دعایی، انقلاب، طالقانی، اسناد

است هم اکنون نیز در خانه خویش زندانی است ولی مبارزه علی¬رغم
همه تمایلات رژیم پایان نخواهد یافت. حالا اول کار است و باش تا صبح دولتش بدمد.»

6ـ آیت الله طالقانی
طالقانی به‌عنوان یکی از شخصیت¬های درجه اول مبارز روحانی، مورد احترام دعایی بود. دعایی تا زمانی که در ایران فعالیت مبارزاتی داشت، اعلامیه¬ها و نشریه بعثت را در زندان به آیت الله طالقانی و دیگر مبارزین زندانی می¬رساند و در دادگاههای آنها شرکت می¬کرد. دعایی در مورد آیت الله طالقانی می¬گوید: «حتی مسؤلان دادگاه، به وی احترام می¬گذاشتند و اهانتی نمی‌کردند. طالقانی در برابر کیفرخواستی رژیم پهلوی را به سیستم فرعونی تشبیه کرد و گفت: «سرانجام شما سرانجام شومی خواهد بود و کسانی که در برابر شما مبارزه می‌کنند پیروز خواهند شد. ‎وقتی‎ ‎برخی‎ ‎از‎ ‎گروه‌ها‎ ‎تغییر‎ ‎ایدئولوژی‎ ‎‎‌‎دادند‎ ‎و‎ ‎دچار‎ ‎انحراف‎ ‎‎‌‎شدند، (آیت‌الله طالقانی) ‎سعی‎ ‎کرد‎ ‎تا‎ ‎ارتباط تأثیرگذار و هدایتگر‏‎ ‎را‎ ‎با ‎آن‎ ‎گروه‌ها‎ ‎د‎اشته باشد. » در‎ ‎واقع‎ ‎آیت الله طالقانی فضایی‎ ‎را‎ ‎ایجاد‎ ‎کرد ‎که‎ ‎آن‎ ‎گروه‌ها‎ ‎امکان‎ ‎ارتباط‎ ‎و‎ ‎بهره‎گیری‎ ‎از‎ ‎ایشان‎ ‎را‎ ‎داشته‎ ‎باشند‎ ‎و‎ ‎می‎توان‎ ‎گفت‎ ‎که‎ ‎نهایت‎ ‎تسامح‎ ‎و‎ ‎رفتار‎ ‎ملاطفت‎آمیز‎ ‎و‎ ‎اسلامی‎ ‎داشت. دعایی درباره¬ی تسامح طالقانی می¬گوید: ‎«. ‎آیت الله طالقانی‎ ‎در‎ ‎عین‎ ‎حال‎ ‎به‎ ‎دلیل‎ ‎دوران‎ ‎طولانی‎ ‎ملاقات‎ ‎و‎ ‎حضورش‎ ‎در‎ ‎کنار‎ ‎زندانیان‎ ‎متفاوت، ‎آشنایی‎ ‎زیادی‎ ‎با‎ ‎روحیات‎ ‎مبارزان‎ ‎انقلابی‎ ‎داشت. همه نسبت به طالقانی احترام می‌گذاشتند و خوشحال بودند از اینکه یک سنگری وجود دارد که همه می‌توانند به وی پناه ببرند .»
دعایی در مورد نظر امام خمینی نسبت به آیت الله طالقانی چنین می¬گوید:
«امام به طالقانی اعتماد کامل داشت. در دوران پیروزی انقلاب ایشان با امام خمینی ارتباطات صمیمانه‌ای داشت و حتی پس از پیروزی انقلاب و در ماجرایی که موجب رنجش طالقانی بود، امام دستور داد که از وی دلجویی شود و پس از آن بود که طالقانی بیان کرد: «وقتی من ناامید می‌شوم نزد امام می‌روم، به ایشان پناه می‌آورم و از ایشان الهام می‌گیرم »
بنابر همین اعتماد به طالقانی بود، وقتی امام خمینی تصمیم گرفت تا اولین نهاد در انقلاب که نمازجمعه بود، تأسیس شود، خطبه بخوانند و نمازجمعه را برپا کند. امام بر این اعتقاد بود که طالقانی می‌تواند پناه مطمئنی برای کسانی باشد که در مسایل ایدئولوژیک و اسلامی ابهاماتی دارند و بر این باور بود که شیوه برخورد طالقانی و لحن کلام ایشان می‌تواند، بسیاری از کسانی را که مسأله دارند حداقل آرام کند. به خاطر همین منش رفتاری طالقانی بود که بعد از رحلت وی صحنه‌ای پرشور در کشور بود و همه در مراسم تشییع وی شرکت کردند. در واقع وی را پدر ‌دانستند و صددرصد اورا قبول داشتند. طالقانی معتقد بود در برخورد با دگراندیش باید از سعه‌صدر و استدلال و منطق برخوردار بود. مانند شیوه‌ای که معصومین داشتند. با سعه‌صدر و منطق با همه گروه‌ها حتی کسانی که مخالف بودند برخورد می‌کرد، که تأثیر‌گذار بود. نسبت به تندروی‌هایی که گروه‌های چپ و تندرو داشتند، اعتراضاتی داشت، در خطبه‌های نمازجمعه تعابیری ‌غوره نشده مویز شدند، خطاب به تندروها داشت و گوشزد می‌کرد، که حرکات خام و سبکی دارند.

مطلب مرتبط :   کلیت، شهری، ، الکساندر

نتیجه گیری:
هدف اصلی این پژوهش بررسی زندگی و مبارزات حجت الاسلام و المسلمین سید محمود دعایی و نقش وی در پیروزی انقلاب اسلامی است، در پی پاسخ به این سؤال بود که ایشان در فرایند مبارزات امام خمینی چه نقش و جایگاهی برعهده داشت؟ با بررسی و کنکاش و انجام مطالعات کتابخانه¬ای و مصاحبه با خود وی و تعدادی از مطلعان، این نتیجه حاصل شد که بی گمان دعایی یکی از چهره های اثرگذار تاریخ انقلاب اسلامی به شمار می رود.
در این رابطه فعالیت¬های ایشان در دو مقطع پیش و پس از انقلاب اسلامی مورد توجه قرار گرفت. دعایی پیش از انقلاب، از روحانیون طرفدار امام خمینی بود که تحت مراقبت ساواک قرار داشت. او از سال42 به مخالفت آشکار با سیاست های رژیم پهلوی پرداخت. با تداوم مخالفت های مبارزین انقلابی علیه رژیم پهلوی در سال های بعد از تبعید آیت الله خمینی، دعایی از جمله کسانی بود که به فعالیت¬های مبارزاتی نظیر چاپ و تکثیر و توزیع اعلامیه ها به شهرهای مختلف کشور می پرداخت و در حفظ اعلامیه¬های امام خمینی نقشی مهم داشت و در انتشار نشریه بعثت مشارکت نمود. دعایی برای پیشبرد فعالیت¬های مبارزاتی، در سال 1346مجبور به ترک ایران شد. رژیم پهلوی که از نفوذ روحانیون در میان مردم مطلع بود، تلاش می کرد که حتی الامکان از اعمال خشونت علیه آن¬ها خودداری کند ولی هرگاه نمی¬توانست با توسل به حربه¬های مختلف، آن ها را از مخالفت باز دارد، با ممنوع المنبر و ممنوع الخروج کردن، تبعید، زندانی کردن، اعزام آنان به سربازی، قرار دادن نفوذی در بیوت علما و تبلیغ علیه یاران امام خمینی و وهابی و کمونیست نامیدن آنها، سعی در متوقف کردن فعالیت¬های امام خمینی و یارانش نمود، که نهایتاً نتیجه¬ای در بر نداشت. آقای دعایی در طول دوران اقامت امام خمینی در نجف، همکاری با سازمان مجاهدین خلق قبل از انحراف،فعالیت در سوریه وپایگاه الفتح، همکاری با تشکل روحانیون مبارز نجف، اجرای برنامه ای تحت عنوان صدای نهضت روحانیت، در رادیو بغداد، همکاری با حزب الدعوه مواردی از تلاشهای سیاسی او به شمار می آید. او برای پیروزی نهضت و آرمانهای امام خمینی از هیچ تلاشی فروگزار نبود. و سخنرانی امام خمینی در صحیفه امام آمده است،که فرمود: خدمت¬هایی که آقای دعایی در عراق و ایران کرد نباید فراموش شود.
دعایی در عرصه سیاست سالها ایستادگی کرد و ورود او به سیاست نه به امید کسب قدرت بلکه به واسطه¬ی تکلیف شرعی بود، سعی وی بر آن بود تا از سنگر دین و روحانیت دفاع کند. به عبارتی حضور دعایی در سیاست و علیه رژیم پهلوی، ریشه در باورهای مذهبی وی داشت. دعایی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به فرمان امام خمینی سفیر ایران در عراق شد و سپس مدیریت مؤسسه اطلاعات را بر عهده گرفت و در شش دوره مجلس شورای اسلامی، نماینده تهران بود. در مجموع می توان گفت که دعایی از معدود شخصیت هایی بوده که در طول حیات سیاسی و فرهنگی خود مواضع پایداری در پیروی از اصول و مبانی و اندیشه امام خمینی، اتخاذ کرده است.دعایی از نظر سیاسی مواضع تندی نداشته است، وی گر چه به مجمع روحانیون مبارز و به سید محمد خاتمی و هاشمی رفسنجانی علاقمند است، ولی سعی وی بر این بوده که با تمام جناحهای سیاسی موافق انقلاب اسلامی، در ارتباط باشد همچنین با ملی ـ مذهبی ¬ها از جمله آیت الله طالقانی، مهندس بازرگان، و دکترسحابی در ارتباط بود. برای حفظ وحدت گروهها سعی وی براین بوده که در بزرگداشتها و محافل مختلف دیگر جناحها حضور یابد. با حضور در نماز جمعه سعیش بر حفظ وحدت بین جناحهای دیگر است. مشرب اعتدالی دعایی او را برآن می دارد که با بسیاری از رجال فرهنگی مثل شعرا و نویسندگان با سلائق گوناگون ارتباط داشته باشد. علاقه دعایی به شریعتی روزنامه اطلاعات را پیشگام ترویج آثار و تجلیل از وی قرار داده است. سعی دعایی در اداره مؤسسه اطلاعات بر این بوده که وارد دعواهای مطبوعاتی نشود. با این حال روزنامه اطلاعات با مدیریت دعایی در ایام انتخابات به نظر می رسد به طور کلی مواضعی اتخاذ می¬کند که به مواضع کلی بیت امام خمینی بسیار نزدیک است. در مجموع دعایی یک چهره¬ی با سابقه انقلابی با تأکید روی مواضع انقلابی به پختگی عقلانی و اخلاقی رسیده است.

مطلب مرتبط :   حقوق، انتقادی، مکتب، اثباتگرایی

فهرست منابع ومآخذ :
کتابها:
ـ اباذری، عبدالرحیم،در”وادی عشق”خاطرات سیدتقی درچه ای ، چ1،نشرعروج(وابسته به مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی) 1390
– اسناد انقلاب اسلامی ، چاپ اول ،مر کزاسنادانقلاب اسلامی ،1374
– احمدی روحانی ، حسین ،سازمان مجاهدین خلق، تهران:مرکز اسناد انقلاب اسلامی 1384
ـ احمدی، محمد رضا، “خاطرات آیت الله طاهری خرم آبادی “از تبعید تا پیروزی انقلاب اسلامی”، ج2 ،چ1 ،مرکز اسناد انقلاب اسلامی 1384
– امامی،جواد،خاطرات¬آیت الله مسعودی خمینی،چاپ اول، مرکز اسناد انقلاب اسلامی،پاییز 1381
– انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک ،(کتاب ششم) تدوین: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، تهران:1378
ـ انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک،(کتاب دوازدهم) چاپ اول ،تدوین:مرکز بررسی اسناد تاریخی،زمستان 1382
– انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک،(کتاب بیست و پنجم) چاپ اول، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات،تهران:1387
– انصاری ،حمید ،مهاجر قبیله ایمان،مؤسسه تنظیم ونشر آثار امام خمینی،تهران:1375
ـ ایزدی، مصطفی، یادنامه شهید محمد منتظری همراه با زندگینامه شهید محمد منتظری، چ1 ،ناشر: انتشارات و تبلیغات فرهنگ انقلاب اسلامی تیر 1361
ـ باقری، علی( به کوشش(، خاطرات 15 خرداد، تهران: حوزه هنری تبلیغات اسلامی، چ اول، 1378
ـ بسطامی، رضا،(خاطرات علی دانش