تحقیق درباره طبقه بندی مدل های تصمیم گیری بر اساس تعداد معیارها و طبقه بندی مدل های تصمیم گیری بر اساس نوع مدلسازی

دانلود پایان نامه

داده های مبهم، داده هایی هستند که حدود و مرزهای مشخصی ندارند و معمولا با مفاهیم کلامی چون حدودا، تقریبا و … بیان می شوند. داده های سربسته، مفاهیم کلامی هستند که درک معنی آن ها نیازمند توضیح بیشتر باشد. به عنوان مثال مفاهیم کلامی چون مدیر خوب، کیفیت کار بالا، کسب رهبری وظیفه مدار و … از نوع داده های سربسته می باشند. به عبارت دیگر مفاهیم و داده هایی که تصمیم گیرندگان استنباط های متفاوتی از آن داشته باشند، مفاهیم فازی هستند. به تعبیر لطفی زاده، یکی از بنیان گذاران این منطق، عوامل ابهام یا ناشی از زبان طبیعی و ادراک انسانی است و یا ناشی از عدم اطمینان در قوانینی که به عنوان مبنای قضاوت انسان قرار می گیرد، که عمدتا به تجربه گذشته او برمی گردد (آذر و فرجی،1389).
2-3-4-4 تصمیم گیری در شرایط عدم اطمینان کامل
در این گونه شرایط تصمیم گیری، تصمیم گیرنده نمی تواند هیچ احتمالی جهت وقوع رویداد هر یک از پدیده ها را مشخص کند. به عبارت دیگر، تصمیم گیرنده نمی داند کدام یک از حالات تصمیم گیری رخ خواهد داد. عمدتا در این گونه شرایط، تصمیم گیرنده سعی در تعریف یک تابع احتمالی ذهنی دارد و سعی می کند فضای تصمیم گیری را به شرایط ریسک (احتمالی) یا شرایط فازی نزدیک کند (رضائیان،1380).
2-3-5 طبقه بندی مدل های تصمیم گیری
برای مدل های تصمیم گیری دو نوع طبقه بندی ارائه شده که نوع اول مدل ها را بر اساس نوع مدلسازی و نوع دوم مدل ها را بر اساس معیارهای موثر در تصمیم گیری، طبقه بندی می کند.
2-3-5-1 طبقه بندی مدل های تصمیم گیری بر اساس نوع مدلسازی
بر اساس نوع مدلسازی صورت گرفته، مدل های تصمیم گیری در یکی از سه طبقه زیر قرار می گیرند (حیاتی،1388):
2-3-5-1-1 فنون تصمیم گیری سخت
به فنونی اطلاق می شوند که تعریف مدل بر اساس دستگاه معادلات ریاضی انجام می گیرد. به عنوان مثال برنامه ریزی خطی، برنامه ریزی عدد صحیح، برنامه ریزی آرمانی، تئوری بازیها، تحلیل مسیر و برنامه ریزی غیر خطی از مدل های تصمیم گیری سخت می باشند. جواب حاصل از این مدل ها جواب بهینه بوده لذا این مدل ها از مقبولیت بالایی برخوردارند.
2-3-5-1-2 فنون تصمیم گیری نرم
به مجموعه فنونی گفته می شود که در آن مدل بر مبنای یک جدول توافقی یا به عبارت دیگر به صورت یک ماتریس m×n بیان می شود. فنون تصمیم گیری چند شاخصه (MADM) نمونه بارز این فنون می باشند. مدل های نرم، ساده و کم هزینه می باشند ولی خروجی آن ها نسبت به مدل های سخت از قدرت پایین تری برخوردار است، لذا جواب آن ها را رضایت بخش گویند.
2-3-5-1-3 فنون تصمیم گیری ترکیبی
به مجموعه فنونی اطلاق می شود که از ترکیب فنون سخت و فنون نرم شکل می گیرند. بدین معنی که این فنون، ظاهرا از منطق فنون نرم پیروی می کند و بر اساس جدول توافقی تعریف می شود ولی در عمل و در فرآیند حل از دستگاه معادلات ریاضی بهره می گیرند. به عنوان مثال فنون LINMAP و تخصیص خطی قابل ذکر هستند. این مدل ها درصدد استفاده از سادگی مدل های نرم و قدرت مدل های سخت می باشند.
2-3-5-2 طبقه بندی مدل های تصمیم گیری بر اساس تعداد معیارها
نوع دیگر از طبقه بندی فنون تصمیم گیری، طبقه بندی بر اساس تعداد معیارهای مورد ارزیابی می باشد که این فنون به دو دسته فنون تصمیم گیری تک معیاره و فنون تصمیم گیری چند معیاره (MCDM) تقسیم بندی می شوند (اصغرپور،1377):
2-3-5-2-1 فنون تصمیم گیری تک معیاره (تک هدفه)
به مجموعه فنونی گفته می شود که به دنبال ارزیابی راه حل های ممکن موجود و انتخاب بهترین راه حل بر اساس یک معیار سنجش (یا یک تابع هدف) می باشند. مثال بارز این دسته فنون برنامه ریزی خطی، برنامه ریزی عدد صحیح و برنامه ریزی غیرپویای قطعی می باشند.
2-3-5-2-2 فنون تصمیم گیری چند معیاره (MCDM)
به مجموعه فنونی اطلاق می شود که به دنبال ارزیابی راه حل های ممکن موجود بر اساس بیش از یک معیار (چند معیار)، برای انتخاب بهترین راه حل می باشند. فنون تصمیم گیری چند معیاره خود به دو دسته، تصمیم گیری چند هدفه (MODM) و تصمیم گیری چند شاخصه (MADM) تقسیم می شوند.
2-3-5-2-2-1 تصمیم گیری با اهداف چند گانه (MODM)
در شرایط واقعی بسیار اتفاق می افتد که برای تصمیم گیرنده، تعریف یک هدف کلی بسیار مشکل است و مطلوب این است که در یک مسئله چند هدف تواما تامین شود. برای حل این گونه مسائل روش های تصمیم گیری با اهداف چند گانه مناسب خواهند بود. در این روش باید محدودیت ها و اهداف به صورت کمی تعریف شوند. برای حل مسائل MODM تکنیک های متعددی وجود دارد که معروف ترین آن ها برنامه ریزی آرمانی می باشد.
2-3-5-2-2-2 تصمیم گیری با شاخص های چند گانه (MADM)
MADM در ابتدا در سال 1957 توسط چرچمن، اکاف و آرنوف مطرح شد (DeMontis et al.,2000). هدف تصمیم گیری چند شاخصه، کمک و راهنمایی به تصمیم گیرندگان در دسترسی به مطلوب ترین جواب برای مسائل است. در این مدلها، انتخاب یک گزینه از بین تعدادی گزینه های موجود از پیش تعیین شده مورد نظر است. MADM در ارزیابی، رتبه بندی و انتخاب گزینه ها تصمیم گیرنده را یاری می دهد. تصمیم گیری چند شاخصه را می توان ارزیابی چند معیاره نامید. این دسته از متدها، فضای تصمیم را گسسته تصور می کنند. هر چند که برای این مسائل جواب بهینه وجود ندارد اما با وجود گزینه های محدود از پیش تعیین شده، هدف مسئله انتخاب گزینه برتر بر مبنای شاخص های چندگانه است. این مدل ها معمولا توسط یک ماتریس تصمیم فرموله می گردد.