شهرداری‌ها، شهری، شهروندان، حکمرانی

دانلود پایان نامه
رهبری شهر به شخصی که به طور مستقیم یا غیر مستقیم( عضویت شورا) آراء و اعتماد شهروندان را جلب نکرده است، منطقی نیست. این موضوع خود سرآغاز برخی مشکلات در انتخاب شهردار توسط شورا است. زیرا طبق قانون، مسئولیت تخصصی و حرفه ای از مسئولیت رهبری و اقتدار سیاسی منفک نشده است. شوراهای شهر در فقدان حضور شهردار به معنای واقعی باید نسبت با انتخاب مدیر شهر منتخبی اقدام کنند که هم زمان دو ویژگی فوق را دارا باشد. در مدل شورا- مدیر شهر شخصیتی جداگانه به نام شهردار حضور دارد اما حدود اختیارات او متفاوت است. حتی در تحولات اخیر در حکمرانی خوب شهری در ایالات متحده آمریکا در قالب این سیستم اقدام به انتخاب مستقیم شهردار می شود. شهرهای با مدل شورا- مدیر شهر با انتخاب مستقیم شهردار و مقتدرسازی آن، در پی پر کردن خلأ فقدان رهبری سیاسی در این گونه ساختارهای مدیریتی و حکمرانی هستند. بنابراین انتظار رهبری سیاسی از مدیر شهری، مشابه آنچه که در مدیریت شهری ایران مشاهده می شود اصولاً قابل طرح نیست(آخوندی و دیگران،1387.پیشین: 153).
وظایف شهرداری ها در جهان روز به روز گسترده تر می شود و شهرداری ها به عنوان نهادهای محلی نشأت گرفته از خواست عمومی وظایف بیشتری را بر عهده می گیرند. از مجموعه وظایف سنخ محلی تنها وظایفی چون ارائه خدمات شهری، خدمات فرهنگی و تفریحی، نظارت و کنترل ساختمانی و تأمین بخشی از زیر ساخت های شهری توسط شهرداری های ایران عرضه می شوند. دوایر مرکزی و استانی دولت مرکزی اغلب وظایف دارای سنخ محلی را راساً عهده دار هستند. حضور ده ها سازمان دولتی عمل کننده در سطح شهرها در کنار شهرداری، وضعیت آشفته ایی را از جهت هماهنگی در انجام وظایف و ارائه خدمات به وجود آورده است و هزینه های مضاعفی را به شهروندان تحمیل می کند. این وضعیت شوراهای منتخب شهری را از جهت پاسخگویی به مطالبات شهروندان در وضعیت نامناسبی قرار داده است چون شوراهای شهر وظایفی را نظارت و رهبری می کنند که شهرداری ها مسئول انجام آن وظایفند و سایر دستگاه های دولتی متعدد در سطح محلی نظارت و برنامه ریزی شورای شهر را در امور شهری نمی پذیرند(همان: 154-153).
ماده55 قانون شهرداری ها شاکله و بدنه اصلی وظایف و اختیارات شهرداری را مشخص می کند. این قانون در 28بند تدوین شده و مشتمل بر وظایفی است که بسیاری از آن ها امروزه بر عهده شهرداری نیست. در حالی که در بند ماده137 برنامه چهارم توسعه، به واگذاری امور توسعه شهر به شهرداری ها اشاره شده است و دولت تصمیم دارد 23وظیفه را به شهرداری ها واگذار کند، به نظر نمی رسد که در کوتاه مدت غیر از وظایف هزینه بر، مسئولیت دیگری بر عهده شهرداری ها گذارده شود.

1. شهرداری و وظایف آن
قانون شهرداری مصوب 11تیرماه 1334 و اصلاحی 1345در فصل ششم خود به وظایف شهرداری اختصاص یافته است و به موجب مصوبات بعدی مواردی به آن الحاق یا از آن حذف شده است. بنابراین عمده وظایف شهرداری براساس قانونی تعیین شده است که نزدیک به 60سال پیش به تصویب رسیده است. در طول این مدت بسیاری از وظایف به سازمان ها، دوایر دولتی و یا بخش خصوصی واگذار شده است. در تقسیم بندی انجام شده شهرداری دارای 53 وظیفه بوده که اکنون کمتر از 40درصد وظایف توسط خود شهرداری انجام می شود(رضویان،1381: 125-124).
در یک تقسیم بندی کلی می توان وظایف محوله به شهرداری را بر طبق قانون به چهار دسته ی؛ عمرانی، خدماتی، نظارتی و رفاه جامعه تقسیم می شود. وظایف عمرانی نظیر احداث خیابان و فضای سبز، وظایف خدماتی مواردی مانند تنظیف معابر و دفع زباله، وظایف نظارتی مواردی مانند صدور پروانه ساختمان و نظارت بر امور صنفی و رفاه اجتماعی؛ مواردی مانند احداث زمین های ورزشی و مسکن ارزان قیمت برای نیازمندان را در برمی گیرد. با گذر زمان وظایف عمرانی و خدماتی شهرداری ابعاد وسیع تری یافته است. به عنوان نمونه ساخت پل عابر پیاده در وظایف شهرداری پیش بینی نشده است. اما به مقتضای زمان انجام چنین کاری به شهرداری محول شده است. بر عکس وظایف شهرداری در زمینه نظارت و رفاه اجتماعی کاهش یافته است. نظارت بر حسن اداره فروش گوشت و نان و مراعات بهداشت در گرمابه و امثالهم از جمله وظایف نظارتی است که به سایر ادارات انتقال یافته است. برخی از وظایف تعیین شده نیز عملاً توسط شهرداری انجام نشده است و بخش خصوصی خود به خود در این زمینه فعال شده است.
به طور کلی اقداماتی که امروزه توسط شهرداری ها انجام می گیرد به شرح ذیل است؛
1- ایجاد خیابان ها و کوچه ها. 2- ایجاد میدان ها و باغ های عمومی. 3- ایجاد مجاری آب و توسعه معابر شهری. 4- تنظیف و نگهداری مجاری آب. 5- تعیین محل های مخصوص دفع زباله. 6- مقابله با سد معبر. 7- ایجاد غسالخانه و گورستان. 8- اتخاذ تدابیر برای حفظ شهر از سیل و حریق. 9- رفع خطر از بناها. 10- تأمین اراضی مورد نیاز خدمات عمومی. 11- تعیین میدان های عمومی برای خرید و فروش و پارکینگ. 12- ایجاد رختشوی خانه و آبریزگاه. 13- ایجاد حمام عمومی. 14- ایجاد کشتارگاه. 15- ایجاد باغ کودک. 16- صدور پروانه ساختمان. 17- آسفالت معابر. 18- پیشنهاد وضع و الغای عوارض. 19- نصب تابلو اعلانات. 20- صدور روانه کسب. 21- شماره گذاری اماکن(مجموعه قوانین و مقررات شهرداری،1389: 135-124).
در مقابل وظایف منفک شده از شهرداری که به سازمان های دیگر واگذار گردیده است عبارتنداز: تنظیف و نگهداری فاضلاب و تأمین آب(وزارت نیرو)، تنظیف و نگهداری از انبارهای عمومی(وزارت بازرگانی)، تأمین روشنایی(وزارت نیرو)، نصب برگه قیمت، مراقبت، کنترل عرضه و فروش کالاها(وزارت بازرگانی، سازمان تعزیرات حکومتی)، جلوگیری از فروش اجناس فاسد(وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی)، تاسیس کتابخانه(کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی)، نظارت بر حسن فروش گوشت نان(وزارت بازرگانی، جهاد کشاورزی، سازمان تعزیرات حکومتی)، ایجاد ورزشگاه ها و باشگاه های ورزشی(سازمان تربیت بدنی).

مطلب مرتبط :   شیعه، مفسران، سیاق، روایات

2. مسائل مشکلات شهرداری ها
با اینکه شهرداری ها در ایران طبق قانون تشکیلاتی غیر دولتی هستند که بایستی از مشارکت گسترده و همه جانبه شهروندان برخوردار باشند، اما در حقیقت چنین نیست و این تشکیلات با مشکلات بسیاری روبرو هستند؛ از جمله این مشکلات، مشکلات مالی شهرداری هاست، که یکی از موضوعات اساسی در عرصه حکمرانی شهری و اداره ی امور شهرداری های کشور است. حکمرانی خوب شهری و اداره ی امور شهرهای کشور در میان مدت، کوتاه مدت و حتی بلند مدت بدون توجه به منابع مورد نیاز اجرایی نیست. کمبود و نبود منابع مالی شهرداری ها، نسبت به مسائل و مشکلات بسیاری که در شهرها مطرح است، اهمیت بیشتری دارد؛ ولی کمتر به این مسئله توجه می شود. بنابراین در این راستا، موانع و مشکلات را می توان به دو گروه تقسیم کرد:
2.1 موانع مشترک در اغلب شهرداری های کشور
این مورد به مجموعه عواملی اطلاق می گردد که در تمامی شهرها باعث کاهش درآمدند و یا عامل وصول نشدن درآمدهای شهرداری هستند. این عوامل عبارتنداز:
1. مشخص نبودن جایگاه شهرداری و شهروندان. 2. ضمانت های اجرایی ضعیف. 3. حذف بخشی از درآمدهای شهرداری و واریز آن به حساب وزارت کشور. 4. حذف درآمدهای شهرداری به وسیله قانون بودجه. 5. وابستگی حقوق قانونی شهرداری به قیمت های منطقه ای دارایی. 6. شناسایی نشدن منابع کسب درآمد. 7. فقدان تخصص و مهارت لازم نیروهای شاغل در شهرداری ها. 8. فقدان منابع اطلاعاتی در تحقیقاتی در شهرداری ها. 9. فقدان آگاهی شهروندان نسبت به وظایف شهرداری(رضویان،پیشین: 135-134).
2.2 موانع خاص شهرداری ها
به مجموعه عواملی اطلاق می شود که به تناسب هر شهر متفاوت است و باعث کاهش درآمدهای شهرداری محل می گردد. در برنامه ریزی های ملی، خودکفایی شهرداری ها و سعی در کاهش وابستگی آن ها به منابع اعتباری دولتی، از سیاست ها و خط مشی های اساسی در برنامه های اول و دوم توسعه (پس از انقلاب) بوده است. به همین دلیل سهم دولت در تأمین بودجه شهرداری ها از 7/13درصد در سال1367 به 5/1در سال 1378 کاهش یافته است.
در پایان لازم به ذکر است که حرکت به سمت خودکفایی شهرداری ها میسر نخواهد بود مگر از طریق:
1. توزیع عادلانه عوارض ملی. 2. جستجوی ممر درآمدی جدید. 3. ارتقای عوارض موجود متناسب با تورم. 4. سهولت در وصول عوارض. 5. شفافیت در درآمد و هزینه شهرداری ها. 6. ایجاد تسهیل در اعمال اختیارات شورای های اسلامی در وضع عوارض. 7. درصدی کردن تعرفه عوارض. 8. جلب مشارکت شهروندان در زمینه توسعه مردم سالاری در حکمرانی شهری و اداره امور شهری. 9. توسعه بخش تحقیقات در امور شهری(همان: 137-135).
بررسی ها نشان می دهد که بیشتر وظایف و اختیاراتی که از شهرداری ها گرفته شده، جنبه کنترلی، نظارتی و برنامه ریزی داشته است و آن دسته از وظایفی که اجرایی و خدماتی بوده است، همچنان بر دوش این نهاد قرار دارد. پرواضح است که مدیران شهری به دنبال اختیارات بیشتری هستند و نه وظایف و

مطلب مرتبط :