شهری، شهرها، مهاجرت، انحرافات

دانلود پایان نامه

فضای جغرافیایی گسترده شهر امکان فرار و خلاص شدن از این نظارت را کاملاً فراهم آورده است. بدین ترتیب شهرها از طریق دو عامل محوری جمعیت و تغییر ساختار زندگی اجتماعی، کنترل و نظارت بر افراد یک جامعه را متحول می سازند و زمینه ساز ساختار نوینی از زندگی اجتماعی را فراهم می سازند؛ امری که پتانسیل و زمینه های گسترش انحرافات و آسیب های اجتماعی در آن، دوچندان می شود (دورکیم، 1369،ص.325) .
آنچه که مطرح شد، عوامل زیربنایی مؤثر بر شکل گیری آسیب های اجتماعی شهریاست و می توان تصور نمود که در هر جامع های با گسترش فرآیند شهرنشینی این احتمال در سطح قابل توجهی قابل پیش بینی است. اما از یک جامعه به جامعه دیگر شدت وحدت این امر می تواند متفاوت باشد ؛ همان گونه که در کشورهای در حال توسعه، بحران ها و آسیب های شهری به نسبت قابل توجهی بیشتر از آسیب های شهری در کشورهای توسعه یافته هستند.
به عنوان نمونه، تنها به این نکته اکتفا می شود که در کشورهای غربی، شهری شدن و صنعتی شدن همزمان رخ می دهد. این در حالی است که در کشورهای در حال توسعه، شهری شدن قبل از صنعتی شدن واقع می شود. در کشورهای غربی، جریان شهری شدن قبل از قرن هجدهم آغاز شد و انقلاب صنعتی بنیادهای شهر مدرن را در اروپا فراهم آورد. در غرب ، جریان شهری شدن با پشتوانه صنعتی شدن و تغییر شیوه تولید اقتصادی مدت صد سال به طول انجامید.
جریان مهاجرت از روستا به شهر و از میان رفتن نظام تولید فئودالی به تدریج و با هم واقع می شوند و مهاجرین به شهر، جذب مشاغل جدید شهری و کارخانه ها و مؤسسات دیوان سالاری و خدمات شهری می شوند. این در حالی است که در کشورهای در حال توسعه این امر روند دیگری دارد و شهری شدن با سرعت بیشتری اتفاق می افتد. در کل قرن نوزدهم در اروپا جمعیت شهری کمی بیش از 40 میلیون نفر افزایش می یابد و از 5/5 میلیون نفر به 48 میلیون نفر می رسد؛ اما در آسیا و تنها در فاصله سا لهای 1900 تا 1950 جمعیت شهری از 5/19 میلیون نفر به 105 میلیون نفر بالغ می شود(ممتاز،1383،ص.80).
این رشد سریع جمعیت شهری را باید در کنار این واقعیت نگریست که مهاجرت به شهر درکشورهای در حال توسعه عمدتاً به دلیل فقر و اضمحلال شیوه تولید سنتی روستایی وجذابیت شهرها از نظر امکانات رفاهی، پزشکی، آموزشی و شغلی انجام می گیرد. اما شهرها توانایی جذب و به کارگیری این نیرو و جمعیت را ندارند که این امر خود به تشدید بحران های بیکاری و فقر در شهرها منجر می شود.
گسترش آسیب ها و چالش های شهری در کشورهای در حال توسعه در حالی است که در غرب در حال حاضر جریان مهاجرت معکوس در حال رخ دادن است و در حالی که 76 درصد جمعیت در شهرها زندگی می کنند، افراد و مشاغل از شهرهای بزرگ به شهرهای کوچک در حال انتقال هستند. برای اولین بار در طول نیم قرن اخیر، کشورهای اروپای شرقی به دلیل برگشت جمعیت از شهرها به روستاها با کاهش رشد جمعیت شهری مواجه هستند. این در حالی است که در کشورهای در حال توسعه کماکان فرآیند شهری شدن سیلآساست و رشد جمعیت شهری به صورت انفجاری رخ می دهد (هال،1388،ص.12). چالش ها و مسائل مختلف اگرچه دامنگیر اغلب شهرهاست اما در شهرهای پر رونق کشورهای در حال توسعه، رشد انفجارگونه جمعیت باعث شده است که این چالش ها و مسائل دو چندان باشد. مردم همچنان به این شهرها روی می آورند و فرزندانشان در این شهرها به دنیا می آیند. آنها تصور می کنند زندگی بهتری پیش رو دارند؛ اما در بسیاری از موارد، با این انتظارات خود را فریب داده اند.

مطلب مرتبط :   Imam، Abu، تابستان، issues

9-3- دسته بندی آسیب های اجتماعی شهری
دسته بندی های مختلفی از مسائل و آسیب های اجتماعی در شهر را می توان ارائه کرد؛ اما به نظر می رسد این آسیب ها در چهار دسته عمده قابل تقسیم بندی هستند.
اول ، عوامل زمینه ای مانند افزایش جمعیت و یا مهاجرت شهری که به تنهایی، آسیب تلقی نمی شوند اما به دلیل پیامدهایی که دارند و همچنین میزان اثرگذاری آنها بر آسیب های اجتماعی دیگر، پرداختن به روند و تحلیل این پدیده ها ضروری است.
دسته دیگر آسیب های اجتماعی منتج از فقر شهری هستند. بر اساس آنچه که در بسیاری از کلان شهرهای جهان تجربه شده است، فرآیند شهرنشینی به خصوص در کشورهای در حال توسعه به دامن زدن فقر شهری منجر می شود که خود دو پیامد مهم و قابل توجه را در سطح شهرها به دنبال دارد.
اول پیامدهای کالبدی که باعث شکل گیری زاغه ها و حاشیه های شهری می شود و دوم آسیب های اجتماعی ناشی از این پدیده که عمدتاً منجر به فقر شهری می شود و گروه هایی مانند زنان سرپرست خانوار، متکدیان و افراد بی خانمان و کودکان خیابانی را در برمی گیرد.
دسته دیگر از آسیب های اجتماعی در فضاهای شهری ناشی از ضعف همبستگی اجتماعی است که آسیب های ارتباطی مانند کاهش اعتماد جمعی، ضعف بنیان های اخلاقی و بی هنجاری در فضاهای شهری را موجب می شود. این دسته از مسائل اجتماعی لایه زیرین آسیب های اجتماعی کلان و مشهود جامعه را شکل می دهند و به عنوان متغیر واسط، نقش حائز اهمیتی در شدت و گستره آسیب های اجتماعی دارند و به تعبیری می توان آنها را نیز از جمله عوامل و زمینه های شکل گیری آسیب های اجتماعی تلقی کرد. محصول ترکیب این عوامل واسط با زمینه ها و فقر شهری، آسیب های اجتماعی بیشتری را دامن می زند و مواردی مانند فرار جوانان ، اعتیاد ، طلاق و خودکشی را موجب می شود.
بالاترین سطح آسیب های اجتماعی نیز جرائم شهری است که در واقع، زیر مجموعه آسیب ها و انحرافات اجتماعی است. انحرافات اجتماعی آن دسته از رفتارهایی هستند که با هنجارها و ارزش های رایج در جامعه تعارض دارند و انجام آنها قبح اخلاقی دارد. بخشی از انحرافات اجتماعی از نظر حقوقی، جرم محسوب شده و برای آنها مجازات معین شده است. سرقت، قتل، تجاوز و موارد مشابه از جمله موضوعاتی هستند که در این گروه جای می گیرند.
در مجموع می توان آسیب های شهری را در چهار طبقه دسته بندی کرد.
1- دسته اول متغیرهای زمینه ای هستند و عواملی را در بر می گیرند که نقش قابل توجهی در شدت و گستره دیگر آسیب ها دارند، مانند تغییرات جمعیتی ،مهاجرت و به هم خوردن هرم سنی
2- دسته دوم آسیب های شهری ناظر به آسیب های کالبدی شهر است. در این بعد بر اثر مهاجرت های گسترده، افزایش جمعیت و فقر شهری به تدریج شکل می گیرند و بخش قابل توجهی از فضاهای فیزیکی و کالبدی را نیز تحت تأثیر خود قرار می دهند ، مانندزاغه نشینی و فضاهای آلوده شهری
3- دسته سوم آسیب های شهری، مسائل و پدیده هایی هستند که تحت عنوان آسیب های اجتماعی نامگذاری می شوند و بخش عمده ای از آسیب های اجتماعی شهری را شامل می شوند، مانند فقر و نابرابری ، تکدیگری ، بیخانمانی ، زنان سرپرست خانوار ، کودکان خیابانی ، جوانان فراری ، اعتیاد ، خودکشی ، وندالیسم و طلاق
4- دسته چهارم آسیب های شهری انحرافات و جرائم شهری هستند که بر امنیت جامعه شهری اثر می گذارد ،مانند سرقت ، فساد مالی ، قاچاق مواد مخدر، قتل و جنایت ، ضرب و جرح و جرائم جنسی
رویکرد های نظری در خصوص 4 بعد عوامل زمینه ای ، آسیب های کالبدی ، آسیب های اجتماعی و جرائم ارائه خواهد شد و عمده تمرکز بر موارد فوق الذکرخواهد بود. در اینجا ذکر یک نکته اهمیت دارد و آن این است که آسیب های اجتماعی را می توان بر مبنای دو عامل بنیادین طبقه بندی کرد؛ یک عامل آن فقر شهری و عامل دیگر کاهش همبستگی اجتماعی است که این آسیب ها از نظر عوامل مولد و ریشه ها نزدیکی بیشتری به جرائم شهری دارند. از همین رو، در ادامه، آسیب های اجتماعی مرتبط با فقر شهری، ذیل این مفهوم آمده اند و دیگر انحرافات اجتماعی در کنار جرائم شهری تحلیل شده اند.
9-3-1- عوامل زمینه ای
رشد جمعیت و مهاجرت دو عامل بنیادینی هستند که هم به شکل گیری کلان شهرها منجر می شوند و هم آن که در مرحله بعد، منشأ بسیاری از آسیب ها، مسائل و معضلات اجتماعی می شوند. در ادامه، به تحلیل روندهای این دو موضوع و تحلیل نظری ابعاد مختلف آنها پرداخته می شود.
9-3-2- بحران جمعیت
رشد سریع و شدید جمعیت آن گونه که قبلاً نیز بیان شد هم یکی از علل بنیادین بسیاری از آسیب های شهری است و هم آن که به تنهایی از جمله بحران های کلیدی شهرهاست. آمارهای بین المللی نشان می دهد که در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، مهاجرت به شهرهای اصلی 80 درصد تمامی جابه جایی داخلی را تشکیل می دهد. هم اینک سالیانه بیش از 60 میلیون نفر به جمعیت شهرها افزوده می شود. بر اساس پیش بینی های سازمان ملل متحد، بین سال های 2000 تا 2025 ، تعداد شهرنشین های جهان دو برابر4/2میلیارد نفر در سال 1995 به 5 میلیارد نفر میرسد و نسبت آن از 47 درصد به بیش از 61 درصد افزایش خواهد یافت می شود .- (هال، 1388،ص.11).
نکته دیگر این است که رشد جمعیت باعث می شود که امکانات و منابع اقتصادی که قبل از آن به طور نسبی کفاف جمعیت های کوچک را می داد، ناکارآمد و ناکافی باشد و از سوی دیگر، ساختار سنتی اقتصاد روستایی باعث می شود