حکمرانی، شهری، ، شهروندان

دانلود پایان نامه
روزمره شهر و پرهیز از غرق شدن در آن ها، مستلزم وجود بینشی گسترده و بلند مدت نسبت به آینده یا داشتن بینش راهبردی در زمینه توسعه شهری است. حکمرانی می تواند به عنوان نتیجه کارآمدی نهادهای یک اجتماع به نظر آید. اگر نهادها مناسب و موثر باشند، نتیجه حکمرانی باید خوب باشد(Gani& Duncan,2007: p.369). در این صورت حکمرانی می تواند به عنوان شاخص های کیفیت سازمان های یک کشور در نظر گرفته شود(Ibid.p.370).
مسائل بسیاری در شهرها وجود دارد که برای حل آن ها وجود مدیریت مطلوب شهری الزامی است. تأمین خدمات عمومی، احداث مراکز عمومی و توسعه معابر، هدایت و کنترل صحیح توسعه آتی شهر و ممانعت از رشد افسارگسیخته آن در نتیجه اسکان های غیررسمی، همگی از این دسته هستند. به هر حال، در رابطه با مفهوم و کارکرد مدیریت شهری و حکمرانی شهری چنین می توان بیان کرد که مدیریت شهری بیشتر جنبه فنی و اجرایی دارد و مجری تصمیم های نهادهای حکومتی است که معمولاً در سطح ملی یا محلی مطرح می شوند؛ بایستی در نظر داشته باشیم که حکمرانی در واقع شیوه به کارگیری توانایی و قدرت جامعه مدنی و بخش خصوصی به معنای سیاست سازی، عمل به سیاست ها و تصمیم گیری عمومی و به صورت فرایندی از تعامل بین موارد یاد شده است(محمدیان و خراشادی زاده،1391: 775-774). در ضمن لازم به ذکر است، پیچیدگی و تکثر، مفهوم اساسی حکمرانی مدرن می باشد. در این محیط هیچ یک از بازیگران یا مجموعه ای از آن ها به تن هایی نمی توانند تعیین کننده تصمیمات بوده و به راحتی اراده خود را بر جامعه تحمیل کنند. بنابراین ضرورت تعامل چند وجهی طرف های درگیر غیر قابل چشم پوشی است.
سیستم های سنتی بوروکراتیک و تصمیم گیری از بالا به پایین اکنون برای مقابله کردن با مشکلات شهری کاملاً ناکافی هستند. شکل های جدید حکمرانی به عنوان ابزارهایی توانا برای ساختن شهرهای ما فراگیرتر، اطمینان دهنده و بهبود دهنده مکان هایی برای زندگی ما ظاهر شدند22.
از طرف دیگر« حکمرانی خوب ابزاری قوی است برای کمک به ساختن مکان هایی مطلوب شهری که در آن زندگی و کار می کنیم»23.

ب. ضرورت حکمرانی خوب شهری
یک محیط شهری پیچیده، پویا و متنوع نیازمند ظرفیت مدیریت قابل توجهی است که به نظر می رسد حکمرانی شهری قابلیت فراهم کردن آن را دارد. پارادایم حکمرانی خوب در زمان حاضر در مجامع بین المللی و محافل کارشناسی تنها راه خروج از بن بست فقر و توسعه نیافتگی شهرها تلقی می شود و مدیریت شهری گریزی از اجرای آن ندارد، زیرا اثر بخش تر ین، کم هزینه ترین و پایدارترین شیوه اعمال مدیریت است24. به نظر می رسد در شرایط کنونی که کشورهای جهانی را دو مفهوم «سرعت» و «تغییر» احاطه کرده و از طرفی با توجه به مشکلات بسیاری که در شهرها وجود دارد، جهت فائق آمدن بر مشکلات موجود و گریز از تأثیرات منفی عصر جدید چاره ای جز روی آوردن به رویکردهای پذیرفته شده ای همچون، حکمرانی خوب نباشد. چرا که برای رسیدن به توسعه پایدار انسانی باید توصیه های این رویکرد را به اجرا در آورد.
در عصری زندگی می کنیم که عصر سرعت است و تکنولوژی اطلاعات سبب تغییرات بسیاری در همه زمینه ها شده است. عصری که هیچ کشوری نمی تواند ادعا کند که از تأثیرات آن به دور است. امروزه تغییرات زیادی در عرصه های مختلف زندگی انسان ها رخ داده است که فن آوری اطلاعات باعث گسترش سریع آن گردیده است. یکی از این تغییرات که در حوزه مسائل اجتماعی- سیاسی جای می گیرد. اشتیاق فزاینده «دموکراسی خواهی» است. این اشتیاق با افزایش آگاهی مردم و آشنایی آنان با حقوقشان نیازهای جدیدی را خصوصاً در عرصه حکمرانی شهری ایجاد کرده است که خاص شرایط پیچیده و متغیر کنونی است.

مطلب مرتبط :   حکمرانی، حقوق، آزادی، اعلامیه

ج. اهداف حکمرانی خوب شهری
کانون توجه ایده حکمرانی دسته ای از عاملان بیرون از سازمان های رسمی دولتی است، که تأکید عمده ای روی فرایندهای شبکه ای و مشارکتی دارد. در این مدل ساختارهای شبکه ای جایگزین نظام های اداری-سیاسی از بالا به پایین می شود و در درون شبکه ها نیز به جز نظام اداری- سیاسی عاملان دیگری از بخش های خصوصی و داوطلبانه و سازمان های همکار وارد نظام می شوند. در توسعه شهری نیز تأکید عمده ای بر تمرکززدایی و مشارکت شهروندان دارد. نتیجه اینکه حکمرانی شهری با اشکال قدیم حکومت از آن جهت متفاوت است که عاملان مدیریت تنها بخش عمومی نیستند. بلکه بخش های خصوصی و داوطلب نیز در امر مدیریت دخیل هستند. این عاملان در شبکه های مدیریت و مشارکت هایی عموماً مستقل از دولت هستند. عمل می کنند25. یکی از اهداف اصلی رهیافت حکمرانی این است که ساکنان مناطق مختلف شهری از یک شهروند انفعال به یک شهروند فعال و مسئولیت پذیر تبدیل شوند26.
برخی از اهداف حکمرانی شهری به شرح زیر تدوین شده اند :
– بازساخت جامعه مدنی برای تقویت و اعتلای بیشتر سازمان ها، نهادها و جوامع محلی
– کاهش فقر و جدایی گزینی های اجتماعی، قومی و فرهنگی در شهرها
– افزایش مشارکت و مداخله افراد و صاحبان منافع در فرایندهای سیاسی درون شهرها
حکمرانی شهری به طور خاص تر نیز اهداف عملیاتی زیر را دنبال می کند:
الف- کاهش فساد
ب- بهبود کیفیت معاش و افزایش امکان زندگی برای همه شهروندان
ج- حفظ دموکراسی
د- ایجاد فرصت و امکان برای مردم به منظور نشان دادن خواسته ها و آمالشان در زندگی
ه- اعتلای امنیت، برابری و پایداری.

گفتار سوم: حکمرانی خوب شهری در اسلام با تاکید بر نهج البلاغه
بررسی پیشینه حکمرانی خوب شهری نشان می دهد که قدمت آن کم و بیش به تاریخ تمدن بشریت باز می گردد. بررسی های دقیق تر نشان می دهد که مردمان متأثر از تعالیم انبیای الهی، مسئولیت پذیری اجتماعی خود را به منصه ی ظهور گذارده اند.؛ زیرا به شهادت قرآن کریم، انبیای الهی خود را در برابر شهروند، مسئول و پاسخگو می دانسته اند؛ طبیعی است که در این صورت مردم نیز خود را در برابر جامعه ای که در آن زندگی می کردند، تا حدودی مسئول می دانستند.
در ضمن بسیاری از صاحب نظران معتقدند که اسلام آیینی مدنی است که مشارکت جمعی را در عبادت فردی مورد توجه قرار می دهد. گرچه تقوا تنها منبع اندازه گیری است، این موضوع به طور گسترده پذیرفته شده است که بیشتر تعلیمات اسلام، به بهترین شکل در محیطی شهری نمود پیدا می کند(Saoud,2002: p.1).
نظام های اجتماعی و سیاسی – صرف نظر از نوع و ماهیت خود، همواره مبتنی بر دستگاه های فلسفی، اخلاقی و هنجاری پیچیده ای هستند، به گونه ای که می توان مدعی شد، که بدون وجود یک نظام فکری و نظری، اساساً نظام های اجتماعی امکان تحقق عینی ندارند و اگر هم امکان تحقق داشته باشد، تداوم آن غیرممکن می نماید. نظام سیاسی و اجتماعی در یک جامعه اسلامی نیز از این قاعده ی کلی مستثنی نیست و تحقق و تداوم آن در عالم خارج، منوط به پشتوانه ی نظری و فلسفی است. لازم به ذکر است که در شهرهای اسلامی معانی و مفاهیمی به کار رفته است که از زوایای گوناگون قابل بررسی و مطالعه می باشد. بررسی معانی و مفاهیم حکمرانی شهری در بطن اندیشه اسلامی، کنکاش در متون اسلامی به ویژه در نهج البلاغه برای دست یافتن به اندیشه های پویای قابل استفاده در شهرهای اسلامی در دوران معاصر امری ضروری به نظر می رسد(ستاری و ذبیحی،1388: 107). با عنایت به این نکته، در این تحقیق سعی بر آن است تا شاخص های حکمرانی شهری اسلامی را در خلال متون دینی و سیره نظری و عملی امیرالمؤمنین(ع)، بازشناسایی نماید.
در این راستا برخی از مهم ترین مفاهیم حکمرانی خوب شهری اشاره می گردد که معیارهای مادی و معنوی ارتقای سطح بینش شهروندان هر دو را توأمان شامل می شود؛ این مؤلفه های حکمرانی خوب شهری اسلامی عبارتنداز:
1. اصل خدا محوری و حاکمیت خداوند (اصل حاکمیت قانون الهی)
2. اصل استقلال و تساوی مدنی (اصل حاکمیت انسان بر سرنوشت خویش و برابری در برابر قانون)
3. برقراری عدالت، برابری و مساوات
4. تعریف و تنظیم روابط اجتماعی بر اساس هنجارها و الگوهای دینی
5. قاعده متعهد و مسئولیت افراد
6. آزادی (عقیده، بیان، مخالفان، اجتماع و آزادی انتقاد)
7. اصل اخوه، برادری، گذشت، ایثار و حس همدردی
8. قانونگرایی
9. نظم
10. برقراری قاعده تعاون، همکاری و مشارکت همگانی
11. برپایی و حاکمیت علایم و نشانه های دین
12. اصل متقابل بودن حقوق و احترام به حقوق یکدیگر
13. اعتماد و حسن نیت نسبت به یکدیگر
14. وفای به عهد
15. برقراری امنیت (جانی، مالی، شخصیتی و در حوزۀ خصوصی)
16. اصل مشاورت و شورایی بودن امور
17. توسعه اقتصادی و اجتماعی
لازم به یادآوری است که روابط و انتظام زندگی اجتماعی اساساً در دو سطح قابل بررسی است: یکی روابط میان شهروندان و نهادهای سیاسی است که در این چارچوب روابط میان این دو و حقوق

مطلب مرتبط :   حکمرانی، شهری، حکومت، شهری،