جامعه‌شناسی، هجویری، مذهبی، اجتماع

قرار دهد.
روش تحقیق بر مبنای هدف، همبستگی می‌باشد، در واقع به کشف ارتباط بین جامه و اثر ادبی مورد بحث می پردازد. و همچنین بر مبنای پیشینه پژوهش، توسعه‌ای – ترویجی می باشد که ادامه پژوهش‌های بنیادی جامعه‌شناسی ادبیات است.

3-1 روش تحقیق:
روش تحقیق به شیوه اسنادی، کتابخانه ای است در واقع به کشف ارتباط بین جامه و اثر ادبی مورد بحث می‌پردازد. و همچنین بر مبنای پیشینه پژوهش، توسعه‌ای – ترویجی می‌باشد که ادامه‌پژوهش‌های بنیادی جامعه‌شناسی ا دبیات است

3-2 جامعه آماری
در این پژوهش کتاب کشف المحجوب (صفحه 1154) که در سال 1390 با سعی و تلاش دکتر محمود عابدی منتشر گردیده و کتاب جامعه‌شناسی آنتونی گیدنز، ترجمه حسن چاوشیان، که در سال 1389 با کوشش ایشان و همچنین، ترجمه آنتونی گیدنز که در سال 1373 با کوشش منوچهر صبوری از روی نسخه آنتونی گیدنز منتشر شده مور د بررسی قرار گرفته است.
3-3 حجم نمونه و روش اندازه‌گیری
در کشف المحجوب از ابتدای کتاب بهترین سرآغاز تا پایان کتاب 1154 صفحه می باشد. در مجموع از چند نفر صوفی که هجویری از آنها پیروی کرده و چند نفر که بر او تأثیر داشته و کسانی که از کار او تأثیر پذیرفته‌اند و غیره 10 سخن به میان آمده است.
در کتاب جامعه‌شناسی آنتونی گیدنز که 886 صفحه می باشد، به نظریه‌ها و کنش‌های جامعه‌شناسی و فرهنگ‌ها، آداب و رسوم عرف جامعه مطالبی آورده شده به 15 نفر اشاره شده است درباره هر یک از جامعه شناسان به طور میانگین 3 صفحه زندگی‌نامه، نقد و تحلیل سخنان و مسائل ذکر شده در مورد جامعه آورده است. که حدود اً 50 صفحه از این پژوهش را در بر می‌گیرد

3-4 ابزار جمع آوری اطلاعات
فیش‌برداری

3-5 روش تجزیه و تحلیل داده‌ها
1- مطالعه کتاب‌های مرتبط با موضوع پژوهش:
2- تهیه فیش
3- فیش برداری از مطالب مرتبط با موضوع با ذکر ارجاع دقیق
4- دسته‌بندی فیش‌های هم موضوع
5- شماره‌بندی فیش ها
6- یک دست نمودن فیش‌ها و ایجاد تسلسل و ارتباط معنایی میان آن ها
7- آوردن فیش‌ها در متن اصلی
8- جمع‌آوری سخنان و نظریه‌های جامعه‌شناسان
9- بیان زندگی نامه‌ی مختصری درباره هر یک از جامعه‌شناسان
10- بیان زندگی‌نامه هجویری به طور مختصر
11- بررسی و تحلیل کنش اجتماعی در سخنان هجویری
12- تحلیل و بررسی سخنان جامعه شناسان از نظر کنش اجتماعی
13- رسم جدول برای بررسی پیامد و آمار جامعه‌شناسی بر طبق متغییرهای پژوهشی:

فصل چهارم:
تجزیه وتحلیل داده‌ها

مقدمه:
جامعه‌شناسی علمی است هیجان‌انگیز و جاذب که موضوع اصلی آن رفتار اجتماعی ما انسان‌ها و دامنه آن بسیار گسترده است و از تحلیل رفتارهای عادی و روزمره زندگی تا بررسی فرایندهای اجتماعی را در بر می‌گیرد. (ستوده و کمالی، 1381: 15و 16) در واقع جامعه‌شناسی علمی است که به طور منظم در صدد تبین پدیده‌های اجتماعی است تا از این طریق به کشف قوانین اجتماعی حاکم بر جامعه انسانی دست یابد(همان : 17)
در جامعه‌شناسی سه دیدگاه عمده 1- کارکرد گرایی(Fonctionnelism)، (Functionaism) ، 2-تضاد(oppose)،(opposition) 3- کنش متقابل گرایی(interactionism) وجود دارد. که جامعه شناسان با این سه دیدگاه به بررسی جامعه می‌پردازند.
ما بر آن شدیم تا بر اساس دیدگاه کنش متقابل گرایی کتاب کشف‌المحجوب را مورد تحلیل و بررسی قرار داده و دیدگاه‌های جامعه شناسی، (از دیدگاه کنش اجتماعی) را تحلیل و بررسی کرده، و آنچه را که در جامعه‌ی قرن پنجم (عصر هجویری) اتفاق افتاده و با توجه به دیدگاه او و کنش‌هایی که نسبت به جامعه،‌ مردم و مسائل مربوط به آن داشته بشناسیم و بدانیم که هجویری چه کنش‌های مثبت و منفی داشته لذا به بررسی و شناخت نهادهای موجود در آن جامعه پرداختیم و جامعه ی قرن پنجم (عصر هجویری) را از نظر ساختار اجتماع، نهاد اجتماع، نهاد سیاست، نهاد حکومت و دولت، فرهنگ و آموزش و شخصیت‌های مهم و تأثیرگذار بر شخصیت و افکار هجویری را مورد تحلیل و بررسی قراردهیم.

مطلب مرتبط :   آنومی، هنجاری، صفت، انحرافات

4-1-ساختار اجتماع
در این فصل ابتدا به بحثی در مورد ساختار اجتماعی می‌پردازیم.
ساختار اجتماع به مجموعه یا کل اجتماع متشکل از اجزا که همبستگی متقابل اجزاء، آن را به صورت یک کل درآورده و بقا و دوام آن را تامین می کند، گفته می شودهمچنین به روابط و مناسبات ثابت و تقریبا پایداری که افراد، گروه ها و طبقات مختلف یک جامعه برقرار است. « ساختار اجتماعی» می گویند. نهادها و رفتارهای اجتماعی یا فرهنگی در آن جامعه براساس این روابط ترتیب و تنظیم می یابند مفهوم ساختار اجتماعی یکی از مفاهیم مهم در جامعه شناسی است. ساخت اجتماعی بیانگر این واقعیت است که زمینه های اجتماعی زندگی ما فقط از نظم و ترتیب های تصادفی رویدادها و کنش ها تشکیل نمی شود بلکه این زمینه ها، به شیوه های متمایزی ساخت یافته یا الگومند هستند در نظام اجتماعی افراد و گروهها از طریق حقوق، وظایف، توقعات و الزامات به هم پیوند می خورند. برای مثال اینکه مردم بتوانند در کنار هم به کار و زندگی بپردازند، روابطشان باید دارای معیارهایی باشد وقتی می گوییم جامعه ای دارای ساخت است منظور این است که: روابط مردم آن بر طبق ترتیب یا طرح و بافت ویژه ای برقرار می شود. این ترتیب،‌طرح و بافت، نظمی را به وجود می آورد که تعیین کننده نحوه و شکل روابط مردم در زندگی روزمره آنها با هم است. ساختار جامعه شامل شیوه سازمان یافته مولفه هایی مانند نهادها،‌گروه ها،‌پایگاه ها و نقش هاست. همانطور که ذکر گردید، هر جامعه متشکل از نهادها و گروههایی است که ساختار آن را تشکیل می دهند.
ما در این فصل به بررسی ساختار اجتماع عصر هجویری و نهادهای تشکیل دهنده آن: نهاد سیاست، نهاد اجتماع خواهیم پرداخت.

4-1-1 نهاد اجتماع
4-1-1-1- اوضاع اجتماع
روزگار هجویری دوره رواج علوم و معارف اسلامی و تشکیل مدارس متعدد دینی و تألیف و تصنیف کتاب های فراوان در زمینه های گوناگون دانش و فرهنگ معارف اسلامی. مباحث مذهبی در این زمان رونق بسزا داشت و علم خلاف و فن مناظره پیشرفت فراوان حاصل کرد
در این قرن در هر یک از بلا د بزرگ ایران و عراق و مصر مدارسی دایر است که با مطالعه دقیق معلوم می گردد که تأسیس این مدارس، به منظور بارآوردن دعاه و مبلغین مذهبی است. علومی که تدریس می شود به طور کلی عبارت است از: فقه و اصول و حدیث و علم کلام و تفسیر و ادبیات عرب ولی تدریس فلسفه به طور تحقیق و با آزادی که در قرن سوم و چهارم تدریس می شد، متروک است
در قرن پنجم بازار اشعری ها که مردم خشک و ظاهر بینی بودند و دشمن عقل و منطق محسوب می شدند، رواج یافت. فرق مختلفه از سنی و شیعه به جان یکدیگر افتادند،‌بزرگان هر دسته برای اهل مذهب خود مدارسی باز کردند و مجالس تدریس ترتیب دادند و به منظور رواج مذهب خود در مقابل مدعیان هر فرقه‌ای ، کتب مخالفین مذهب خود را از آثار ضاله شمرده، به سوختن آن ها فتوی می دادند و پیروان هر یکی از مذاهب خراب کردن مدارس مدعیان خود را ثواب می شمردند. در مدارسی که خواجه نظام الملک تأسیس کرده بود شرط پذیرفته شدن طلاب به مدارس، شافعی بودن بوده است.
از عجایب آن که بسیاری از معاریف صوفیه این قرن، بسیار متعصب و خشک و پایبند به ظواهر بوده اند. در قرن پنجم اختلافات مذهبی بین شیعه و سنی و اشعری و معتنرلی و اسماعیلی و نیز نزاع و جدال بین مذاهب مختلفه اهل سنت، مخصوصاً حنیفی ها و شافعی ها و اختلاف بین فقها و فلاسفه به درجه‌ی شدت یافت که غالباً از مجادلات و مناظرات علما گذشته به زدوخورد و قتل و غارت و تهب و سوختن می کشید.
همانطور که ذکر گردید در قرن پنجم، علاوه بر درگیری و منازعات سیاسی، اختلافات مذهبی و فرقه ای بی شماری وجود داشته است. با وجود این درگیری و هرج و مرج ها جامعه نیز رو به انحلال اخلاقی رفته، فساد جامعه را دربرمی گیرد. این فساد در میان عمال حکومت آشکارتر است. فسادهای اخلاقی در میان مردم نیز وجود داشته است. شراب نوشیدن، قمار کردن در جامعه ی مسلمان با آن همه فرقه های مذهبی جای بسی تأمل دارد. یکی دیگر از جنبه های فساد در جامعه شاهدبازی بوده است که متأسفانه در میان صوفیه نیز رواج داشته است. بعضی از صوفیه به سبب ترک تأهل و به جهت مساحبت با نوجوانان متهم به شاهدبازی بودند. البته این جمعیت نوجوان که از خیلی قدیم در مجالس صوفیه و خانقاهاشان تردد داشتند از آفات صوفیه به شمار می آمد. این توجه به شاهدان و سادگان از اسباب نفرت و اعتراض عامه بوده است در حق صوفیان.
4-1-1-2زنان در جامعه آن روزگار
از حکایت های کتاب کشف المحجوب پیداست که زنان در جامعه قرن پنجم هجری فعال و در جامعه حضور داشته اند. حضور آنان در بسیاری از مجالس و محافل مشهود است … . ازجمله زنان نام آوری که به مجلس صوفیان می آمدند، یکی فاطمه دقاقیه همسر استاد ابوالقاسم

مطلب مرتبط :   ارز، ارزی، سیاست، تعرفه