سلفی، القاعده، افغانستان، طالبان

ششم نی سالگرد یازدهم سپتامبر 2001 ، هنوز القاعده حضوری ریغ قابل انکار در کشورهای مختلف
دارند و به اقدامات غیرانسان ی خود ادامه م ی دهند. ا نی گروه از طرف ی با برداشت ها ی افراط ی ینید ریو غ
خود از اسلام به ا نید نی مقدس رحمان ی یآس ب وارد م ی کنند و از سو ید یی گر ناامن ی و خشونت را در
سراسر دن ای گسترش م ی دهند. در شش سال گذشته آمر کای ،علی رغم ادعاهای فراوان خود، از متلاشی
کردن ا نی گروه ناتوان بوده است.
حملات تروری ی یست ازدهم سپتامبر، بهتری ن بهانه را در اخت اری دولت جورج دبل وی بوش قرار داد تا به
عنوان مبارزه با تروری سم و گسترش امنیت و حقوق بشر در دن ای ، به دو کشور عراق و افغانستان حمله و کند
کشورهای ید گر ی را در منطقه خاور می انه و شرق آس ای تهد دی کند و تحت فشا ر قرار دهد. در شش سال
گذشته، آمری کا توانسته است با توسل به ا نی حربه ، در بسیار ی از مناطق استراتژیک یپا گاه برا ی ی خود
یتاس س کند، به کشورهای مختلف اسلحه بفروشد و به نام سیستم دفاع موشک ی در کشورها ی مختلف اروپا
و آس ای حضور نظام دایپ ی کند و احتمالا اقدامات جاسوس ی انجام دهد.
به راحت یم ی توان ادعا کرد که شبکه القاعده در شش سال گذشته توانسته با استفاده از فضاسازی یها
کایآمر به شناسا ین یی روها ی همفکر خود در کشورها ی مختلف و اشاعه تفکرات منحط و نادرست خود و
اقدامات تروری یست اش اقدام کند. ا نی شبکه بیش از آنکه از دشمن ی دهید انیز کایآمر باشد، سود کرده
است. همچنان سی که استمداران کایآمر هم بیش از آنکه از ا نی شبکه دچار خسارت شده باشند از حضور و
اقدامات آنها سود برده و نظرات و سیاست یها خود را به دولتها ایدن ی تحم لی کرده اند. درواقع ا نی دو
گروه متخاصم دورو ی سکه ا ی هستند که حضور، تاثیرگذار ی و موجودیت خود را در دشمن ی طرف مقابل
یب یم نند، نه حذف بر! آن همی ن اساس هم ا نی دو گروه از سال 2001 تا 2007 با هم خصومت آشکارداشته
نیا یول دشمن ی هرگز به نابود ی القاعده منجر نشده است.
یا نها ی ک روی ماجراست. روی ید نیا گر داستان، افزایش یب هیرو ناامنی در کشورهای مختلف
یدن است. از بمب گذاری و عملیات تروری یست هرروزه در عراق و نا امن یها ی مختلف در افغانستان که
بگذر یم می توان از اقدامات تروری یست در اروپا نام برد که بعد از جنگ جهان ی دوم ب رینظ ی بوده است.
بمب گذار ی در مترو ی لندن و اتوبوسها و معابر عموم ی اسپان ایتالیا ای رهیو غ همه به نوع ی به شبکه القاعده
نسبت داده شده ای توسط گروه ها یی انجام شده که از ا نی شبکه الگو بردار ی کرده اند.
به طور کل یم ی توان گفت که گسترش القاعده هم در راستا ی نیهم منفعت جو یی کایآمر است که از ناامن ی
در آس ای قایآفر و اروپا از چند جهت سود م ی برد، مشکلات داخلی اش را کمرنگ م ی کند ،صنای ع اسلحه
ساز ی اش را به سود بیشتر یم ی رساند، حضور نظامی در بی شتر مناطق ایدن دارد و بازارها ی اقتصاد ایدن ی را
کنترل م ی کند. ١١٣
2- 5-1- سلفی گری و تروریسم در افغانستان
فرق سلفی اصولاً فرقی میلیتاریستی و مبتنی بر اطاعت بدون چون و چرا از مقامات روحانی میباشد.
سلفی گری در اواخر قرن قرن نوزده با تکیه بر بازگشت به نص صریح قرآن و سنت پیامبر در برابر دیگر
فرق اسلامی بهویژه شیعه قرار گرفتند در حقیقت شروع این جریان هم مانند سای ر جرایانات مذهبی برای
کسب قدرت در شبهه جزیره و در حقیقت به نوعی ایجاد یک هویت مذهبی – ملی در عربستان و در برابر
امپراتوری عثمانی وایران بود. ولی بعد از برقراری دولت عربستان سعودی در 1926 و کشف منابع نفت در
این سرزمین، سلفیت بهصورت یک جریان مذهبی اهل و آرا م درآمد . اما این اندیشه که در حقیقت به نوعی
بر پایه تفاسیر خاصی از اسلام بود در مصر بگونه ای دیگر پایه گرفت و تحت عنوان اندیشه های سید قطب
و حسن البنا ، اخوان المسلمین به عنوان اسلام سیاسی و بر پایه های جهاد در صورت عدم رسیدن به قدرت
باز تولید گردید. در همان زمان در شبهه قاره افکار بنیاد گرایی توسط ابوالعلا مودودی و حزب جماعت
اسلامی پایه گزاری شد و بصورتی آشکار تحت در صدد ایجاد حکومتی اسلامی به معنای واقعی و بر اساس
تغییرات بنیادین در تمامی ارکان بود . با وجود تفاوت های زیاد خصوصیات محلی و فاصله جغرافیایی ان
دو گرایش همواره از یکدیکر حمایت کرده و به دلیل وجود ریشه های مشترک در بسیاری از مقاطع
بصورتی آشکار ویا پنهان از همدیگر حمایت کرده و به گسترش اندیشه های سلفی بصورت آشکار و یا
1 پنهان اقدام می کردند
.
با بروز انقلاب ایران و صدور ارزشهای شیعه گری از سوی ایران به کشور های مجاور از طریق
حمایت از اقلیت های شیعه و تشویق آنان و سنیان اخوانی که در طی سال های پر آشوب دهه و 70 60
سرکوب شده اند به قیام بر عیله دولت هایی که از نظر ایران دوست محسوب نمی شدنداز یک سو و اشغال
افغانستان به وسیله نیروهای شوروی کمونیست از سوی دیگر ، احیای حرکت های جهادگرانه سلفی از طرف
عربستان سعودی و دیگر کشور های عرب بعنوان مانعی در برابر نفوذ ایران و باز سازی چهره آنان بعنوان
مبارزان علیه کافران کمونیست ضروری گردید.
به همین منظور در مرحله اول برای تربیت و شروع مقابله با فعالان شیعی در مناطق مختلف بهترین مکان
افغانستان بود .با گذر زمان سلفیها پس حمایت از مجاهدین افغانی ، در مقام رقابت چالشگرانه با اندیشه
های بنیادگرایانه شیعه گری ایران برآمدند. چنان که پس از چندی ارزشهای سلفی بهطور خزنده و فزاینده
در شرق آفریقا، پاکستان ، افغانستان ، آسیای مرکزی، سینکیانگ، شمال قفقاز و حتی تا حدودی بلوچستان
و هرمزگان ایران فراگیر شده بود .
در این رقابت سعودیها به سبب داشتن امکانات مالی بیشتر و نوع تبلیغی مناسب تر و همچنین توجه به
اینکه تنها شهادت مورد نیاز مردم برای زندگی نیست بلکه پول هم وسیله دیگری برای جذب افراد است ،در

مطلب مرتبط :   شهری، شهرها، مهاجرت، انحرافات

1
1 – روآ؛ الیویه افغانستان از جهاد تا جنگ های داخلی ، ترجمه علی عالمی کرمانی، انتشارت مدرس ، تهران ، 1382 ،صص -491 32١١۴
تبلیغ ارزشهای سلفی از ایران پیشی گرفته بودند .پس از ناکامی ایران در تغییر حکومت در کشور های
عربی وناتوانی در ایجاد حکومت های دوست و تحت کنترل در جهان اسلام ، در حقیقت افغانستان به
نوعی به صحنه زور آزمایی غیر مستقیم اریان و عربستان تبدیل شد . ایران با اتخاذ سیاست حمایتی از هزاره
های شیعه که اقلیتی کمتر از 20% را تشکیل می دادند در برابر عربستانی که سالها قبل از ایران با حمایت از
جهاد گروه های سنی که 80% مردم افغانستان را شامل می شدند ، قرار گرفت . اما به ناگهان در زمانی که
ایران با چرخش به سمت تاجیکان ، سعی در حمایت از فارسی زبانان در برابر غیر فارس زبان ها و تحمیل
سیاست خود را داشت . گروهی به رهبری چند ملای گم نام و تحت عنوان طالبان و با حمایت عربستان ،
القاعده و امارات متحده عربی وپشتیبانی لجستیکی و اطلاعاتی پاکستان موفق به خلع جایگاه سنتی ایران در
افغانستان شدند.
اتحاد شوم طالبان و اقاعده که در افغانستان دارای جایگاهی موفق داشتند ( تحت عنوان افغانستان
سرزمین جهاد) در دراز مدت نتایج بسیار شومی را برای تمامی متحدان سابق خود آورد .
حامیان مجاهدینی که سال ها به افغان ها کمک می کردند .با مشاهده رفتار های یاغی گرایانه القاعده و
طالبان دست از حمایت خود برداشتند بگونه ای که پس از مدتی فقط پاکستان به عنوان تنها حامی طالبان در
صحنه باقی ماند اما پس از 11 سپتامبر 2001 و اجماع جهانی بر عیله القاعده پاکستان همانند همیشه با
رفتاری منفعت جویانه بظاهر دست از حمایت از القاعده و طالبان کشید اگرچه هنوز هم این حمایت در
1 حالتی نه چندان مخفی وجود دارد.
شکست القاعده و طالبان به عنوان مظاهر سلفی گری و سرکوبی جنبشهای سلفی اثرات مثبت سیاسی
برای ایران در پیداشت. بویژه آنکه تفکرات سلفی با توجه به سیاست های ایئولوژیک خاص شیعه محوری
در ایران بهنحو بارزی در ایران رشد پیدا کرده بود. بدیهی است مجموع رویدادهای مورد بحث فرصتهای
جدید ی بهنفع ایران پدیدار ساخت که در صورت ارزیابی صحیح و استفاده بهینه تأمین کننده منافع ملی
خواهد بود ولی برخورد با رویدادهای مورد و بحث بر اساس مبانی ارزشی، بیشک پیآمدهای دیگری در
پیش خواهد داشت که منافی با منافع ملی خواهد بود.
آغاز حضور مجاهدین سلفی عرب بصورت نظامی به سال 1981 و بدست دکتر شیخ عبداالله عزام (
1989-1940 2) و با تاسیس مکتب الخدمات المجاهدین شروع شد
و با حمایت مالی اعراب و سپس اسامه
بن لادن 1984 و تغذیه فکری و نفری از سوی فرقه دیوبندی و الحدیدیه در هند و حلقات مذه بى پاکستان
گ و بویژه حزب اسلام راى سنتى جمعیت علماى اسلام مولانا فضل الرحمن و جماعت اسلامى قاضى حسین
احمد پاکستان به عنوان کارگزاران بومی سلفیت در شبهه قاره ادامه یافت.

مطلب مرتبط :  

– 1 پیتر مارسدن، طالبان ( جنگ ،مذهب ، و نظام جدید در افغانستان ) ، ترجمه کا ظم فیروزمند ، نشر مرکز ، تهران ،379
– 2 اکرام ، محمد ، اندیشمند، سالهای تجاوز و مقاومت ،نشر پیمان ، کابل ،