عقد، انفساخ، منفسخ، نکاح

نیز از روز عقد مؤثر است؛ بنابراین، منافع مال در مدت بین انعقاد عقد تا انفساخ نیز به مالک قبل از عقد برمی‌گردد؛ اما درصورتی‌که در ضمن عقد چنین شرطی وجود نداشته باشد، اثر انفساخ از زمان منفسخ شدن عقد است؛ بنابراین، منافع حاصل مابین انعقاد عقد و انفساخ، متعلق به مالک پس از عقد می‌باشد.130
درنهایت نباید تصور نمود که انفساخ ناشی از تراضی و توافق اراده‌ی طرفین، نشان‌دهنده‌ی ارادی بودن انفساخ است؛ زیرا آنچه در انفساخ مهم می‌باشد، این است که پس از حصول شرط، عقد بدون دخالت اراده‌ی طرفین و خودبه‌خود منفسخ می‌گردد، اگرچه سبب آن ارادی است.131
2. انفساخ ناشی از قانون
هرگاه عقدی بین افراد منعقد گردد، چنین به نظر می‌رسد که آن افراد از انعقاد عقد سودی برای خود در نظر دارند. بهر حال همه‌ی عقود به منفعت نمی‌گردد و به دلایل مختلفی این عقود سلب تملیک و منفعت کلی یا جزئی می‌شود که به‌حکم قانون (شارع) و بدون دخالت هیچ اراده‌ای، خودبه‌خود منفسخ می‌گردد.132
قانون مدنی در مواد متعددی به انفساخ ناشی از قانون اشاره دارد. ازجمله در عقود معاوضی درصورتی‌که موضوع تملیک، تلف گردد، سبب انحلال عقد می‌شود که در مواد 387، 483، 481، 527 و 545 ق.م در موارد مختلف مقرر داشته است و همچنین در عقود جایز درصورتی‌که یکی از طرفین عقد فوت کند یا محجور شود، موجب انفساخ عقد می‌گردد. در این رابطه، قانون مدنی در ماده 954 مقرر می‌دارد: «کلیه عقود جایزه به موت احد طرفین منفسخ می‌شود و همچنین به سفه در مواردی که رشد معتبر است». البته در این ماده تنها به موت و سفه اشاره‌شده است؛ اما با توجه به سایر مواد مانند بند یک ماده 551 ق.م و ماده 678 ق. م جنون نیز از موارد انفساخ عقد جایز دانسته است.133
همچنین درصورتی‌که شوهر زن خویش را لعان134 کند، عقد نکاح منفسخ می‌شود؛ زیرا شوهر قصد انحلال عقد نکاح را ندارد؛ اما با حکم قانون (شارع) نکاح منحل می‌گردد135 که قانون مدنی در مواد 882 و 1052 به این مورداشاره دارد. علاوه بر لعان، کفر نیز از اسباب انفساخ عقد نکاح است. برابر با ماده 1059 ق.م ازدواج زن مسلمان با مرد غیرمسلمان صحیح نیست.136 چنانچه زن و شوهر هر دو مسلمان باشند و شوهر پس از عقد نکاح کافر شود و یا درصورتی‌که زن و شوهر، هر دو کافر باشند و زن مسلمان شود، درحالی‌که شوهر او همچنان کافر بماند، عقد نکاح منفسخ می‌گردد.137

مطلب مرتبط :   عدالت، احکام، فقه، اسلامتیتر نوشته