شهری، -، •، راهبردی

دانلود پایان نامه

ایران ‏انگیزه ها و اقدامات مربوط به مشارکت جویی و مشارکت پذیری پدیده ای نو محسوب می شود ‏گه هنوز فاقد مقررات تشکیلات و فرهنگ لازم است0 در زوال کنونی نقش بخش خصوصی ‏و نحوه مشارکت آن در طرح های توسعه و عمران شهری به درستی تعریف و مشخص نشده ‏است و به همین دلیل در اغلب موارد اقدامات آن در تعارض با اقدامات بخش عمومی قرار ‏می گیرد. همچین شکل های حرفه ای چون انجمن مهندسان مشاور معمار و شهرساز فغط ‏موظف به تهیه طرح ها در چارچوب قراردادهای همسان اند و نقش چندان موثری در ‏تصمیم سازی، مدیریت اجرایی، پیگیری و نظارت بر عهده دارند. تشکل های مردمی و‏سازمان های غیردولتی نیز هنوز دوران جنینی خود را می گذرانند و در زمان حاضر ‏نمی توانند نقشی فعال در فرایند توسعه و عمران شهری ایفا کنند.

8-5- الگویی ایده آل برای تغییر وتحول در نظام برنامه ریزی شهری در ایران
‏ باتوجه به مجموع مباحث قبلی در خصوص الگوی مطلوب توسعه شهر، مولفه های زیرجزو شرایط لازم برای شکل گیری برنامه های توسعه شهری به روش راهبردی به شمارمی آ یند:
• نظام مدیریت مقتدر محلی (حکومت محلی)؛
• ‏ وجود سیاست های مصوب درطرح های بالادست و اهداف روشن برای سطوح شهری؛
• ‏ وجود نظام اطلاعاتی مدون و بهنگام با جزثیات قابل استناد وتائید شده از سوی مراجع رسمی
• ‏. وجو د ‏نظام آمایش سرزمین و تدوین استراتژی های توسعه شهری(خصوصا درزمینه استقرار جمعیت و فعالیت)
• ‏وجود نیروهای متخصص و کارآزموده درسطوح تصمیم سازی ، تصمیم گیری و اجرای برنامه ها و طرح ها توسعه شهری
• ‏- پذیرش اصل شهروندمداری و دخالت مردم در تصمیم گیری واجرای برنامه ها و طرح ها؛
• شناسایی وکنترل نیروهای غیررسمی و پنهان موثر درتوسعه نامتوازن شهری (همانند نیروهای موثر بر ساخت وساز شهری)
• ‏قبول اصل مشارکت دربرنامه ریزی و اجرا برای همه سطوح تصمیم گیری
• ‏تامین و پیش بینی منابع مالی مکفی برای اجرای طرح از طریق منابع معین؛
• ‏ایجاد ثبات در تصمیم گیری وعدم دخالت سلایق در تصمیمات؛
• ‏برنامه ریزی همزمان درنظام توسعه روستایی به منظورکنترل تاثیرات سوء ناشی از ایجاد عدم تعاد‏ل های منطقه ای ومهاجرت:
• ‏وجود برنامه ریزی مداوم و هماهنگ با جریانات، برای حفظ پویایی کامل برنامه ها و طرح های توسعه شهری
• ‏پذیرش برنامه توسعه راهبردی شهری از جانب ذی نفعان ومخاطبان (دستگاههای اجرایی ‏مرتبط و مردم ) به عنوان سند برنامه لازم الاجرا؛
• ‏واقعی دیدن پیشنهادهای برنامه وارائه الگوهای ساده، در شکل برنامه های اجرایی و ‏فعالیت ها برای دستیابی به اهداف.
‏نگرش راهبردی بنا به ویژگی ماهوی به شناسایی وتعیین جایگاه شهر درنظام بیرونی و ‏فرصت ها ‏و تهدیدهای خارج از محدوده شهر پرداخته وسعی درتعیین نقش و راهبرد آینده ‏شهردرمنطقه شهری دارد.

8-6- انطباق بین الگوی مطلوب و وضع موجود نطام برنامه ریزی شهری در ایران
‏درصورتی که شرایط وویژگی های موجود نظام برنامه ریزی شهری ایران وخصوصآ ‏محدودیت های موجود در راه توسعه شهری با ایده آل های مطلوب آن مقایسه شود، شکاف ‏عمیقی بین این دو مشاهده می گردد. ولی از آنجا که حل هرمشکلی نیازمند حرکت گام به ‏گام وتدریجی برای رفع آن است، ضروری است که برای پرکردن این شکاف نیز به روند ‏تدریجی متوسل شد: زیرا اصولا انجام هرتحول وتکاملی د‏ر نظام طبیعت، مستلزم حرکت بطئی و آهسته است.
‏دراین روند تدریجی باید به اولویت بندی پیش شرط ها و راه های اقدام برای حل آنها، ‏فکرشود. به عبارتی، انبوه پیش شرط ها با انبوه اقدامات مرتبط، عملا تناقضی را به وجود می آورد که حل آن در کوتاه مدت امکان پذیرنیست و حتی بعضا ممکن است رفع کننده اقدامات دیگر و یا رفع امکانات مطلوب به وجود آمده نیز باشد. بدین ترتیب، اولویت بندی ‏اقدامات لازم درجهت تغییر نظام برنامه ریزی شهری اقدامات مورد نیاز برای ایجاد تغییر در ‏نظام برنامه ریزی طرح های شهری ایران در قالب هر یک از موارد اشاره شده قبلی به شرح زیر است:
‏اقدامات لازم برای رفع مشکلات مبانی نظری طرح های توسعه شهری ایران :
1- تبدیل الگوی خطی فرایند سه گانه شناخت، تحلیل، طرح به الگوی چرخه ای مبتنی ‏براهداف، راهبرد و سیاست در برنامه ریزی؛ . استفاده از نظریات سیاسی واجتماعی، ‏خصوصا برنامه ریزی دموکراتیک و مشارکت اجتماعی، نیازهای اجتماعی و فرهنگی مردم؛ ‏تهیه برنامه با رویکرد از پائین به بالا، براساس تصمیم سازی و تصمیم گیری؛ – اتکا به اصول ‏توسعه پایدار و توجه به مفاهیم آن؛ – هدف گرا بودن برنامه ریزی شهری در زمینه تدوین ‏اهداف، روش و جمع آوری اطلاعات پایه و تاکید براهداف اجتماعی و فرهنگی ومفاهیم ‏کیفیت زندگی و عدالت اجتماعی.
2- شناسایی عناصر اصلی ساختارشهری وتهیه طرح براساس وتعیین روابط متقابل بین ‏هریک از مجموعه نظام شهری: . تدوین طرح درچارچوب اهداف ، راهبرد ‏و سیاست های ‏طرح های بالادست؛ . تدوین اهداف، راهبرد وسیاست های مورد نیاز توسعه و عمران شهر و ‏نحوه استفاده از اراضی وفضاهای شهری؛ – توجه به کاربری زمین به عنوان موضوعی محلی وامکان مدیریت آن درطرح (ارائه ضوابط محلی)؛ – ارائه طرح به اقتضای میزان (امکان) ‏مداخله، موضوع مداخله، مکان مداخله (موضعی ، موضوعی)؛ – تاکید برانعطاف یذیری، ‏پویایی واصلاح پذیری طرح های توسعه شهری ویا تجدید نظردرطرح به وسیله مسئولان ‏محلی: . توجه به طراحی شهری با هدف اعتلای کیفیت محیط شهری، پایداری محیط ‏وارزش های استفاده کنندگان؛ – درنظرگرفتن کلیت شهر وبررسی ارتباط بین اجزا وعناصر اصلی آن؛ – تدوین چشم انداز به جای پیش بینی در خصوص آینده نگری و تحلیل؛ – تهیه طرح براساس الگوهای کلی وعام مورد نیاز شهر- و نه صرفآ براساس رعایت مفاد شرح ‏خدمات مشخص؛ – سوق یافتن مطالعات به سمت مباحث علوم اجتماعی و علوم انسانی و تاکید براهداف اجتماعی وفرهنگی همانند کیفیت زندگی، عدالت اجتماعی و نظایراینها؛ ‏تاکید برنظام سکونت محلی و برنامه ریزی بومی به عنوان پایه تقسیمات کالبدی واجتماعات ‏محلی؛ – بررسی تعیین تاثیرگروه های ذی نفع محلی موثردرطرح؛ – تدوین طرح ‏وراهبردهای آن براساس نیازها، مشکلات وامکانات واقعی؛ – انعطاف پذیری درمطالعات تهیه ‏طرح براساس راهنمای کلی با حفظ انعطاف پذیری درتعیین موضوعات مطالعاتی ؛ . دسته ‏بندی ارائه طرح ها براساس محدوده های مورد نیاز مثل طرح محلی، موضوعی، طرح ناحیه مداخله؛ – سنجش تحقق پذیری طرح ها وامکان سنجی اجرای آنها با توجه به تامین منابع ‏مالی برنامه های پیشنهادی؛ – تدوین طرح براساس الگوهای کلی و عام همانند: الگوی کلی ‏ساختاری وپیکربندی شهری؛ الگوی عمومی کاربری زمین وفضا، الگوی استخوان بندی ‏شبکه ارتباطی، فضای سبز و باز، مراکز فراغتی، فرهنگی، تفریحی؛ – ارائه الگوهای کلی نظام ‏سلسله مراتب توزیع تسهیلات وخدمات رفاهی شهری براساس نیاز- و نه روابط هندسی ‏خشک؛ و – اولویت بندی اقدامات به همراه بودجه بندی وتامین منابع مالی وامکان سنجی اجرای پروژه ها
3- اولویت بندی اقدامات براساس نیاز دستگاه های اجرایی ذی ربط؛ همانگونه که بیان شد، ‏انجام همزمان و یکباره کلیه موارد مطرح شده در خصوص رفع مشکلات موجود نظام ‏برنامه ریزی طرح های شهری ایران امکان پذیر نیست و عملا هیچ نظامی یکباره توان حل همه ‏مشکلات خود را ندارد. به همین دلیل، اولویت بندی اقدامات و ایجاد سلسله مراتب در آنها ‏ضروری است. برای نیل به این منظور باید متولیان و دستگاه های اجرایی ذی ربط هر بخش ‏مشخص گردد ‏و براساس آن، شرایط و مقتضات مربوط به هریک ، برای انجام پیشنهاد‏ها ‏تعیین شود. در صورتی که هر یک از شش مقوله بررسی شده با توجه به مسئولان مرتبط بررسی می شوند .
8-7- نتیجه گیری
‏اگر قرار باشد در مورد تعیین جانشینی مناسب برای طرح های جامع – تفصیلی در کشور ‏تصمیمی گرفته شود، بهترین تصمیم در واقع آنست که هیچ تصمیمی گرفته نشود. بدین ‏معنا که نباید در قانون یک روش خاص دیگر برنامه ریزی طرح های شهری یا شهرسازی، با نام و ‏نشان خاص، جانشین طرح های جامع شود و اشتباه بسیار بزرگ گذشتگان مجددا تکرار‏گردد. معقول و منطقی آنست که در قانون هیچگونه ذکری از یک نوع خاص از برنامه ریزی ‏نشود و در عوض تنها به این نکته اشاره شود که همه شهرها و شهرک ها و روستاهای کشور ‏برای جهت گیری درست و علمی به سوی توسعه همه جانبه باید دارای برنامه ها و ‏طرح های مناسب و بر اساس روش های معتبر و شناخته و تایید شده باشند. در چنین ‏شرایطی از جمله می توان از برنامه ریزی توسعه شهری به روش راهبردی سود جست. این ‏روش، بعد از انجام چند نمونه در نقاط مختلف کشور، و رفع نواقص آن در مقابل شرایط ‏نیاز به ایجاد تحول در فرایندها و هم نیاز به ایجاد تحول در محتوای برنامه ها و طرح های ‏خاص کشورما، می تواند بطور گسترده در ایران مورد استفاده قرار گیرد. زیرا ما در ایران هم نیاز به ایجاد تحول در فرآیند و هم نیاز به ایجاد تحول در محتوای برنامه ها و طرح های توسعه همه جانبه شهری داریم