دریاچه، ارومیه، مصاحبه، زیست‌محیطی

دانشگاهی
PM58, PM59, PM69, PM70, PM71, PM72, PM68
32
لزوم امانت‌داری انسان نسبت به محیط زیست
PM75
33
تعلیم و تربیت مدرسه‌ای
PM58, PM59, PM69, PM70, PM71, PM72, PM68
34
نقش کلیدی سند چشم‌انداز در تدوین
PM36, PM37, PM38, PM42, PM53
35
محوریت اصل 50 قانون اساسی در تدوین
PM10, PM11, PM35
36
جامعیت سند ملی محیط زیست
PM44
37
مترقّی بودن سند ملی محیط زیست
PM45, PM44, PM55
38
ضرورت ترجمه اهداف و اسناد بالادستی به عملیاتی
PM43, PM11, PM35, PM38, PM42
39
تدوین موفق، پیش‌شرط اجرای موفق
PM14, PM21, PM23, PM24, PM26, PM31, PM32
40
ارزش‌محوری نظام تدوین خط مشی زیست‌محیطی
PM60, PM75
41
اهمیت نظارت قضایی سازمان بازرسی کلّ کشور
PM77
42
تأثیر مطلوب آموزش زیست‌محیطی قضات
PM78, PM80, PM81, PM82
43
تفاوت ملیتی در نگرش عمومی زیست‌محیطی
PM22, PM64, PM60
44
اهمیت ارزیابی‌ها و پیوست های زیست‌محیطی
PM25, PM27, PM55, PM56, PM54
45
اهمیت مشارکت و نظارت مردمی سبز
PM15
46
ضعف بدنه مدیریتی در بوروکراسی محیط زیست
PM51, PM83, PM84, PM85
47
اهمیت سیاست‌پژوهی (کاربردی) زیست‌محیطی
PM18
48
اهمیت رویکرد حامیانه رئیس جمهور
PM93
49
ضرورت شاخص پذیری برنامه ها توسعه
PM54
50
ضرورت تدبیر سازمان برای هماهنگی و نظارت فراقوه‌ای
PM51
51
تزاحم مدیریت ملّی و محلّی زیست محیطی
PM94, PM95
52
اهمیت برنامه‌های توسعه به عنوان سند بالادستی
PM39, PM40, PM54, PM41

مفاهیم خاکستری رنگ در جدول فوق، “مفاهیم جدید” ظهور یافته در مصاحبه دهم می‌باشند. بر اساس نتایج تجزیه و تحلیل این مصاحبه در نهایت2 مقوله دیگر تکمیل شدند، به این معنا که گستره تعداد مفاهیم ذیل هر کدام از آنها افزایش یافت. در نتیجه این مصاحبه مقوله جدیدی ظهور نیافت.

جدول 4-44: تکمیل مقولات از مفاهیم مصاحبه M
عنوان مقوله تکمیل شده
عنوان مفهوم زیرمجموعه
تطور و تکامل تدریجی برنامه‌های توسعه
تدوین همگام با تحولات جهانی

تدوین مطلوب (آرمانی)، اجرای ناموفق

سیر مشارکتی مفاد برنامه‌های توسعه

اهمیت برنامه‌های توسعه به عنوان سند بالادستی

عنوان مقوله تکمیل شده
عنوان مفهوم زیرمجموعه
بلوغ ملیتی زیست‌محیطی
حساسیت ملی زیست‌محیطی

تأثیر رفاه بر کنش زیست‌محیطی

تفاوت ملیتی در نگرش عمومی زیست‌محیطی

اهمیت مشارکت مردمی سبز

تربیت خانوادگی زیست‌محیطی

مسئله دریاچه ارومیه
همانطور که در فصل دوم بیان شد، مطابق با رویکرد “عینیّت‌گرا” تدوین خط مشی‌ها بر اساس مسائل عمومی صورت گرفته و اصطلاحاً “مسئله- محور” می‌باشد. رساله حاضر تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی (که مبتنی بر مسائل زیست‌محیطی کشور صورت می‌گیرد) را موضوع خود قرار داده است. با توجّه یه یکی از سه ویژگی اساسی155 علم خط مشی یعنی “کاربردی بودن” آن، پژوهشگر بر آن شد تا با انتخاب یکی از مسائل حائز اهمیت و روز زیست‌محیطی کشور، تئوری برآمده از داده‌ها را هر چه بیشتر به دنیای عمل و کاربرد نزدیک‌تر سازد. از این رو از میان مسائل روز و دستورکارهای اساسی زیست‌محیطی کشور به استناد پایگاه اینترنتی پژوهشگاه مجلس شورای اسلامی یعنی “آلودگی هوای کلان‌شهرها”، “توسعه نشر ریزگردها در استان‌های جنوب و جنوب غرب کشور” و “احیاء تالاب‌ها و دریاچه‌ها” مسئله سوم با محوریت بحران دریاچه ارومیه انتخاب گردید.
دریاچه ارومیه با توجه به موقعیت قرارگیری‌اش برای اقلیم کشور یک سرمایه منطقه‌ای محسوب می شود. این دریاچه به عنوان دومین دریاچه آب شور جهان توسط یازده رودخانه دائمی که مهمترین آنها زرینه رود، باران‌دوز، سیمینه رود و تلخه رود هستند تغذیه می‌شود. تا حدود ده سال پیش این مکان بیستمین دریاچه بزرگ جهان بوده اما به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از ده کفه نمکی بزرگ جهان است. توسعه زمین‌های نمکی دریاچه بر کشاورزی منطقه نیز تأثیر منفی بسزایی خواهد گذاشت. این تغییر ماهیت چنان سریع در حال رخ دادن است که از آن به عنوان بزرگ‌ترین رویداد بیابان‌زایی قرن یاد می‌شود. بیش از 13 میلیون نفر از مردم کشور در معرض آسیبهای ناشی از خشک شدن دریاچه اورمیه قرار خواهند گرفت.
مطالعات سازمان زمین‌شناسی کشور نشان می‌دهد بین 12 سال تا 40 هزار سال گذشته هرگز دریاچه چنین وضعیت وخیم و کم ‌آبی رو تجربه نکرده بنابراین ردّ پای انسانی را در محو این دریاچه نمی‌شود انکار کرد. به بیان دیگر باید گفت بزرگترین دریاچه آب شور جهان در حال تبدیل شدن به یکی از ده کفه نمکی پهناور دنیا است.
مشابه دریاچه ارومیه، چنین مسئله‌ای را در خصوص دریاچه‌های بزرگ دیگر کشور نیز داریم از جمله دریاچه هامون، بختگان و مهارلو. به عنوان مثال در مورد دریاچه هامون که سومین دریاچه بزرگ ایران است به دلیل سرازیر نشدن حقابه دریاچه از طرف کشور افغانستان این دریاچه کاملاً خشک شده است156.
مهمترین دلایلی که موجب خشک شدن دریاچه ارومیه شده‌اند عبارتند از:
1. کمبود بارش ناشی از گرم شدن کره زمین و تغییرات آب و هوایی.
2. احداث سد و کنترل آب رودخانه‌های بزرگ و کوچک که به این دریاچه وارد می‌شوند بدون آنکه آب متناسب به دریاچه برسد.
3. ایجاد چاه‌های متعدّد در حاشیه این دریاچه که موجب کاهش ذخیره آب‌های زیرزمینی شده است.
گسترش شدید اراضی کشاورزی در منطقه باعث شده از یک سو تعداد زیادی چاه آب به صورت مجاز یا غیرمجاز در این منطقه حفر شود و از سوی دیگر برای تأمین آب مورد نیاز مردم و کشاورزان 72 سدّ مخزنی کوچک و بزرگ در این منطقه ساخته شود که در نتیجه ورود آب از 11 رودخانه اصلی به داخل دریاچه به شدّت کاهش یافته است.
دولت جدید (دولت تدبیر و امید 1392) آنقدر این موضوع را حیاتی دانست که کارگروه ویژه‌ای برای نجات پارک ملی دریاچه ارومیه تشکیل داد157. با این اوصاف اکنون جای این سؤال باقی است که برای نجات دریاچه ارومیه چه باید کرد؟ به عبارت دیگر هنوز و حتی پس از گذشت سه سال (یعنی آغاز بحران برای دریاچه ارومیه به طوری که برای همگان ملموس باشد)، خط مشی مناسبی در این زمینه ا تخاذ نشده است و چنین ابهامی در فضای خط مشی‌گذاری عمومی، نگرانی‌ها در مورد حل مسئله دریاچه ارومیه و یا تکرار بروز بحران‌های مشابه برای زیست‌گاه‌های مشابه در کشور تشدید می‌کند.
از این رو و در کنار مصاحبه‌های عمومی محیط زیست، 5 مصاحبه نیز به صورت خاص با تمرکز بر مسئله بحران دریاچه ارومیه صورت پذیرفت که فرآیند تجزیه و تحلیل نتایج آن در ادامه ارائه شده است.

مطلب مرتبط :   وهابیت، تقریب، مسلمانان، شیعه

4-1-14- مطالعه مورد چهاردهم (N)
مصاحبه شونده: (معاون آب و آبفای وزیر نیرو)
جدول 4-45: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد N
ردیف
نکات کلیدی
کدگذاری باز
PN1
آب دریاچه ارومیه در سال 74 به بالاترین ارتفاع رسیده به طوری که مشکلات زیادی را برای مردم منطقه ایجاد کرده است.
طغیان آب دریاچه در دو دهه گذشته
PN2
در سال 78 به بعد به سرعت کاهش سطح آب شروع شد،‌ توأم با خشکسالی و این خشکسالی 14 سال است که در منطقه ادامه دارد.
خشکسالی، عامل تشدید بحران دریاچه
PN3
اما روند توسعه در منطقه متوقف نشده است هم در حوزه توسعه کشاورزی و هم در حوزه توسعه عمرانی شاهد سرعت بیشتر نسبت به قبل هستیم.
ادامه روند توسعه غیرپایدار همزمان با بروز بحران
PN4
احداث مخازن سدها بسیار مؤثر بوده اما سدها مصرف کننده نیستند بلکه تأمین کننده آب کشاورزی، شرب و صنعتی بوده‌اند و طبعاً این توسعه در مصرف تأثیرگذار بوده است.
تأثیر توسعه غیرپایدار بر مصرف بی‌رویه آب منطقه
PN5
در بحث خشکسالی موضوع تغییر اقلیم مؤثر بوده است.
تأثیر تغییرات اقلیمی
PN6
متوسط بارندگی در منطقه از 385 میلی‌متر در پنج سال اخیر که موضوع خشک شدن دریاچه شدّت پیدا کرده است به 305 میلی‌متر کاهش پیدا کرده است و امسال تقریباً به زیر 300 میلی‌متر آمده است.
ابعاد تغییرات اقلیمی
PN7
درجه حرارت در حوزه دریاچه چیزی در حدود دو درجه افزایش پیدا کرده و این افزایش دما، میزان تبخیر در دریاچه و حوزه آب‌ریز را به شدّت افزایش داده است.
ابعاد تغییرات اقلیمی
PN8
الگوی بارندگی در منطقه تغییر کرده است که مؤثر بوده است و همه این عوامل موجب شده تا عمق آب دریاچه به حداقل ممکن برسد.
تأثیر تغییرات اقلیمی
PN9
دسته اول راه حل‌ها آن است که مردم منطقه کمک کنند که مصارف آب در منطقه کنترل و بهینه شود.
مشارکت مردم، مهمترین عامل در کنترل مصرف
PN10
حوزه دریاچه ارومیه یک حوزه بسته است که وقتی مصارف افزایش می‌یابد، بیشترین آسیب به کفه طبیعی که دریاچه است وارد می‌شود.
تأثیر زیاد افزایش مصرف بر تشدید بحران
PN11
دسته دوم بهینه کردن مصرف آب کشاورزی است که تقریباً بالغ بر 92 درصد آب مصرفی منطقه -که کل آن حدود 6 میلیاد مترمکعب است- را به خود اختصاص داده است.
بهینه کردن مصرف آب
PN12
دسته سوم موضوع انتقال آب بین حوزه‌ای است که دارای ضوابطی است که هم در مراجع بین‌المللی بر آن صحه گذاشته شده و هم در داخل کشور

مطلب مرتبط :   قتل، آلت، کشنده، قتاله