تحقیق با موضوع سرمایه اجتماعی

دانلود پایان نامه

نیز دراین شهر امتیازاتی داشتند .
2-13-چارچوب نظری:
اگر پرسش محوری در این بخش رابطه توسعه با وضعیت سرمایه اجتماعی باشد، پاسخ شفاف به آن مستلزم آن است که بدانیم دقیقا چه رویکردی به توسعه داریم؟ به تناسب تعریف و شاخصهایی که برای توسعه یافتگی ارائه کنیم رابطه ای که با سرمایه اجتماعی داریم متفاوت خواهد بود. اگر به نسل اول نظریه پردازان توسعه و شاخصهای توسعه یافتگی را در روند صنعتی شدن ، آزاد سازی و رشد درآمد سرانه منحصر کنیم؛ آنگاه نمی توان ادعا کرد که هییچ تناسبی میان توسعه یافتگی و افزایش سطح سرمایه اجتماعی وجود خواهد داشت.
تجربیات توسعه بویژه در کشورهای جنوب در دهه های 1960-80( که در آن دوران با نام جهان سوم شناخته می شدند) نشانگر تخریب جدی روابط و شبکه های سنتی موجود و هنجارهای اعتماد آمیز در خلال روند توسعه و جایگزین نشدن آنها با نهادهای قوی و ریشه دار اجتماعی است. بی توجهی به آثار جنبی اولویت توسعه اقتصادی و برخورد تک شاخص در برنامه ریزیهای توسعه؛ موجب شد حتی در کشورهایی که روند نهادمند تری به مدرنیزاسیون اقتصادی داشتند؛ نیز شاهد زوال آشکار سرمایه اجتماعی باشند. مقایسه شاخصهای کشورهای اروپایی در مورد ناهنجاریها و انزوای اجتماعی و اعتراف سیاستگذاران ایالات متحده و صاحب نظران مشهوری چون پاتنام دلیل کافی بر این مدعاست.
اما این تعارض بین درجه توسعه یافتگی و سطح سرمایه اجتماعی همیشگی نبوده است. اگر نگرشها به توسعه مطابق رویکردهای جامع تر و جدیدتر باشد؛ مانند آنچه آماریتا سن١ (1999) در کتاب توسعه به مثابه آزادی تبیین می کند، آنگاه قطعا ارتباط مثبت و سازنده ای میان آندو برقرار می شود. می توان گفت رسیدن به سطح بالای سرمایه اجتماعی نه تنها بعنوان ابزاری برای اهداف توسعه، بلکه خود در زمره اهداف اصیل توسعه یافتگی جامعه قرار می گیرد. به بیان دیگر تقویت سرمایه اجتماعی در راستای توسعه اجتماعی- فرهنگی به عنوان ابزاری جهت تحقق سریعتر، سالمتر و پایدارتر توسعه اقتصادی و سیاسی نقش آفرین خواهد بود.
تاثیر سرمایه اجتماعی یک جامعه بر روند توسعه نتیجه ای روشنتر دارد، به شرط آنکه محتوای سرمایه اجتماعی موجود در یک جامعه؛ با اهداف توسعه مدرن تناسب داشته یا انعطاف لازم را دارا باشد. می توان با قاطعیت نشان داد که اثر مستقیم آن در تسهیل و تعمیق فرآیند توسعه غیر قابل انکار است. نتیجه بیست سال مطالعه تطبیقی پاتنام در مورد دولتهای محلی و ایالتی در مناطق مختلف ایتالیا موید این است که سنتهای سابقه دار مشارکت مانند رای دادن؛ روزنامه خواندن؛ عضویت در انجمنها و باشگاهها از نشانه های سرمایه اجتماعی افراد است که متاثر و تاثیر گذار بر توسعه است. بنابراین شاید بتوان گفت که شبکه های روابط متقابل و انسجام اجتماعی، پیش شرط مدرن سازی اجتماعی- اقتصادی بوده است و نه ثمره آن.
در نهایت شناخت ابعاد سرمایه اجتماعی و توسعه پایدار شهری با شناخت ابعاد و شاخصهای آن از طریق مطالعه پژوهشهای (داخلی و خارجی) پیشین به این تحقیق کمک خواهد کرد تا تاثیر این دو عامل بر یکدیگر را بسنجد .
چون در این تحقیق نتوانستیم برای توسعه پایدار شهری نظریه ای بیابیم که بطور کامل با جامعه حال حاضر ایران تطبیق داشته باشد و بتوان شاخصهای مورد نظر را آنها استخراج کرده و تحقیق را با راهنمایی آن پیش برد. از آنجایی که ایران در بخش منابع و محیط زیست نه در سطح نگرش اندیشمندان ابتدایی به مسئله توسعه باقی مانده و نه آنقدر رشد یافته است که به سطح نظریات جدید برسد سعی کردیم با بهره گرفتن از کلیه نظریات آورده شدن در بخش مطالعات نظری به یک جمعبندی برسیم که بر طبق آن چند عامل مهم را که در توسعه پایدار حائز اهمیت هستند بعنوان شاخص توسعه پایدار در نظر گرفته و قصد بررسی ارتباط آن با سرمایه اجتماعی افراد را داریم . این شاخصها عبارتند از : توجه به محیط زیست؛ استفاده صحیح از منابع تجدید ناپذیر؛ بافت مسکونی شهر، دسترسی به حمل و نقل عمومی و میزان استفاده از آن و… که به تفضیل در بخش روش تحقیق در مورد عملیاتی کردن هر یک از این شاخصها بحث خواهیم نمود.
فصل سوم:
روش تحقیق
1-3-مقدمه:
روش تحقیق فرآیندی است که از طریق طرحهای مناسب با توجه به ماهیت و هدف موضوع پژوهش انتخاب و به سؤالات پژوهشی پاسخ داده می شود. در طرح های آزمایشی که روابط علت و معلولی پدیده مورد نظر است، طرحهای آزمایشی و در طرح های تاریخی از روش های متداول تاریخی بواسطه وجود داد های استفاده می شود. تحقیقات توصیفی به علی- معلولی، موردی ، همبستگی، اقدام پژوهشی پیمایشی تقسیم میشوند. در این تحقیق روش توصیفی از نوع همبستگی مورد نظر قرار گرفته است. در این فصل نوع پژوهش، جامعه آما ری، روش نمونه گیری و حجم آن، ابزار گردآوری اطلاعات و ویژگی های آن در نهایت در نهایت روش تجزیه و تحلیل داده ها مورد نظر قرار گرفته.
3-2-شرح واژه ها و اصطلاحات:
3-2-1-تعاریف نظری:
3-2-1-1-سرمایه اجتماعی:
سرمایه اجتماعی مجموعه هنجارهای موجود در نظام های اجتماعی است که موجب ارتقای سطح همکاری اعضای آن جامعه و پایین آمدن سطح هزینه های تبادلات و ارتباطات می شود. براساس این تعریف مفاهیمی نظیر جامعه مدنی و نهادهای اجتماعی نیز دارای ارتباط مفهومی نزدیکی با سرمایه اجتماعی می گردند. از نظر پاتنام: «سرمایه اجتماعی وجوه گوناگون سازمان اجتماعی نظیر اعتماد, هنجارها و شبکه هاست. که می توانند با تسهیل اقدامات هماهنگ، کارایی بهبود بخشند. سرمایه اجتماعی نیز مانند سایر سرمایه های مولد است و امکان دستیابی به اهداف مشخص را فراهم می کند که بدون آن غیر قابل دسترسی خواهند بود. (پانتام، 1385: 285).
پیر بوردیو: «سرمایه اجتماعی را انباشت منابع بالفعل و بالقوه ای می داند که مربوط به داشتن شبکه ای نسبتاً پایدار از روابط کم و بیش نهادینه شده از آشنایی و شناخت متقابل است. یا بعبارت دیگر عضویت در یک گروه برای هر یک از اعضایش از طریق حمایت یک سرمایه جمعی، صلاحیتی فراهم می کند که آنان را مستحق اعتبار به معنای متخلف کلمه می کند (بوردیو، 1384: 147).
3-2-1-2- اعتماد:
اعتماد عبارت از تمایل به خطر پذیری در بطن اجتماع براساس حس اعتماد به دیگران است. به این شکل که دیگران براساس انتظار ما پاسخ داده و به روش حمایتی دو جانبه عمل خواهند کرد و یا لااقل اینکه قصد آزار دهی ندارند (او اکاکس، 998: 3، به نقل از مدنی 88-89). اعتماد یک پدیده حساس و شکننده است بوجود آمدن آن زمان زیادی می برد، باید دانست که اعتماد باعث بوجود آمدن اعتماد می شود. اعتماد دارای ابعاد زیر است:
– صداقت: آگاهی
– شایستگی: داشتن مهارت و دانش در زمینه فنی و روابط انسانی
– ثبات قابلیت اعتماد: توان پیش بینی و قضاوت خوب هنگام در رویارویی با اوضاع و احوال و شرایط متفاوت
– وفاداری: تبادل نظر و دادن اطلاعات بصورت آزادانه مزیت عمده اعتماد بین افراد، تسهیم اطلاعات و همکاری می باشد. وقتی افراد اعتماد داشته باشند که به عقاید احترام گذاشته می شود، آنها تمایل بیشتری برای ارائه عقاید خلاق، اهداف و عقاید فردی دارند (همان: 25).
3-2-1-3- مسئولیت اجتماعی:
مسئولیت اجتماعییکی از وظایف و تعهداتی است که سازمان باید در جهت حفظ، مراقبت و کمک به جامعه ای که در آن فعالیت می کند، انجام دهد (باری و گریفین، 1992: 40) بنابراین مسئولیت اجتماعییک از وظایف و تعهدات سازمان در جهت منتفع ساختن جامعه است به نحوی که هدف اولیه سازمان یعنی حداکثر کردن سود را صورتی متعالی بخشد.
3-2-1-4- آگاهی عمومی :
اطلاعات موثرترین و کارآمدترین ثروت و سرمایه هر ملت است که برخلاف ثروت های دیگر از بین نمی رود و هر چه مصرف شوند قوی تر و کامل تر می شود. اطلاعات میزان دانشی است که اعضای شبکه اجتماعی از یکدیگر دارند (بهرامی، 1381: 3). فوکویاما معتقد است که قبل از ورود به هر سیستم تجارییا اجتماعی باید آگاهی بقا در شکبه های اعتماد موجود در آن سیستم و ویژگی های آن را به دست آورد زیرا وی اعتماد را بر پایه هر گونه مبادلات اقتصادی و اجتماعی می داند (علوی، 1380: 34) .
3-2-1-5- مشارکت:
منظور از مشارکت درگیری ذهنی و عاطفی اشخاص در موقعیت های گروهی است که آنان را بر می انگیزد تا برای دستیابی به اهداف گروهییکدیگر را یاری نمایند و در مسئولیت کار شریک شوند (علوی تبار، 1379، 13) فوکویاما مشارکت اجتماعی را ابتدا در شرکت در انتخاباات خلاصه کرده بود اما پس از آن در ورزشهای گروهی نیز آن را حدود توجه قرار داد (فوکویاما، 1999: 80).
3-2-1-6- پایداری :
فرهنگ آکسفورد پایداری را به این ترتیب تعریف می کند: «توانایی دوام یا انجام دادن کاری بطور دائم» بنابراین پایداری دانش توانایی برای پایداری و صنعت پایدار توصیف کننده تداوم یا حفظ وضعیت برای موصوف خود می باشد. براساس این اصل در هرمحیطی به اندازه توان طبیعی، فرآوری محیط زیست، بهره بردارییا بهره وری انجام شود، اصل سرمایه (منابع اکولوژیکی) بطور پایدار باقی می ماند و استفاده، از محیط به اندازه آن توان تولیدی، همیشه پایدار است. مفهوم پایداری نقش عمده ای را در بقای شهر بازی می کند و دیرزمانی است که مفهوم جدید رسیدن به یک شهر پایدار به بحث های سیاست توسعه شهری وارد شده است. راهبرد توسعه پایدارشهری در جهان کنونی حاصل فرهنگ بکارگیری شناخته های بشر از محیط شهری است (اذانی، 1385، 12).
3-2-1-7- پایداری شهری:
پایداری شهری مفهوم موازی دیگری است که در این زمینه توسط برخی از مولفان و از جمله خانم مکلارن¹ مطرح می شوتد. وی برای تعریف این مفهوم ابتدا آن را با توسعه پایدار شهری مقایسه می کند، او به نقل از ریچاردسون² می نویسد: «معنی این دو اصطلاح خیلی به هم نزدیک استو اغلب در ادبیات تحقیقی بجای هم بکار برده می شوند». مکلارن راه تمیز آنها از یکدیگر را در نظر داشتن مفهوم پایداری به عنوان تشریح کننده یک وضعیت یا حالت مطلوب و یا مجموعه شرایطی می داند که در طول زمان تداوم داشته است. در مقابل واژه توسعه در اصطلاح توسعه پایدار شهری، فرآیندی را تداعی می کند که به وسیله آن می توان به پایداری دست یافت.
¹- Maclaren
²- Richardsson
از نظر مکلارن برخی مشخصات کلیدی پایداری شهری که غالباً در ادبیات موضوع بیان می شوند عبارتند از: برابری بین نسل ها، برابری درون نسل ها (شامل برابری اجتماعی، برابری جغرافیایی و برابری در حکومت)، حفاظت از محیط طبیعی (شامل برابر اجتماعی، برابری جغرافیایی و برابری در حکومت)، حفاظت از محیط طبیعی (و زندگی در چارچوب ظرفیت تحمل آن) استفاده حداقل از منابع تجدید ناپذیر، بقای اقتصادی و تنوع، جامعه خود اتکاء، رفاه فردی و رفع نیازهای اساسی افراد جامعه، بحثهای زیادی در گروه های دانشگاهی، بین برنامه ریزان و دیگر سازمان های مربوطه در خصوص اهمیت نسبی هر یک از این مشخصات پایداری وجود دارد. حتی ناسازگاری بر سر این مسئله است که آیا همه آنها را باید در نظر گرفت، زمانی که اهداف اصلی پایداری به دست می آید (موسوی و کاظمی محمدی، 1378: 59).
به عقیده مکلارن، به لحاظ اهداف گزارش پایداری، تعریف واحد و بهتری از پایداری شهری وجود ندارد، چون جوامع مختلف احتمالاً کمییا حتی در حد معناداری، باید تصورات مختلفی از پایداری شهری داشته باشند که به اوضاع جاری زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی و قضاوت های ارزشی جامعه آنها بستگی دارد. در نتیجه، مجموعه ای از شاخص هایمطرح شده برای سنجش پیشرفت در جهت دستیابی به اهدادف کلی پایداری در هر جامعه، لزوماً نباید برای سنجش پیشرفت پایداری در جامعه دیگر مناسب باشد. با این وجود، برخی ویژگی های بنیادی برای شاخص های پایداری وجود دارد که همه جوامع در آن هم نظرند و باید آنها را در سیاست ها و برنامه های خود اعمال کنند (همان: 6).
3-2-1-7-1-شاخص های توسعه شهری :
شهرها نقش بزرگی در توسعه کشورها بازی می کنند، با توجه به اهمیت بالای توسعه شهری، بررسی عملکرد، بهره وری و کارایی این بخش برای بهبود آن امری ضروری به نظر می رسد. در هر نوع مدیریت و برنامه ریزی در هر مقیاس با توجه به تعداد فراوان متغیرهای موجود برای تصمیم گیری نمی توان مانند گذشته صرفاً به نوآوری و خلاقیت متکی بود. در این خصوص، استفاده از شاخص های مربوط، ما را در دستیابی به این منظور کمک خواهد کرد.
با توجه به مطالعات گسترده مرتبط با تحولات شهری در نقاط متخلف جهان، شاخص های متعددی در زمینه های مختلف ساختار مانند فرهنگی – اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، زیست محیطی، فناوری و گردشگری معرفی شده و در مورد شهرهای بزرگ مورد بررسی قرار گرفته است. در این بخش قصد داریم پس از طبقه بندی شاخص ها به صورت گفته شده، در هر دسته معیارهای کیفی و کمی را بررسی کنیم.
1- شاخص های سیاسی:
تاثیر دگرگونی های سیاسی در توسعه شهرها در کشور ما کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در جهانی که شهرنشینی در آن رو به گسترش است. اغلب دگرگونی ها در شهرها به وقوع می پیوندد. معنای مشارکت به مثابه میثاق نوین اجتماعی عبارت از اشکال گوناگون اداره امور شهری، ضرورت ابداع روش های جدید مشورت با مردم و تمرکز زدایی در مدیریت و تصمیم گیری، تقسیم کلان شهرها به اجتماعات کوچکتر و طراحی اشکال جدیدی برای حاکمیت در شهرهای بزرگ و مناطق شهری است. تمامی این دگرگونی ها به پیدایش نهادهای نوین و اشکال متفاوت حضور نمایندگان مردم در صحنه خواهد انجامید. بعبارت دیگر دموکراسی در قرن 21 ناگزیر خواهد بود دگرگونی ها را که علوم ارتباطی و اطلاعاتی و شهرنشینی به ارمغان آورده، جذب کند (یورگ، 1995: 12) اقتصاد شهری که تاثیر بسزایی در معادلات سیاسی کشورها دارد، در کشورهای توسعه یافته صنعتی (برای مثال در اروپای غربی) تحت تاثیر قدرت اقتصادی شهرداری هاست، شهرداری ها دارای شرکت های بزرگ ساخت و ساز و موسسات اعتباری هستند. در کشورهای توسعه یافته یک بنگاه اقتصادی قوی می دانند، این قدرت به کنترل بهتر و برنامه ریزی موثرتر کمک می کند و در نتیجه در پایدار بودن شهرداری فرآیند توسعه موثر است. شهراری ها و شوراها باید یک سیستم علمی و حرفه ای داشته باشند تا بتوانند ساختارهایی شکل دهند که در سایه آن اعتلای اقتصادی را برای خودشان تعریف کنند. در حال حاضر مدیریت شهرها به شکلی در اختیار شورای شهر قرار گرفته است و این شورا باید با یک سیستم باز از همه صاحبنظران، برنامه ها و راهکارهایی را در جهت شکل گیری توسعه و مدیریت شهری بخواهد.
مشارکت در جامعه به گونه های متفاوت وجود داشته است، اما بیشتر این مشارکت ها موردی بوده و بر پایه رویدادی خاص شکل گرفته است. یکی از راهکارهای گسترش اینگونه مشارکت ها در جامعه، سهیم کردن مرم در دستاوردهای توسعه است. با توجه به این موارد می توان این شاخص ها را در اربزیابی توسعه شهری طرح کرد:
– تعداد سازماه های مشارکت کننده در مدیریت و توسعه شهری؛
– وجود برنامه ریزی بلندمدت و کوتاه مدت برای توسعه پایدار شهری؛
– میزان مشارکت شهروندان در برنامه ها و عواملی مانند تبلیغات، جذب سرمایه های مردمی، برنامه های اطلاع رسانی، برگزاری همایش ها، و مانند آنها؛
– سیاست های بکار رفته براییارانه ها و کنترل قیمت ها که هر چند تصمیم گیری در این خصوص برعهده دولت است. ولی بشدت توسعه شهری را دستخوش تحول می کند.
2- شاخص های اجتماعی – فرهنگی:
توسعه اجتماعی – فرهنگی پویشی دراز مدت است که بواسطه ارگان های رسمی و غیر رسمی در جامعه تحقق مییابد و رفته رفته آثار خود را در جامعه ظاهر می کند. در حال حاضر در تمام دنیا برنامه های وسعه به سه بعد مهم در کنار یکدیگر می پردازند که یکی از آنها فرهنگ است. فرآیند توسعه به مثابه یک راه حل مطرح است و برنامه ریزی فرهنگی واقع گرایانه می تواند به تحقق این آرمان کمک کند. برنامه ریزی فرهنگی کامل می تواند از بروز مشکلات در سطوح دیگر برنامه ریزی ها بکاهد (خلاصه مقالات سازمان دهی فرهنگی، 1377).
توسعه شهری زمانی پویا خواهد بود که

دیدگاهتان را بنویسید