قربانی، تولی، تبری، کارکردهای

زائر خدا که آشنا به ولایت الهی است از کسی فرار نمی‌کند؛ چون‌که او در حج، پاداش ولایت‌پذیری خدا را اخذ کرده و مجهز به نیروی حق شفاعت دیگران شده و در تلاش است تا دست افتاده‌ها را نیز بگیرد.
7ـ4ـ1ـ3ـ برخورداری از رحمت الهی‌
از جمله کارکردهای وقوف در عرفات به‌عنوان عرصه ظهور تولی در حج، برخورداری حاجی از رحمت بی‌پایان الهی است. در این باره رسول خدا در حدیثی طولانی و در پاسخ دانشمند یهودی می‌فرماید:
«وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً إِنَّ لِلَّهِ بَاباً فِی سَمَاءِ الدُّنْیَا یُقَالُ لَهُ بَابُ‏ الرَّحْمَهِ وَ بَابُ التَّوْبَهِ وَ بَابُ الْحَاجَاتِ وَ بَابُ التَّفَضُّلِ وَ بَابُ الْإِحْسَانِ وَ بَابُ الْجُودِ وَ بَابُ الْکَرَمِ وَ بَابُ الْعَفْوِ وَ لَا یَجْتَمِعُ بِعَرَفَاتٍ أَحَدٌ إِلَّا اسْتَأْهَلَ مِنَ اللَّهِ فِی ذَلِکَ الْوَقْتِ هَذِهِ الْخِصَالَ وَ إِنَّ لِلَّهِ مِائَهَ أَلْفِ مَلَکٍ مَعَ کُلِّ مَلَکٍ مِائَهٌ وَ عِشْرُونَ أَلْفَ مَلَکٍ (یَنْزِلُونَ مِنَ اللَّهِ بِالرَّحْمَهِ عَلَى أَهْلِ عَرَفَاتٍ-) وَ لِلَّهِ عَلَى أَهْلِ عَرَفَاتٍ رَحْمَهٌ یُنْزِلُهَا عَلَى أَهْلِ عَرَفَاتٍ- فَإِذَا انْصَرَفُوا أَشْهَدَ اللَّهُ مَلَائِکَتَهُ بِعِتْقِ أَهْلِ عَرَفَاتٍ مِنَ النَّارِ- وَ أَوْجَبَ لَهُمُ الْجَنَّهَ».
«… قسم به خدایى که مرا به حقّ و درستى براى بشارت و انذار مبعوث کرد، خداوند درهایى آسمانى دارد که باب رحمت، باب توبه، باب حاجات، باب تفضّل، باب کرم و باب عفو نامیده مى‏شود؛ و هرکس در این ساعات، در عرفات حضور داشته باشد از جانب خداوند از مزایاى این درها و منافع آن‌ها بهره‏مند خواهد شد. خداوند متعال، صد هزار فرشته که هر یکى، صد و بیست هزار فرشته به همراه دارند، به عرفات مى‏فرستد و رحمت خویش را بر اهل عرفات نازل مى‏گرداند و آنگاه‌که آنان، عرفات را ترک مى‏گویند فرشتگان الهى گواهى مى‏دهند که آنان از آتش دوزخ آزاد گردیده، خداوند بهشت را بر ایشان واجب کرده است».
5ـ1ـ3ـ کارکردهای ارتباطی قربانی
همان‌گونه که در فصل دوم بیان شد یکی از عرصه‌های تجلی تولی و تبری در حج، قربانی است، چو اینکه قربانی، رمز دادن جان در راه محبوب و حد نهایی تسلیم در برابر معبود است و این اوج تولی انسان به خدا است و از طرفی فلسفه قربانی طبق فرمایش امام سجاد ، بریدن از هواهای نفسانی است که تجلی تبری است. قربانی در ارتباط انسان با خدا دارای کارکردهایی است که در اینجا به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:
1ـ5ـ1ـ3ـ کسب مغفرت و آمرزش الهی‌
از جمله کارکردهای قربانی همانند سایر عرصه‌های ظهور تولی و تبری در حج، آمرزش گناهان است. ابو بصیر می‌گوید: از امام ششم سؤال کردم:
ما عِلَّهُ الاضحِیَّه؟ فَقالَ: «انَّه یُغفَرُ لِصاحِبِها عِندَ اوَّلَ قَطرَهٍ تَقطُرُ مِن دَمِها الَی الارضِ وَ لِیَعلَمَ اللهُ تَعالی مَن یَتَّقیهِ بِالغَیبِ».
«علت و فلسفه قربانى چیست؟ فرمود: همانا به‌محض اینکه قطره‏اى از خون قربانى بر زمین بریزد، موجب آمرزش گناهان صاحبش مى‏شود.»
2ـ5ـ1ـ3ـ نجات از جهنم‌
از جمله آثار انجام اعمال صالحه توسط انسان مسلمان، رهایی از آتش جهنم در روز قیامت است. قربانی به‌عنوان نماد تولی و تبری در حج از جمله اعمالی است که باعث رهایی از آتش جهنم می‌شود. مرحوم فیض، در این باره فرموده است:
«اما کشتن قربانى؛ بدان که، آن مایه تقرب به‌حق تعالى و راه امتثال امر اوست و باید قربانى را کامل به‌جا آورى و امید داشته باشى که حق‌تعالی در برابر هر جزئى از آن، جزئى از وجود تو را از آتش دوزخ آزاد مى‏گرداند و به همین‏گونه وعده داده‏اند؛ و هرقدر قربانى بزرگ‏تر و اجزاى آن کامل‏تر باشد، رهایى اجزاى بدنت از آتش بیشتر و کامل‏تر خواهد بود».
شاید هم اشاره به همین علت باشد که رسول خدا در حدیثی می‌فرماید:
«استَفرِهُوا ضَحایاکُم فَانَّها مَطایاکُم عَلَی الصِّراطِ».
«قربانى‏هاى خود را نیکو و بی‌عیب (سالم و فربه) انتخاب کنید؛ زیرا آن‌ها به‌منزله مرکب سوارى شما در عبور از صراط است».
3ـ5ـ1ـ3ـ کسب تقوای الهی‌
بدون شک، یکی از مهم‌ترین کارکردهای قربانی، رسیدن به مقام عالی تقواست. چنان‌که خداوند متعال در این باره می‌فرماید:
﴿لَنْ یَنالَ اللَّهَ لُحُومُها وَ لا دِماؤُها وَ لکِنْ یَنالُهُ التَّقْوی﴾. (حج: 36)
«قربانى‏هایى که زائران خانه خدا در سرزمین منا ذبح مى‏کنند، گوشت‏ها و خون‏هاى آن‌ها هرگز به خدا نمى‏رسد، بلکه آنچه به خدا مى‏رسد تقواى شماست.»
زیرا خداوند متعال جسم نیست و نیازی به گوشت‌ها و خون‌های قربانی ندارد. قربانی، در واقع گذشت از مال در راه خدا، برای خدا و با نام خداست که این امر، موجب کسب تقوای الهی می‌گردد.
علّامه طباطبایی در این باره می‌فرماید: «این قربانى‏ها براى آورنده‏اش اثرى معنوى دارد و آن صفات و آثار معنوى است که جا دارد به خدا برسد؛ به معناى اینکه به‌سوی خداى تعالى صعود و صاحبش را به خدا نزدیک کند و آن‏قدر نزدیک کند که دیگر حجابى بین او و خدا نماند».
4ـ5ـ1ـ3ـ شکر خدا
از جمله کارکردهای قربانی به‌عنوان تجلی‌گاه تولی و تبری در حج، شکر خدا توسط حج‌گزار است. توضیح این کارکرد مستلزم بیان این مقدمه است که؛ در سوره مبارکه «کوثر» خداوند متعال به پیامبر اسلام دستور می‌دهد در برابر این نعمت که «کوثر» را به او عنایت فرموده است نماز بخواند و قربانی دهد، به دیگر سخن قربانی را نوعی تشکر در مقابل نعمت «کوثر» قلمداد کرده است.
و اینک حاجی نیز به‌عنوان شکرانه توفیقی که از ناحیه حق‌تعالی نصیب او گشته است و به دیار دوست آمده است باید قربانی نماید. بدان امید که به مصداق «لئن شکرتم …» نعمت‌های مجدد خداوند را شاهد باشد لذا برخی از فقها این گونه تعبیر نموده‌اند: «و هذه الذبیحه شکرا لله علی هدایته و توفیقه» این قربانی به‌عنوان شکر حق‌تعالی در برابر هدایت و توفیق او انجام می‌شود.
5ـ5ـ1ـ3ـ پیروی از سنّت حضرت ابراهیم
یکی از کارکردهای قربانی در سرزمین منا، پیروی از سنّت حضرت ابراهیم خلیل و زنده نگه داشتن یاد و خاطره ایثار و فداکاری آن حضرت و فرزندش اسماعیل ذبیح می‌باشد. در حقیقت حاجی با این عمل به خداوند عرضه می‌دارد خدایا تو مرا تحت ولایت خویش قرار دادی و به این میهمانی دعوت کردی، من هم در عوض با قربانی خود سنت ولایت را حفظ می‌کنم. چنان‌که امام سجاد در گفت‌ وگوی خود با شبلی به آن پرداخته، می‌فرماید:
«فَعِندَ ما ذَبَحتَ هَدیَک … انَّکَ اتَّبعتَ سُنَّهَ ابراهیمَ علیه السلام».
حج‌گزار نیز با این قربانی که در مقایسه با ابراهیم، بسیار اندک و ناچیز است، سنت ابراهیم و اسماعیل را تجدید می‌کند و بخشی از مال خود را به قربانی اختصاص می‌دهد.
2ـ3ـ کارکردهای تولی و تبری در حج در ارتباطات انسانی
انسان یک موجود اجتماعی است و بدون ارتباط با جامعه و مردم نمی‌تواند زندگی کند. ضرورت زندگی اجتماعی مسئله‌ای است که در آیات و احادیث در موارد متعدد مورد تأکید قرار گرفته است. امام صادق پس از آنکه مردم را به حضور در اجتماعات، چون نماز جماعت، تشییع جنازه، ارتباط حسنه با مردم و اقامه شهادت و … سفارش و تشویق کردند؛ چنین فرمودند:
«إِنَّ أَحَداً لَایَسْتَغْنِی عَنِ النَّاسِ حَیَاتَهُ، وَ النَّاسُ لَابُدَّ لِبَعْضِهِمْ مِنْ بَعْض‏».
«به درستی هیچ فردی در زندگی‌اش از مردم بی‌نیاز نیست و مردم ناچارند که برخی با برخی دیگر مراوده داشته باشند».
به تعبیر شهید مطهری انسان مدنیّ بالطبع است به این معنی که در طبیعت طوری آفریده شده است که امکانات و استعدادات وی جز در زندگی اجتماعی به فعلیّت نمی‌رسد و به عبارت دیگر کمالاتی که بالقوه در انسان هست تنها در زندگی اجتماعی امکان فعلیّت دارند.
در حج نیز حاجی که مجهز به سلاح تولی و تبری است، ناگزیر از ارتباط با اجتماع و همنوع خود است. این نوع از ارتباط انسان دارای تولی و تبری در حج، دارای آثاری در خود فرد و جامعه است که به بیان برخی از آن‌ها می‌پردازیم.
1ـ2ـ3ـ کارکرد ارتباطی احرام
احرام به‌عنوان تجلی‌گاه تولی و تبری در حج، همان‌گونه که در ارتباط انسان با خدا دارای کارکردهایی است، در ارتباط انسان با انسان نیز دارای کارکردهای بی‌شماری است که به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود.
1ـ1ـ2ـ3ـ تمرین برابری و برادری
حاجی در میقات با شرکت در این مانور برابری و برادری را تمرین می‌کند از آنجایی که لباس دوخته و رنگارنگ، لباس زینت و زیبایی است و علاوه بر آن، گاهی افراد را از صفا و معنویت دور می‌سازد، سبب تفاخر و خودآرایی آنان می‌شود و چه‌بسا ممکن است امتیازات ظاهری لباس خود را به رخ دیگران بکشد.
لباس نشانه است. حجاب است رمز و نماد است. به قومیت و نژاد و ایل و تبار دلالت دارد و بنا بر آداب و رسوم و وضعیت معیشتی افراد متفاوت می‌باشد و لباس فقیر و غنی یکسان نیست. انجام احرام باعث می‌شود این تجملات و تفاخرها کنار گذاشته شود و «من» ها تبدیل به «ما» ها شود.
2ـ1ـ2ـ3ـ کم کردن فاصله طبقات اجتماعی
ا

مطلب مرتبط :   اموال، کنوانسیون، تسلیحات، کشتیمقاله با کلید واژگان:کلمات کلیدی