فتنه، (علیه، السلام)، شیطان

وَ یَأْمَنُونَ سَطْوَتَهُ وَ یَسْتَحِلُّونَ حَرَامَهُ بِالشُّبُهَاتِ الْکَاذِبَهِ وَ الْأَهْوَاءِ السَّاهِیَهِ فَیَسْتَحِلُّونَ الْخَمْرَ بِالنَّبِیذِ وَ السُّحْتَ بِالْهَدِیَّهِ وَ الرِّبَا بِالْبَیْعِ فَقُلْتُ یَارَسُولَ اللَّهِ بِأَیِّ الْمَنَازِلِ أُنْزِلُهُمْ عِنْدَ ذَلِکَ أَ بِمَنْزِلَهِ رِدَّهٍ أَمْ بِمَنْزِلَهِ فِتْنَهٍ فَقَالَ بِمَنْزِلَهِ فِتْنَهٍ».
«چون خدا این آیت را فرستاد: “الم، أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا یُفْتَنُونَ”، دانستم تا رسول خدا (صلی الله علیه وآله) در میان ماست، فتنه نتواند برخاست. پرسیدم اى رسول خدا، این فتنه‏اى که خدا تو را از آن خبر داده چیست ؟ فرمود: اى على امّت من پس از من به زودى دچار فتنه گردند.
“گفتم: اى رسول خدا روز احد که از مسلمانان گروهى به شهادت رسید، و شهادت نصیب من نگردید، بر من دشوار نمود، گفتى: اى على مژده باد تو را که شهادت به دنبالت خواهد بود. گفت: «سخن بدین منوال است، شکیبایى تو آن هنگام بر چه حال است.”
گفتم: اى رسول خدا نه جاى شکیبایى کردن است، که جاى مژده شنیدن و شکر گزاردن است، و گفت: “اى على پس از من، مردم به مالهاى خود فریفته شوند و به دین خویش بر خدا منّت نهند. رحمت پروردگار آرزو کنند، و از سطوت او ایمن زیند. حرام خدا را حلال شمارند، با شبهت‏هاى دروغ و هوسهایى که به غفلت در سر دارند. مى را نبیذ گویند و حلال پندارند. حرام را هدیّت خوانند و ربا را معاملت دانند».
گفتم: اى رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)، آن زمان آن مردم را در چه پایه نشانم از دین برگشتگان، یا فریفتگان فرمود: “فریفتگان”».
یکی دیگر از فتنه‌های آینده عرب که امیر المؤمنین (علیه السلام) به آن اشاره فرموده و در حقیقت آن را پیش بینی می‌کنند، وقوع حوادث اجتماعی خونبار بصره است که مثل تاریکی شب آنها را فراخواهد گرفت و می‌فرمایند:
«فِتَنٌ کَقِطَعِ اللَّیْلِ الْمُظْلِمِ لَا تَقُومُ لَهَا قَائِمَهٌ وَ لَا تُرَدُّ لَهَا رَایَهٌ تَأْتِیکُمْ مَزْمُومَهً مَرْحُولَهً یَحْفِزُهَا قَائِدُهَا وَ یَجْهَدُهَا رَاکِبُهَا أَهْلُهَا قَوْمٌ شَدِیدٌ کَلَبُهُمْ قَلِیلٌ سَلَبُهُمْ یُجَاهِدُهُمْ فِی اللَّهِ قَوْمٌ أَذِلَّهٌ عِنْدَ الْمُتَکَبِّرِینَ فِی الْأَرْضِ مَجْهُولُونَ وَ فِی السَّمَاءِ مَعْرُوفُونَ فَوَیْلٌ لَکِ یَا بَصْرَهُ عِنْدَ ذَلِکِ مِنْ جَیْشٍ مِنْ نِقَمِ اللَّهِ لَا رَهَجَ لَهُ وَ لَا حِسَّ وَ سَیُبْتَلَى أَهْلُکِ بِالْمَوْتِ الْأَحْمَرِ وَ الْجُوعِ الْأَغْبَرِ».
«فتنه‏هایى چون تاریکى شب، نه نیرویى تواند با آن بستیزد، و نه شکست خورد و بگریزد. ـ چون شترـ مهار کرده، و پالان نهاده، روى به شما آرد، و کشنده آن وى را به شتافتن وا دارد، و سوارش آن را براند تا آنجا که توان دارد. فتنه‏جویان گروهى هستند شرور، با آزار سخت، خونریز، و اندک رخت. مردمى با آنان جهاد کنند که در دیده متکبّران خوارند، و در روى زمین گمنام و بى‏مقدار، و در آسمان شناخته و پدیدار. این هنگام واى بر تو، اى بصره از سپاهى که بلاست، و نمونه‏اى از کیفر خداست. نه گردى انگیزد، و نه بانگى دارد، و زودا که مردم تو را مرگا مرگ و یا طاعون و گرسنگى از پاى در آرد».
یکی از مهمترین فتنه‌هایی که امام علی (علیه السلام) در آینده نگری‌های حکیمانه خود برای مردم تشریح کرده و به مردم در خصوص آن هشدار داده‌اند‌، فتنه حکمرانی بنی امیه بر آنهاست. حضرت در خطبه‌ای که به نقل برخی مورخان در سال 38 هجری و پس از جنگ نهروان ایراد فرموده‌اند، پس از شناساندن خصوصیات فتنه و خبر جنگهای طولانی و بلاهای مستمر مردم‌، فتنه و بلای بنی امیه را تشریح نموده و می‌فرمایند:
«أَلَا وَ إِنَّ أَخْوَفَ الْفِتَنِ عِنْدِی عَلَیْکُمْ فِتْنَهُ بَنِی أُمَیَّهَ فَإِنَّهَا فِتْنَهٌ عَمْیَاءُ مُظْلِمَهٌ عَمَّتْ خُطَّتُهَا وَ خُصَّتْ بَلِیَّتُهَا وَ أَصَابَ الْبَلَاءُ مَنْ أَبْصَرَ فِیهَا وَ أَخْطَأَ الْبَلَاءُ مَنْ عَمِیَ عَنْهَا وَ ایْمُ اللَّهِ لَتَجِدُنَّ بَنِی أُمَیَّهَ لَکُمْ أَرْبَابَ سَوْءٍ بَعْدِی کَالنَّابِ الضَّرُوسِ تَعْذِمُ بِفِیهَا وَ تَخْبِطُ بِیَدِهَا وَ تَزْبِنُ بِرِجْلِهَا وَ تَمْنَعُ دَرَّهَا لَا یَزَالُونَ بِکُمْ حَتَّى لَا یَتْرُکُوا مِنْکُمْ إِلَّا نَافِعاً لَهُمْ أَوْ غَیْرَ ضَائِرٍ بِهِمْ وَ لَا یَزَالُ بَلَاؤُهُمْ عَنْکُمْ حَتَّى لَا یَکُونَ انْتِصَارُ أَحَدِکُمْ مِنْهُمْ إِلَّا کَانْتِصَارِ الْعَبْدِ مِنْ رَبِّهِ وَ الصَّاحِبِ مِنْ مُسْتَصْحِبِهِ تَرِدُ عَلَیْکُمْ فِتْنَتُهُمْ شَوْهَاءَ مَخْشِیَّهً وَ قِطَعاً جَاهِلِیَّهً لَیْسَ فِیهَا مَنَارُ هُدًى وَ لَا عَلَمٌ یُرَى».
«همانا، ترسناکترین فتنه‏ها، در دیده من، فتنه فرزندان امیّه است، که فتنه‏اى است سر در گم و تار. حکومت آن بر همگان، و آزارش دامنگیر خاص از مردم دیندار. آن که فتنه را نیک بیند و بشناسد، آزار آن بدو رسد. و آن که آن را نبیند از بلاى آن رهد. به خدا سوگند پس از من فرزندان امیّه را، براى خود اربابان بدى خواهید یافت: چون ماده شتر کلانسال بدخوى که به دست به زمین کوبد و به پا لگد زند و به دهان گاز گیرد، و دوشیدن شیرش را نپذیرد. پیوسته با شما چنین کنند، تا از شما کسى را به جاى نگذارند، جز آنکه به آنان سودى رساند، یا زیانى به ایشان باز نگرداند. و بلاى آنان چندان ماند که یارى خواستن شما از ایشان، چون یارى خواستن بنده باشد از خداوندگارى که او را پرورده، یا همراهى آنکه همراهى او را پذیرفته. بلاى آنان بر سرتان آید، با چهره‏اى زشت و ترس‏آور، و ظلمتى با تاریکى عصر جاهلیت برابر. نه نور هدایتى در آن آشکار، و نه نشانى در آن پدیدار».
امیر المؤمنین (علیه السلام) همچنین حوادث آینده خونبار کوفه را پیش بینی نموده و فتنه‌ها و بلاهایی را که این شهر بعد از ایشان به خود خواهد دید، با این بیانات تشریح می‌فرمایند:
«لَکَأَنِّی أَنْظُرُ إِلَى ضِلِّیلٍ قَدْ نَعَقَ بِالشَّامِ وَ فَحَصَ بِرَایَاتِهِ فِی ضَوَاحِی کُوفَانَ فَإِذَا فَغَرَتْ فَاغِرَتُهُ وَ اشْتَدَّتْ شَکِیمَتُهُ وَ ثَقُلَتْ فِی الْأَرْضِ وَطْأَتُهُ عَضَّتِ الْفِتْنَهُ أَبْنَاءَهَا بِأَنْیَابِهَا وَ مَاجَتِ الْحَرْبُ بِأَمْوَاجِهَا وَ بَدَا مِنَ الْأَیَّامِ کُلُوحُهَا وَ مِنَ اللَّیَالِی کُدُوحُهَا فَإِذَا أَیْنَعَ زَرْعُهُ وَ قَامَ عَلَى یَنْعِهِ وَ هَدَرَتْ شَقَاشِقُهُ وَ بَرَقَتْ بَوَارِقُهُ عُقِدَتْ رَایَاتُ الْفِتَنِ الْمُعْضِلَهِ وَ أَقْبَلْنَ کَاللَّیْلِ الْمُظْلِمِ وَ الْبَحْرِ الْمُلْتَطِمِ هَذَا وَ کَمْ یَخْرِقُ الْکُوفَهَ مِنْ قَاصِفٍ وَ یَمُرُّ عَلَیْهَا مِنْ عَاصِفٍ وَ عَنْ قَلِیلٍ تَلْتَفُّ الْقُرُونُ بِالْقُرُونِ وَ یُحْصَدُ الْقَائِمُ وَ یُحْطَمُ الْمَحْصُودُ».
«گویى مردى را مى‏بینم سخت گمراه ـ دینش در راه دنیا تباه ـ که از شام بانگ بردارد و در تازد، و درفش‌هاى خود را پیرامون کوفه بر پا سازد. و چون دهان گشاید، و سرکشى کند، و به فرمان نیاید، و جور و ستم از حدّ درگذرد، فتنه دندان خود را در فتنه‏انگیزان فرو برد. موج پیکار از هر سو پدیدار گردد و چهره ترش روزگار آشکار. شب و روز بارور رنج و سختى بسیار. چون کشت او به بار رسید و میوه او آبدار گردید، و چون شتر مست بخروشید، و چون برق بدرخشید، سپاه فتنه از هر سو درفش بر بسته برخیزد، و چون شب تار و دریاى زخّار، روى آرد و به هم در آمیزد. آن هنگام چه تندر بلا که کوفه را ویران سازد، و چه تندبادها که بر آن بگذرد و برج و بارویش را در اندازد، و دیرى نپاید که دو سپاه درهم ریزند، و توده‏ها به هم آویزند و با یکدیگر بستیزند. آنچه از خیر و رستگارى بر پاست بدورند و آنچه درویده است، خرد کنند».

مطلب مرتبط :   حقوق، کشوری، ماکس، پلانک

فصل سوم:
علل بلایا

3.1. علل آزمون فرشتگان و شیطان
همان‌گونه که در مبحث فراگیری آزمون نیز بدان اشاره شد، فرشتگان و شیطان نیز از سنت عمومی ابتلا خارج نبوده و در معرض امتحانات الهی قرار می‌گیرند. اکنون نیز به برخی از دلایل امتحانات الهی در مورد این گروه با استناد به کلام امیر المؤمنین (علیه السلام) می‌پردازیم.
3.1.1. سزاوار خشم بودن
یکی از مواضع آزمایش الهی برای شیطان و فرشتگان، همان آفرینش انسان بوده که به وسیله آن خداوند متعال آنها را به هنگام سجده بر آدم آزمایش نمود و به دلیل کامل شدن خشم الهی، به شیطان مهلت بخشید. چنان‌که خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرمایند:
﴿قالَ فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّکَ رَجیمٌ * وَ إِنَّ عَلَیْکَ اللَّعْنَهَ إِلى‏ یَوْمِ الدِّینِ * قالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنی‏ إِلى‏ یَوْمِ یُبْعَثُونَ * قالَ فَإِنَّکَ مِنَ الْمُنْظَرینَ * إِلى‏ یَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ﴾
«فرمود:از این [مقام‏] بیرون شو که تو رانده‏شده‏اى. * و تا روز جزا بر تو لعنت باشد. * گفت: «پروردگارا، پس مرا تا روزى که برانگیخته خواهند شد مهلت ده.» * فرمود: «تو از مهلت‏ یافتگانى، * تا روز [و] وقت معلوم».
امام علی (علیه السلام) نیز مهلت بخشیدن شیطان