زیست‌محیطی، رئیس، سیاستگذاران، اقتدار

معنا که گستره تعداد مفاهیم ذیل آن افزایش یافت. در این مصاحبه مقوله جدیدی ظهور نیافت.
جدول4-29: تکمیل مقولات از مفاهیم مصاحبه H
عنوان مقوله تکمیل شده
عنوان مفهوم زیرمجموعه
کنش زیست‌محیطی شهروندان
دانش زیست‌محیطی شهروندان

گرایش زیست‌محیطی شهروندان

اولویت نیازهای معیشتی بر نیازهای زیست‌محیطی

4-1-9- مطالعه مورد نهم (I)
مصاحبه شونده: (مدیر کل توسعه پایدار و اقتصاد سازمان حفاظت محیط زیست)
جدول 4-30: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد J
ردیف
نکات کلیدی
کدگذاری باز
PI1
اگر بخواهیم در “تدوین سیاست‌ها” مشکل را بررسی کنیم در درجه اول باید بگوییم روشی که در حال حاضر برای تدوین خط مشی‌های این حوزه به کار گرفته می‌شود یک روش بالا به پایین است.
روش بالا به پایین در تدوین خط مشی‌ها
PI2
یعنی سازمان محیط زیست به عنوان برنامه‌ریز و سیاستگذار یک‌سری برنامه را تدوین می‌کند و به تصویب می‌رساند و سپس انتظار دارد این سیاست‌ها و قوانین تا لایه‌های پایین کشور یعنی استان‌ها، شهرها و روستاها اجرا شود.
شیوه دستوری سازمان در ابلاغ تصمیمات به سطوح محلّی
PI3
این شیوه یعنی شیوه دستوری و از بالا به پایین یکی از عمده‌ترین مشکلات مرحله تدوین است.
روش متمرکز، مشکل اصلی مرحله تدوین
PI4
مشکل دیگر قابل ذکر در این مرحله آن است که این سیاست‌ها تا حدودی به صورت آرمانی تدوین می‌شود.
آرمانی بودن تدوین خط مشی‌ها
PI5
یعنی مطابق با شرایط روز جهان، شرایط کشورهای توسعه یافته یا بحران‌های زیست‌محیطی که دچار می‌شویم اقدام به تدوین سیاست‌ها می‌کنیم.
تدوین با توجه به شرایط آرمانی (غیر واقع‌گرا)
PI6
در حالی که ملاحظه شرایط خاص کشور که همان شرایط اقتصادی اجتماعی، منابع مالی و فرهنگ عمومی پذیرش سیاست‌های زیست‌محیطی را در نظر نمی‌گیریم.
ضرورت توجه به شرایط واقعی کشور در تدوین
PI7
در تحقیقی که انجام دادیم متوجه آن شدیم که سیاست‌های برنامه چهارم توسعه که تقریباً تمامی سیاستگذاران و برنامه‌ریزان محیط زیست کشور که قوّت آن در مقایسه با سایر برنامه‌های توسعه اذعان دارند، در همان مقام تدوین در وضعیت “متوسطی” قرار دارد.
وضعیت “متوسط” برنامه چهارم توسعه
PI8
این برنامه به لحاظ محتوایی بسیار خوب تنظیم شده، دارای جمله‌بندی‌های غنی و بسیار متعالی به لحاظ زیست‌محیطی است
کامل بودن برنامه چهارم به لحاظ محتوایی
PI9
اما شرایط خاص کشور در تدوین لحاظ نشده به این معنا که شرایطی که در تدوین برنامه چهارم باید در نظر گرفته می‌شده، اساساً فراهم نبوده یا اینکه ما قبل‌تر آمادگی را ایجاد نکرده بودیم.
عدم لحاظ شرایط و محدودیت‌های خاص کشور در برنامه چهارم
PI10
به عنوان مثال بند مربوط به ایجاد صندوق ملّی محیط زیست بسیار خوب و بجا بود اما در آن گفته شده بود که منابع مالی صندوق باید از محلّ غیر دولتی یا خارجی تأمین شود و این با قانون‌های دیگر منافات دارد
تضادّ یکی از بندهای برنامه با قوانین موجود
PI11
و به همین دلیل هفت سال است که اجرای صندوق ملّی محیط زیست متوقّف است.
توقف اجرای بند مربوط
PI12
یا اینکه در برنامه چهارم ذکر شده بود که کود و سمّ در کشاورزی باید کاهش یابد و مبارزه بیولوژیک جایگزین آن شود و این در حالی است که نه کشاورز ما به لحاظ فرهنگی و آموزشی این آمادگی و آگاهی را دارد که این جایگزینی را انجام دهد
تضادّ بند دیگر با شرایط فرهنگی و آموزشی
PI13
و نه وارد کنندگان کود و سمّ که به صورت انحصاری این کار را انجام می‌دهند اجازه توقّف واردات را می‌دهند. با وجود آنکه بسیار بند خوبی است اما اجرایی نمی‌شود.
تضادّ همان بند با شرایط و امکانات سخت‌افزاری
PI14
ما باز هم دور هم نشسته‌ایم و به عنوان سیاستگذار چنین مفادی را در برنامه گنجانده‌ایم و سراغ استان‌ها و شهرستان‌ها نرفته‌ایم
اصرار به تمرکز در شیوه خط مشی‌گذاری
PI15
و مشکلات آنها را به صورت دقیق جویا نشده‌ایم که بعد آنها را دسته‌بندی کنیم و در برنامه‌ها انعکاس دهیم و چنین مشکلاتی پدید آمده است.
انعکاس ضعیف مسائل سطوح محلّی در مرحله تدوین
PI16
در مقام اجرا نیز باید گفت، یکی از مشکلات عمده آن است که کسانی که خودشان برنامه‌ را تدوین نکرده‌اند در اجرای آن نیز اهتمام چندانی ندارند.
یکی نبودن سیاستگذاران و مجریان، مانع مهم اجرا
PI17
مشکل دوم در اجرا آن است که به دلیل اینکه معمولاً یک دولت برنامه‌ توسعه را تدوین می‌کند و دولت بعدی باید بخشی از اجرای برنامه را به عهده گیرد و همین مسئله در اجرای برنامه مشکلاتی را پدید می‌آورد
یکی نبودن سیاستگذاران و مجریان، مانع مهم اجرا
PI18
در حالی که اجرا باید سیستمی باشد نه آنکه وابسته به افراد باشد.
وابستگی اجرا به افراد و نه برنامه‌ها
PI19
در مورد مفاد زیست‌محیطی برنامه چهارم نیز گفته شد که اگر همانها که برنامه را نوشتند کماکان مسئولیت اجرایی داشتند برنامه اجرا می‌شد. و این یکی از مهمترین اشکالاتی بود که در عدم اجرای برنامه چهارم بوجود آمد.
یکی نبودن سیاستگذاران و مجریان، مانع مهم اجرا
PI20
برای هر مسئله‌ای اگر قانون و سیاست مربوط به آن وجود داشته باشد، یعنی ضمانت اجرایی نیز باید وجود داشته باشد.
ضرورت لحاظ ضمانت‌های اجرایی در متن قوانین
PI21
بارها شده است که سازمان حفاظت محیط زیست که کارخانه‌های بسیار بزرگی نظیر آلومینیوم اراک را تعطیل کرده و اخطارهای بسیاری داده و در بخش‌هایی مثل نفت منجر به تغییراتی شده است.
اِعمال اختیار و قدرت سازمان در برخورد با خاطیان
PI22
همه اینها وابسته به اقتدار سازمان محیط است که البته باید گفت به لحاظ قانونی نیز ما کمبود خاصی نداریم.
وابستگی قدرت سازمان به قدرت رئیس آن
PI23
ما دو جلد کتاب قانون داریم (نزدیک به 1000 صفحه) که جامعیت خوبی دارد.
کفایت مطلوب قوانین
PI24
اینکه این قوانین به خوبی اجرا نمی‌شود این بحث و موضوع دیگری است.
عدم توفیق در اجرا
PI25
در کشور ما نیز جایگاه معاونت زیست‌محیط از وزارتخانه‌ها نیز بالاتر است
مطلوب بودن جایگاه فعلی سازمان در قوه مجریه
PI26
اما نکته مهم در این اقتدار آن است که این عامل در کشور ما تا حدّ زیادی بستگی به افراد داشته است.
وابستگی قدرت سازمان به قدرت رئیس آن
PI27
چنانچه رئیس سازمان محیط زیست اقتدار لازم را داشته باشد و شخص رئیس جمهور نیز حمایت کافی را صورت دهد، مطمئن باشید به لحاظ قانون و جایگاه مشکل خاصی نداریم
قدرت رئیس سازمان در گرو حمایت رئیس جمهور
PI28
و همین شکل معاونت ذیل رئیس جمهوری حالت بسیار مطلوبی است.
مطلوب بودن جایگاه فعلی سازمان در قوه مجریه
PI29
خیلی‌ها می‌گویند زیرمجموعه قوه مقنّنه یا قوه قضاییه و یا حتی رهبری قرار گیرد در حالی که محیط زیست هر کجا باشد باید آن اقتدار لازم را داشته باشد که جایگاه فعلی منافاتی با این موضوع ندارد.
مطلوب بودن جایگاه فعلی سازمان در قوه مجریه
PI30
فکر می‌کنم که اگر دولت و رئیس جمهور بخواهد و مدیر عالی محیط زیست نیز فرد مقتدری باشد، سازمان بتواند به خوبی از عهده مأموریت‌هایش بربیاید.
اقتدار رئیس سازمان و حمایت رئیس جمهور، عوامل کلیدی موفقیت
PI31
الان بر شیوه اجرای سیاست‌های زیست‌محیطی نظارت وجود دارد ولی خیلی ضعیف است.
نظارت ضعیف بر شیوه اجرای خط مشی‌ها
PI32
در حال حاضر در سازمان محیط زیست طرحی را آماده کرده‌ایم جهت ارائه به مجلس تحت عنوان “حسابرسی محیط زیست”.
اهمیت طرح حسابرسی محیط زیست
PI33
یک مرکزی تحت عنوان حسابرسی محیط زیست در سازمان حفاظت محیط زیست ایجاد شود با همکاری دیوان محاسبات کشور
اهمیت همکاری با دیوان محاسبات کشور
PI34
که به صورت گروهی متمرکز شود در وزارتخانه‌ها، دستگاه‌ها و سازمان‌ها و بخش‌های اجرایی مختلف و کل مباحث زیست‌محیطی را نظارت کند
ضرورت پایش مستمر فعالیت دستگاه‌ها
PI35
محیط بانان بیشتر در رابطه با تخلفات مربوط به شکار و صید و اسلحه غیرمجاز ورود پیدا می‌کنند که در حال حاضر این وظیفه خود را نیز به خوبی انجام می‌دهند.
مطلوب بودن شیوه انجام وظایف محیط‌بانان
PI36
مشکل ما در مورد نظارت در خصوص ارزیابی‌ها یا همان حسابرسی‌های زیست‌محیطی است
فقدان نظام ارزیابی مستمر، مشکل مرحله نظارت
PI37
به عنوان مثال طرح‌های توسعه‌ای که بدون ارزیابی زیست‌محیطی وارد فاز اجرایی شده‌اند
ضعف در ارزیابی پیشینی
PI38
یا قانون گفته است که برای هر طرح و پروژه جدید باید توجیه اقتصادی، فرهنگی و زیست‌محیطی ارائه شود که این‌کار را انجام نداده‌اند و به نوعی ما را دور زده‌اند.
ضعف در نظام ارزیابی
PI39
البته در موضوع پیشنهاد حسابرسی محیط زیست باید مشارکت سازمان بازرسی کلّ کشور نیز جلب شود که اگر این‌گونه شود سه قوه به صورت همزمان در یک پیشنهاد زیست‌محیطی مشارکت کرده‌اند
ضرورت جلب مشارکت سازمان بازرسی کلّ کشور
PI40
اما آن چیزی که ما خواسته‌ایم آن است که مرکزیت این پیشنهاد با سازمان حفاظت محیط زیست باشد.
تمرکز حسابرسی در

مطلب مرتبط :   پارادایم، میانرشتهاى، روششناسی، سناریوها