سیمین، راضیه، دوربین، خانۀ

پذیری زنان نسبت به مردان
از تو باید شکایت… / ناسپاسی مردان در برابر زنان
مردها سلطه جو / زنان مطیع و سر به راه
سیمین شوهرش را مقصر می داند.
حجت با دیدن سیمین و نادر در یمارستان به پنهان کاری راضیه در مورد کار در خانه آنها پی خواهد برد.
حجت به خاطر نیاز مالی به دنبال دیه است

نادر زیر بار پرداخت دیه نمی رود

نام فامیلی راضیه را نمی دانند/ در ایران فامیل زن و شوهر یکی نیست
میومد پدر شما رو تمیز می کرد/ ممنوع بودن تماس با مرد غریبه
اعظم می گوید مرش داشتین اومدین/ سطح ادب و فرهنگ پایین قشر کم سواد جامعه
حجت به زنش می گوید باید از تو شکایت بشه که بدون اجازه رفتی خانه مردم کار کنی/ مرد باید برای کار به زن اجازه دهد
ناموس اگه برای اینها مهم نیست برای ما مهمه/ تعصب قشر پایین دست

در سکانس بعد نادر را به همراه پدرش می بینیم که ترمه را به خانه مادر سیمین می رساند. ولی ترمه به پدر می گوید که مادرش با او کار دارد. در خانۀ پدری سیمین، پدر در پس زمینۀ در حال نماز خواند است. در جلوی کادر مادر سیمین که با نادر در حال شوخی است و به نصاب ماهواره می گوید هر چند تا می گیره همون رو درست کن، نشان داده می شود. سیمین در آشپزخانه در حال خورد کردن سالاد جریان دعوا با راضیه را می پرسد. نادر هم توضیح می دهد که بی وجدان دست پدرش را به تخت بسته و او را رها کرده بوده است. همسرش هم قضیۀ سقط جنین و بیمارستان بودن راضیه و نفرین خواهر شوهرش را برای او تعریف می کند.
در ادامۀ فیلم می بینیم سیمین تا زمانی که راضیه شک خود نسبت به اینکه نادر در سقط بچه او مقصر هست یا نه را بیان نکرده، بی گناهی نادر را قبول ندارد. گفتن «شنیدم کتکش زدی؟… مگه چی کارش کرد؟…» حتی در سکانسی از دادگاه که معلم ترمه هنگام ورود از سیمین می پرسد: «چی شده؟ واقعیت داره که شوهرتون..» حرف خانم قهرایی را قطع می کند و می گوید: «بله متأسفانه، هلش داده اونم خورده زمین بچهاش افتاده.» تردید سیمین نسبت به نادر و صداقت او کاملا در این صحنه آشکار است. اگر چه در صحنه دیگر با تأکید بر چشم و دل پاک بودن شوهرش، راضیه را راضی می کند که حضور نداشتنش در خانه برای او مشکلی پیش نخواهد آورد.

هرمنوتیک
معنایی یا ضمنی
نمادین
کنشی
فرهنگی یا ارجاعی

کلی

آیا نادر از راضیه شکایت می کند؟
آیا سیمین برای رهایی نادر از زندان رفتن کاری میکند؟
آیا دادگاه به کشمکش بین دو خانواده پایان دهد؟
آیا حجت با گرفتن پول موافقت می کند؟
آیا نادر پول مورد توافق را می پردازد؟
دور زدن سیمین از راه خانۀ پدری / پشیمان شدن و تمایل به بازگشت
پدر نادر وقتی با سیمین است کروات می بندد ولی / تمایل سیمین به زندگی غربی نادر پدرش را بدون کراوات آماده می کند/ تمایل نادر به فرهنگ و منش سنتی ایران شیشۀ شکسته/ روح آزردۀ سیمین

انگشتری سیمین/ انگشتری راضیه
پلههایی که راضیه برای دیدن سیمین بالا می رود/ آسانسوری که نادر و سیمین برای دیدن راضیه پایین می روند

مطلب مرتبط :   قرآن، تفسیری، تفسیری»، مفسّر

نادر راضی نمی شود راضیه محاکمه شود.
سیمین شوهرش را در این موقعیت بحرانی تنها نمی گذارد.
دادگاه نمی تواند مشکل بین دو خانوادخ را حل کند.

یک کلمه نگفت نرو انگار نه انگار 14 سال بهاش زندگی کردم/ تمایل زن ایرانی به ابراز احساس بیانی از سوی مرد
شما چوونید سال دیگه یه تچۀ دیگه/ تفکر سنتی گذشته دربارۀ سقط جنین
انگشتری بزرگ نقره با نگین عقیق نمایانگر تمایلات مذهبی در شخص است

چیزها و شخصیتها هرگز بدون هویت پیشین وارد فیلم نمی شوند. آنان از نخستین لحظۀ ورود، دلالتهایی را که «در خارج از فیلم» یافتهاند، با خود به فیلم وارد می کنند. گونهای قیاس میان هر مورد و تصویرش همراه این مفهوم میآید. به دلیل وجود کدهای فرهنگی در هر فیلم، -فیلم فراتر از خواست سینماگر- سرچشمۀ اطلاعاتی است دربارۀ شرایط پیدایش خود، و در گام بعد اطلاعاتی شگرشناسیک (که در پرتو آن مجموعای از دانستههای تاریخی، اجتماعی و… یافتنی است) ارائه می کند.
ترکیب این کدهای فرهنگی یا غیرسینمایی، با رمزگان ویژۀ سینما در هر فیلم «ویژگی» و «منش خاص» آن فیلم را می آفریند. متز به همین اعتبار توشته است که «هر فیلم مکان ملاقات سینما و غیر سینماست» (احمدی،131:1391).
همانطور که سی دی شجریان که سیمین آن را از قفسه برمی دارد و با خودش می برد، و صدای شجریان که نادر هنگام رانندگی به آن گوش می دهد، مشترکات بین آنها را گوش زد می کند، می تواند نمادی از ترمه که نام سنتی دارد و به نظر می رسد با اصول تربیتی سنتی بزرگ شده و مهم ترین اشتراک بین آن دو است، باشد. حضور دیش ماهواره در ایوان خانه پدر نادر و حضور نصاب ماهواره در خانه پدر سیمین از مشترکات خانوادگی آنها خبر می دهد. از طرفی کروات بستن پدر نادر زمانی که سیمین او را آماده می کند یا از خانۀ پدری سیمین باز می گردد، در مقابل نبستن کروات زمانی که نادر پدرش را همراهی می کند، اشاره به اختلاف سلیقۀ این زوج است. کروات می تواند اشاره ضمنی باشد به همان قضیۀ مهاجرت که اختلاف بین آنها را دامن زد. ترمه در طول فیلم چند بار از پدرش درخواست می کند که از مادرش بخواهد برگردد، اما هر بار مسئله بغرنج تر می شود.

4-6 نشانههای مشترک کلی
دوربین در سراسر فیلم به طور کلی و در سکانس ها و پیآیی موقعیت ها در یک محل ثابت یا در چند محل ثابت کاشته نمی شود؛ دوربین یک دوربین لغزنده است که پایه ندارد. دوربین کارگردان همچون چشم مردم نگار به همراه کنشگران حرکت می کند. گویی که کارگردان از پشت صحنه خارج شده و با بازیگران فیلم همراه شده است. کارکرد لغزندگی دوربین و لغزندگی چشم، در آوردن و استخراج واقعیت اجتماعی پویا و سیال است.
اصغر فرهادی همانطور که در فیلم «دربارۀ الی» از نماهای کلوز آپ استفاده کرده بود، در این فیلم هم سعی کرده است که نگاه دوربینش به محل ماجرا خیلی نزدیک باشد. او خیلی کم از تصاویر لانگ شات استفاده می کند و بیشتر ترجیح می دهد که مخاطب مجبور باشد توی چشم بازیگر زل بزند. این نزدیکی دوربین باعث می شود که مخاطب همواره درگیر داستان باشد و تا آخرین لحظۀفیلم فرصت نفس کشیدن نداشته باشد.
شگرد و سبک بصری اصلی فیلم در پرداخت جزئیات خانه دوربین روی دست است. دوربین روی دست برخلاف کاربرد رایجش، به کار میرود تا یک فضای از هم گسیخته و تکه پاره را بازنمایی کند.
هیچگاه ترمه، نادر و سیمین را در یک قاب نمی بینیم و در واقع قاب خانوادگی شکل نمیگیرد. پرتنش ترین لحظات فیلم که جنبه فیزیکی هم مییابند در درگاه رخ میدهد، در آستانه دو فضا، در مرزی که دو فضا را از هم تفکیک میکند. دعوای فیزیکی نادر و راضیه در درگاه خانه رخ میدهد، در آستانۀ بیرون و درون، برخوردی فیزیکی که کانون تنشزای فیلم را برمیسازد. دعوای نادر و حجت در درگاه بیمارستان رخ میدهد. دعوای کلامی حجت با بازپرس در درگاه اتاق بازپرس رخ میدهد، در حد فاصل فضایی که حوزه قدرت و استیلای بازپرس را با فضای بیرون یا عرصه عمومی جدا می کند و بالاخره دعوایی نهایی ترمه و مادرش سیمین در درگاه اتاق که منجر به ترک خانه میشود.

مطلب مرتبط :   السلام(، قرآن، موسی)علیه، باطل

سفر: تمایل به سفر در اکثر کارهای فرهادی دیده می شود. در چهارشنبه سوری(1384) هم اگرچه مستقیماً مناقشه دور آن نمی چرخد ولی مثل جدایی راهکاری برای فرار فرض گرفته می شود. حضور نصاب در خانۀ پدری سیمین و نشان دادن چند نما که دیش ماهواره در پس زمینۀ آن حضور دارد ارجاعی است به فیلم دایره زنگی(1386) ساختۀ دیگر فرهادی. در هر سه فیلم زندگی طبقۀ متوسط جامعۀ ایران به تصویر کشیده شده است. البته در جدایی طبقۀ پائین نیز در مرکز توجه قرار دارد ولی غیر از نمای پایانی فیلم که نادر و سیمین برای گرفتن رضایت به خانۀ حجت می روند، خیلی وارد حریم خانۀ این گروه نمی شود و بیشتر در کشمکش و تقابل با طبقۀ متوسط است که ویژگیهای رفتاری و اجتماعی آنها تعریف می شود.
در صحنههای انتهایی فیلم بیشتر دالهای معنابخش، فضای گفتمانی فیلم را مورد تأکید قرار میدهند؛ بنابراین در ادامه به سطح تبیین تحلیل فیلم با استفاده از تحلیل گفتمان انتقادی میپردازیم. دو سطح توصیف و تفسیر که پیشتر ارائه داده شد نیز در راستای رسیدن به تبیین دادهها و در بستر تحلیل گفتمان چند وجهی صورت گرفته، اگرچه برای دستیابی به این منظور، نشانهشناسی بکار رفته است.

ما بسیاری از نشانهها را در زندگی هر روزمرۀمان «طبیعی» تلقی میکنیم، چرا که به آنها عادت کردهایم.
بدینسان همانگونه که بارت در تلاش بود به اثبات برساند «متن ساختاری از عناصر قابل تعریف دارد، و با این حال، به هم بافته از تاروپود متن اجتماعی بوده، روابط بینامتنیاش را نمیتوان تثبیت، و به نحو جامعی تعیین، و فهرست کرد. متن ساختار و معنای بینهایت را به هم در میآمیزد (آلن،113:1389)»
اگر به هر فرهنگ و اجتماعی نگاه کنیم حتی در سادهترین آن نیز نظامی از عناصر قراردادی و استوار به گزینش وجو دارد که ارتباط میان این عناصر و دنیای واقعیت – از