکدی‌گری از جامعه شیعیان لبنان بود. شعار جمعیت دو حدیث بود. شیعتنا یموتون و لا یسئلون بالکف‌ّ، و لا تحل‌ّ الصدقه لمتحرف و لالذی قوّه سوی قوی‌؛92
3- مرکز تحقیقات اسلامی «معهد الدراسات الاسلامیه»
در کشور لبنان ملیت ها و مذاهب گوناگون در کنار یکدیگر گرد آمده و به زندگی مشترکی پرداخته‌اند. این ملیت ها و مذاهب گوناگون پیوسته با یکدیگر در تماسند و در میان آنان مباحث مختلفی رد و بدل می شود.
امام موسی صدر با توجه به این نکته دانشجویان را به تحقیق در مسائل اسلامی و شیعی تشویق نمود تا خردمندانه درباره مسائل اسلامی به تجزیه و تحلیل پرداخته‌، نتایج تحقیقات خود را به جامعه اسلامی عرضه نمایند.
این مرکز از کشورهای آفریقایی و خاورمیانه و خاور دور دانشجو می‌پذیرفت و در همین راستا امام موسی صدر به کشورهای مسلمان و غیر مسلمان آفریقایی مسافرت نمود و در جهت مبادله دانشجو و مبلغ دینی با مسئولان آنجا مذاکراتی به عمل آورد. ایشان مکرراً می گفتند: بر ما مسلمانان واجب است که قبل از آن که این قاره به جهان مسیحیت یا دنیای کمونیسم بپیوندد به کمک آفریقای تشنه و نیازمند اعتقاد بشتابیم‌.93
4- مرکز تفریحات سالم برای جوانان (هیئت الشباب المسلم‌) که باشگاهی بود در کنار دریای مدیترانه برای اوقات فراغت جوانان مسلمان.
5- الندوه اللبنانیه؛
مؤسسه‌ای است فرهنگی که فلاسفه و دانشمندان بزرگ و رؤسای کشورهای خاورمیانه عربی در آن شرکت کرده‌، به بحث می‌پرداختند و در سایه همین مجالس سازمان خدمات اجتماعی به نام (تحرک اجتماعی‌) پدید آمد که این سازمان با همکاری مسیحیان و شیعیان لبنان اداره می شد که علاوه بر احداث یک صد واحد بهداشتی درمانی در سراسر لبنان و پخش داروهای مورد نیاز خدمات قابل توجهی نیز به مردم ارائه می داد.94
6- تأسیس مجلس شیعیان لبنان؛
امام صدر پس از تلاش های فراوان و رایزنی های بسیار در سال 1966م مجلسی را با عنوان المجلس الاسلامی الشیعی الاعلی پایه‌گذاری کرد تا بدین وسیله شئون شیعیان را رهبری کرده‌، از حقوق ایشان دفاع نمایند. در تاریخ 23/5/1969 امام موسی صدر به عنوان نخستین رئیس مجلس اعلای شیعیان برگزیده شد و بر طبق قانون تأسیس مجلس‌، مدت این ریاست 6 سال بود اما بعد نظر به این که ریاست مجلس طایفه های مذهبی مادام‌العمر مقرر گردیده بود، در تاریخ 29/3/1975م به اتفاق آرای هیئت رئیسه‌، ریاست مجلس تا سن 65 سالگی به امام موسی صدر واگذار گردید. امام موسی صدر در خطابه‌ای که در روز انتخاب خود به ریاست مجلس ایراد نمود و همچنین در نخستین اعلامیه‌ای که در تاریخ 10/6/1969م صادر کرد برنامه‌های عملی خویش را برای تحقق اهداف مجلس اعلای شیعه به شرح زیر اعلام نمود:
1. تنظیم شئون طایفه‌ای شیعه و بهینه سازی هر چه بیشتر شئون اجتماعی و اقتصادی شیعیان‌
2. قیام و اقدام برای دستیابی به یک موقعیت کامل اسلامی‌، از نظر فکری‌، عملی و نیز از نظر مبارزه و جهاد
3. اقدام

مطلب مرتبط :   باکو، نفت، تجار، شماخی