عدالت، اجتماعی،، تعامل، دلبستگی

اجتماع برای اینکه فعال و پایدار باشد، باید نیازهای اساسی ساکنانش را در حال و آینده رفع نماید. یک جامعه پایدار از لحاظ اجتماعی، باید توانایی لازم جهت نگهداری و ساخت خود با تکیه بر منابع بومی را داشته و انعطاف لازم جهت پیشگیری یا حل مسائل خود را در آینده داشته باشد. در جوامع، دو نوع یا سطح از منابع برای ساخت پایداری اجتماعی (و نیز پایداری محیطی و اقتصادی) وجود دارند که عبارتنداز: ظرفیت فردی یا انسانی و ظرفیت اجتماعی یا جمعی. ظرفیت فردی یا انسانی به ویژگیها و منابعی اشاره دارد که افراد می توانند به کمک آن در رفاه خود و جامعه ای شان سهیم باشند. مانند منابعی که شامل: تحصیل، مهارتها، سلامتی، ارزشها و رهبری می باشد. ظرفیت یا جمعی عمدتا” در روابط، شبکه ها و هنجارهایی که فعالیتهای جمعی را تسهیل می کند و همچنین در رابطه با بهبود کیفیت زندگی و اطمینان از پایداری این بهبود و توسعه، تعریف و به کار برده می شود. این ظرفیتها و منابع فردی و اجتماعی برای اینکه بتوانند پایدار و موثر باشند، باید گسترش یافته و در درون چهار اصول هدایتگر عدالت، تعاملات و ارتباطات اجتماعی، امنیت و قابلیت پذیرش (سازگاری) بکار گرفته شوند. بنابراین می توان گفت که پایداری اجتماعی از سه جزء اساسی و چهار اصول هدایت کننده تشکیل می شود، که به ترتیب آنها را شرح می دهیم:
1- نیازهای اساسی می تواند از طریق فراهم نمودن عوامل زیر تداوم یابد:
تدارک و تهیه ی مسکن با قابلیت انعطاف برای نیازهای متعدد، مثل نیاز افراد به درآمد پایین و متوسط، نیاز مسکن با محیط ویژه برای افراد ناتوان ذهنی و جسمی، و نیاز کل مردم در هر گروه سنی
تدارک شرایط حفاظت از سلامتی همه ی افراد اجتماع
مواد غذایی تولید شده ی محلی که قابل تهیه ی همه ی مردم
شغلهایی که افراد در آن مفید بوده و بتوانند توانایها و مهارتهایشان را به کار گیرند
درآمد کافی برای همه مردم که قادر باشند از لحاظ مالی خود و خانواده ی شان را حمایت نمایند.
فراهم نمودن اجتماعات و مکانهای با فعالیت سالم
2- ظرفیت فردی یا انسانی می تواند از طریق موارد زیر حفظ و گسترش یابد:
تدارک فرصتهایی برای گسترش و ارتقای مهارتها
تنوع و گوناگونی فرصتهای اشتغال محلی در سرتاسر ناحیه
تدارک فرصتهایی برای توسعه و استفاده از اظهارات هنری و خلاقیت
تدارک و تهیه برنامه ها و تسهیلات فرهنگی، تفریحی و رفاهی
فراهم نمودن فرصتها برای افراد برای سهیم شدن در بهداشت و رفاه اجتماعی
3- ظرفیت اجتماعی و جمعی می تواند از طریق موارد زیر حفظ و گسترش یابد:
حمایت و تشویق افراد جامعه برای توسعه ی اقتصاد اجتماع
حفظ “هویت” اجتماعی که منعکس کننده ی تنوع اجتماعی است
مشارکت افراد در فرآیندهای اجتماعی و دولتی و نتایج آنها
وجود فرصتها و منابع و مکانهای جمعی برای انواع هنرها و فرهنگها و فعالیتهای اجتماعی
حمایت و تشویق شبکه ها و سازمانهای اجتماعی موجود (برنون، 1388: 64- 63).
آقای کلیموا” جنبه های پایداری اجتماعی را بدین ترتیب بیان کرد:
تأمین نیازهای اساسی مردم
داشتن محیط زندگی سالم
دسترسی آسان به امکانات پزشکی و بهداشتی
داشتن سلامت جسمی و روانی
توجه به نیازهای افراد مسن، فقیر و بیمار
تعامل اجتماعی و داشتن حس تعلق به مکان
غنی سازی فرهنگی و معنوی از طریق ایجاد و امکانات فرهنگی و آموزشی مناسب
عدالت اجتماعی در تصمیم گیری و دستیابی به منابع ( برابری، جنسیت، عدالت بین نسلی و مشارکت گسترده) (klimova, 2010:14).
2-3-10 شاخص های کلیدی در پایداری اجتماعی
شاخص های کلیدی نشان می دهد که چگونه نیازها و عدالت و برابری همواره بقیه عنوان ستون پایداری اجتماعی مطرح می شوند:
هویت، حس تعلق به مکان و فرهنگ
توانمندسازی، مشارکت و دسترسی
بهداشت ایمنی
سرمایه اجتماعی
تغییرات جمعیت شناختی
تعامل و انسجام اجتماعی
تندرستی و سلامت و کیفیت زندگی Colantonio, 2008a ,b:23-28)).
عدالت و برابری در دسترسی به خدمات ( از جمله بهداشت، آموزش، مسکن، و حمل ونقل و تفریح و سر گرمی) و همچنین عدالت برای نسل های حاضر و آینده گنجانده شود (McKenzie, 2004: 14).
پایداری اجتماعی در طرح ها و برنامه های شهری در چندین کشور جهان مورد بررسی قرار گرفته است و بیانگر این است که عامل عدالت و برابری، فقر، عدالت اجتماعی، و حقوق جنسیتی کمتر در این طرح ها مورد توجه قرار گرفته است اما شاخص های دیگر از جمله آموزش، مشارکت، تعامل اجتماعی، مسکن و محیط سالم، هویت و حس تعلق، رفاه و آارامش کیفیت زندگی و… در طرح نقش پررنگ تری دارد و بیشتر به آنها اهمیت داده می شود. شکل شماره (2-2) چارچوب ارزیابی پایداری اجتماعی را به طور دقیق تشریح کرده است.

مطلب مرتبط :   سیمین، آزادی، ترمه، گفتمان

شکل شماره 2-2: شاخص ها، راهبردها و رویکردهای پایداری اجتماعی

سیاست

(Colantonio & Dixon, 2009)مأخذ:

شکل شماره 2-3: بررسی شاخص های اجتماعی در آپارتمان نشینی

مأخذ: (Gemeente Rotterdam, 2008)

جدول شماره 2-6: اهداف عمده پایداری اجتماعی در طرح های شهری در شهرهای مختلف جهان

شهر

شاخص های پایداری اجتماعی

بارسلون اسپانیا

کاردیف ولز

روتردام هلند

تورین ایتالیا

لایپزیک آلمان
مسکن و محیط سالم
*
*
*
*
*
آموزش و مهارتهای شغلی
*
*
*
*
*
جمعیت شناختی
(مهاجرت، رشد جمعیت، سن)
*
*
*
*
*
تعامل و همبستگی اجتماعی
*
*
*
*
*
هویت و حس تعلق به مکان
*
*
*
*
*
توانمندسازی، مشارکت و دسترسی
*
*
*
*
*
سرمایه اجتماعی
*
*
*
*
*
رفاه، آرامش و کیفیت زندگی
*
*
*
*
*
عدالت و برابری
×
×
×
×
×
حقوق انسانی و جنیست
*
×
×
*
*
فقر
*
×
*
×
×
عدالت اجتماعی
×
×
×
×
*
منبع: Colantonio & Dixon, 2011: 221))

شکل شماره 2-4: سه استاندارد در پایداری اجتماعی

مأخذ: Vallance et al, 2011:345))

جدول شماره 2-7: مفهوم یابی معیارهای پایداری اجتماعی

معیارها
مفهوم معیارها
1
تعامل شبکه اجتماعی در جامعه
منظور رابطه یا ارتباطی است که به منظور حفظ بنیان های اجتماعی روابط همسایگان، حس تعلق، انسان دوستی، حس با هم بودن و حس تعاون در چهارچوب روابط افراد شکل گرفته و جزئی تفکیک ناپذیر از زندگی آنان شده است.
2
مشارکت اجتماعی
مشارکت اجتماعی به معنای درگیری ذهنی و عاطفی اشخاص در موقعیت های گروهی است که آنان را بر می انگیزد تا برای دستیابی به هدف های گروهی یکدیگر را یاری دهند و در مسئولیت کار شریک شوند.
3

حس مکان
حس مکان مجموعه ای از حکایت ها و روایت های فردی و گروهی است که همراه مکان رخ می دهد. در پدیدار شناختی مکان، تجربه اصلی ترین رکن در ادراک است. یکی از نقش های معماری تحقق عینی حس مکان است، و به گونه ای که از طریق چنین حسی، فضای انتزاعی به مکانی ملموس تبدیل شود و شخصیت خود را به دست آورد.
4
ثبات جامعه
ثبات یا استواری اجتماعی از نظر اصطلاحی یعنی توانایی یک نظام برای بازگشت به حالت توازن پس از پشت سر گذاشتن اختلال، در نظریه های جامعه شناختی تعابیری از قبیل نظم، ایستایی و استواری اجتماعی مترادف ثبات اجتماعی به کار می رود.
5
امنیت (جرم)
امنیت اجتماعی، آرامش و آسودگی خاطری است که هر جامعه ای موظف است در زمینه های شخصی، اقتصادی، سیاسی و قضایی برای جامعه و اعضای خود فراهم کند.
6
سرزندگی
سرزندگی به میزان پویایی و نشاط فضا گفته می شود که دارای دو رویه است که یک رویه آن به بینش، فرهنگ، مردم و به ادراک آنها وابسته است و دیگری به فضاهای شهری و معماری مربوط می شود که این دو رویه با هم ارتباط متقابل دارند.
مأخذ: (سرور و امینی، 1392: 41)
ابعاد مختلف پایداری اجتماعی
2-3-11-1 حس تعلق و و ابستگی (Sense of belonging and affiliation)
دلبستگی به مکان رابطه عاطفی فرد با مکان است که ریشه در خصوصیات و تجارب گذشته فرد دارد که مکان باید بتواند پاسخگو نیازها و انتظارات انسان باشد و همینطور مکان باید ظرفیت های پاسخگویی به این نیازها و انتظارات را داشته باشد. دلبستگی به مکان بر اساس تعامل شناختی، عاطفی و عملکردی در بین افراد، گروه ها و مکان کالبدی- اجتماعی در طول زمان شکل می گیرد. در شکل گیری دلبستگی به مکان، زمان و تعامل انسان و مکان به لحاظ شناختی، عاطفی و عملکردی قابل طرح است. دلبستگی، اشتیاق به زندگی با دیگران و رفتار هدفمند را پایدار نگه می دارد (صادقی فرشته و همکاران، 1391: 254). در محیط های مسکونی و محیط های مانند آن رسیدن به احساسی از مکان نمی تواند غایت نهایی طرح باشد، بلکه ایجاد احساس تعلق و ایجاد دلبستگی نسبت به آن امری مهم تر و ضروری تر است. احساس تعلق با احساس تجربه و معنا همراه است. ایجاد احساس تعلق به منظور تاکید بر بهره مندی از فضا به وسیله ساکن و

مطلب مرتبط :   خراسان، سلجوقیان، مؤلف، سپاه