شهری، نامحدود، کاملا”، بنابراین،

(Matisovs, 2011: 130). تحقق توسعه پایدار شهری در مقیاس های مختلف بین المللی، ملی و محلی قابل اعمال است. این امر در قالب مقیاس بین المللی، ضرورت ارتباط بین المللی را می طلبد. هر شهر، کلان شهر و منطقه شهری نیاز به تدوین راهبردهای محلی خاص خود برای توسعه پایدار شهری دارد. چنین راهبردهایی می تواند پاسخگوی شرایط زیست محیطی، سیستم های اقتصادی، اجتماعی، و سازمان مدیریت شهری می باشد. عمده ترین مباحث و راه حل های توسعه پایدار شهری، در مقیاس محلی مطرح می شوند. دلیل این امر به ویژه در کشورهای در حال توسعه، حاد بودن مسائل توسعه در این مقیاس است. در حالی که بسیاری از فعالیت ها به سیاست های ملی بستگی دارد. با این حال، اقدامات زیادی نیز می تواند در سطح محلی انجام شود. وجود حکومت های محلی توانمند، مشارکت مردم در فرآیند برنامه ریزی و مدیریت شهری کارآمد، شرایط توسعه پایدار را در سطح محلی فراهم می نماید. از این رو توسعه پایدار شهری باید راهنمایی برای حکمروایی و سیاست گذاری شهری باشد. این موضوع به معنای پیگیری خط و مشی برای دستیابی به رشد اقتصادی و همچنین بازتوزیع درآمدهاست. تلاش برای کاهش نابرابری اجتماعی، بهبود یکپارچگی و انسجام اجتماعی- سیاسی و دستیابی به محیط زیست حفاظت شده است (عبدی تربقان، 1393: 30). اصل اساسی در توسعه پایدار باور نیاز به سازگاری با طبیعت و وابستگی بی چون و چرای انسان به طبیعت می باشد، لذا با قبول دو اصل محدودیت منابع و تنگنای محیط، توسعه پایدار یک ضرورت تلقی میگردد، لذا سیاست های اصولی توسعه پایدار را می توان به شکل زیر تقسیم کرد:
به حداقل رساندن مصرف منابع طبیعی تجدید ناپذیر (سوخت های فسیلی و منابع کانی)
پایدار ساختن مصرف منابع طبیعی تجدید پذیر (مانند آبهای زیر زمینی، خاک و گیاهان)
نگهداشتن حد تولید ضایعات و آلودگی ها در میزان ظرفیت جذب محلی و جهانی (مانند گازهای گلخانه ای، مواد شیمیایی نابود کننده اوزون و زباله های سمی)
تأمین نیازهای پایه انسانی و اجتماعی (معیشت، اشتغال، دسترسی، حق انتخاب، مشارکت در تعیین سرنوشت اجتماعی و دسترسی به محیط سالم و خدمات پایه) (صرافی، 1375: 41).
2-3-3 دیدگاه های مختلف درباره توسعه پایدار
2-3-3-1 دیدگاه اقتصاد نئو کلاسیک
طرفداران این نظریه می گویند هنگامی رشد اقتصادی به حداکثر می رسد که تمامی فرصت های در دسترس برای افزایش کارآمدی استفاده از منابع تمام شده باشد. در این دیدگاه، توسعه پایدار را می توان به صورت ثابت نگاه داشتن مصرف سرانه در تمامی نسل ها یا حفظ در آمد سرانه غیر نزولی در آینده نامحدود تعریف کرد. این دیدگاه بین سرمایه طبیعی و سرمایه مصنوعی انسان تمایزی قائل نشده است، حال آنکه سرمایه طبیعی، فیزیکی و انسانی کاملا” قابل جایگزینی با یکدیگرند. بنابراین، طرفداران اقتصاد نئوکلاسیک در عمل توسعه پایدار را معادل با رشد اقتصادی پایدار در نظر می گیرند.
2-3-3-2 دیدگاه اکولوژی
از نظر این دانشمندان، کیفیت زندگی به کیفیت محیط زیست بستگی دارد. بنابراین، میزان تمامیت بوم شناختی پایدار و ظرفیت جذب محیط زیست طبیعی به منظور تعیین عملکرد نظام اقتصادی کاملا” مشخص است. در این دیدگاه، کاهش محیط اثر زیان آوری بر رفاه جامعه دارد. بنابراین، توسعه پایدار را می توان حداکثر مقدار مصرف تعریف کرد که بدون کاهش در موارد زیر قابل حصول است: 1) ارزش خالص 2) کیفیت زیست محیطی 3) ذخیره منابع تجدید پذیر
2-3-3-3 دیدگاه عدالت بین نسلی
طرفداران این دیدگاه نسبت به دو دیدگاه پیشین، نظریات بسیار محدودکننده تری به توسعه پایدار دارند. آنان می گویند که نرخ تخلیه منابع طبیعی بسیار سریع و در تضاد با علایق نسل متولد نشده است. به این ترتیب توسعه پایدارتر توأم با محدودیت های فوق العاده تعریف می شود و مبین آن است که ارزش خالص ذخیره منابع تجدید پذیر کاهش نمی یابد.
2-3-3-4 دیدگاه توازن مواد
بر اساس این دیدگاه، توازن مواد مبتنی بر قوانین اول و دوم ترمودینامیک است که در آن محدودیت های فیزیکی و اجتماعی در فعالیت های اقتصادی شناسایی می شوند. چون موادی که وارد نظام اقتصادی می شوند، کاملا” از بین نمی روند، این رهیافت حاکی از استقلال به یک اقتصاد ایستاست. در اقتصاد ایستا، میزان موجودی مردم و ثروت فیزیکی ثابت است و در سطح مطلوب حفظ می شود. این دیدگاه اساسا” در مورد توانایی نوع انسان برای استخراج نامحدود انرژی و مواد از اکوسیستم جهانی، ایجاد تردید می کند. این نظریه فرض نئوکلاسیک را مبنی بر اینکه رشد درآمد منجر به افزایش رضایتمندی انسان می شود نمی پذیرند. نظر پیروان این دیدگاه مشابه عقاید دانشمندان بوم شناس است. آنچه مسلم است به دلیل چند وجهی بودن مفهوم توسعه پایدار، پذیرش نظریات گوناگون از طرف مجامع علمی قابل تأمل است (ساسان پور، 1390: 76-75).

مطلب مرتبط :   1386:، مأخذ، (عیوقی،، (همان:

جدول شماره 2-1: دیدگاه های مختلف درباره توسعه پایدار
دیدگاه
شرح در مورد توسعه پایدار
اقتصاد نئوکلاسیک
– افزایش رشد اقتصادی باعث افزایش فرصت ها جهت بهره برداری کارآمد از منابع
– تمایز قائل نشدن بین سرمایه طبیعی و سرمایه انسانی
– معادل قرار دادن توسعه پایدار با رشد اقتصادی پایدار
اکولوژی
– وابسته بودن کیفیت زندگی به کیفیت محیط زیست
– اثرات کاهش محیط و تاثیر زیانبار آن بر جامعه
– تعریف توسعه پایدار به عنوان حداکثر مقدار مصرف و بدون کاهش در ارزش خاص، کیفیت زیست محیطی، ذخیره منابع تجدیدپذیر
عدالت بین نسلی
– نظریات بسیار محدود کننده تر در مورد توسعه پایدار نسبت به دو دیدگاه پیشین
– سرعت بالای بهره برداری از منابع طبیعی و در تضاد بودن آن با علایق نسل های آینده
– تعریف توسعه پایدار همراه با محدودیت، بدون کاهش در ارزش خالص منابع تجدید ناپذیر
توازن مواد
– شناسایی محدودیت های فیزکی و اجتماعی در فعالیتهای اقتصادی
– تردید داشتن این دیدگاه در مورد توانای انسان برای استخراج نامحدود انرژی ومواد از اکوسیستم جهانی
– این دیدگاه افزایش درآمد را باعث افزایش رضایتمندی انسان نمی داند
– چند وجهی قرار دادن توسعه پایدار و پذیرش نظریات گوناگون و مجامع علمی البته با تأمل
ماخذ: (ساسان پور، 1390: 76-75و اضافات نگارنده)
شکل شماره 2-1: مدل ادراکی توسعه پایدار

ماخذ: ((Maclaren, 2007: 189

2-3-4 شاخص های توسعه پایدار
دامنه استفاده از شاخص ها بسیار وسیع است. لذا امکان بررسی تمام موارد آن در این بحث وجود ندارد. با توجه به اهمیت موضوع پایداری و نقش شاخص ها در رسیدن به توسعه پایدار، این ابزار با تکیه بر دیدگاه پایداری بررسی می شوند. شاخص های پایداری اغلب در جوامع که ارتباط بین اقتصاد، محیط زیست و اجتماع ضعیف است بیشتر مورد استفاده قرار می گیرند. چارچوب های مختلفی برای شاخص در ارتباط با توسعه پایدار وجود دارد. هر جامعه متناسب با شرایط خود از چارچوب هایی مبتنی بر اهداف پایداری، ابعاد پایداری و غیره … می باشد. گسترده ترین چارچوب از نظر کاربرد، چارچوب مبتنی بر ابعاد پایداری است که در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفته است (لطفی و آقامیری، 1390: 95- 94). چارچوب مبتنی بر ابعاد پایداری شاخص ها به طور مختصر توضیح داده شده اما با توجه به موضوع اصلی ما در مورد پایداری اجتماعی این شاخص را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادیم:
جدول شماره 2-2: شاخص های توسعه پایدار
شاخص ها
ویژگی های شاخص

مطلب مرتبط :   داده‌های، کمّی، پژوهشگر، جمع‌بندیکلمات کلیدی این مبحث:عنوان :

اقتصادی (Economic)

– کاهش فقر از طریق تولید ثروت و داشتن سهم مناسب از منافع توسعه
– دسترسی برابر به کالاها و خدمات
– پایدار نمودن بخش های خصوصی و عمومی
– سرمایه گذاری و گسترش بازارها برای صنایع و فعالیتهای پایدار (گردشگری، کشاورزی، فناوری اطلاعات و غیره…)
– توسعه و ارتقای بازارهای محلی و فعالیتهای اقتصادی
– محاسبه منابع طبیعی در بودجه های ملی و محلی و کاهش بدهیها

اجتماعی(Social)
– دسترسی مناسب همه افراد به نیازهای اساسی و پایه
– نگهداری و حفاظت از میراث فرهنگی و تاریخی، نظامهای ارزشی و اکولوژیکی
– توسعه و غنی سازی فرهنگ، هنر و اوقات فراغت
– دسترسی زنان و جوانان به فرصت های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و عدم محدودیت در دسترسی به فرصتها
– سلامتی و امنیت خانواده
– آمادگی برای بلایای طبیعی
– پذیرش تنوع
– فرصتها برای غنی بخشی و تقویت معنویت

محیط زیستی (Enviromental)
– تعادل بخشی در پایداری جنگلها، کوهها، اراضی
– پاکیزگی محیط و کاهش آسیب رسانی به آن
– افزایش فضاهای سبز برای استفاده از اوقات فراغت
– تقویت دامنه انتخاب مصرف کنندگان
– حمایت و پشتیبانی از عوامل بازدارنده که منجر به تغییرات آب و هوایی می شوند.

حکمروایی (Governance)
– دسترسی و توانایی مشارکت گسترده در فرآیندهای دموکراتیک (مردم سالاری) و تقویت شفاف سازی و پاسخگویی
– تقویت و اقتدار محلی و جوامع برای خود مدیریتی
– عدم تمرکز در تصمیم گیری و تخصص منابع
– تعیین و تنظیم چارچوب برای همکاریهای ملی و محلی و همکاریهای میان دستگاهها
مأخذ: (برنون، 1388: