تبریز، مهندسین، سینوپتیک، اقلیم

– اقلیم
حالت متوسط کمیت های مشخص کننده وضع هوای یک منطقه را بدون توجه به لحظه وقوع آنها، اقلیم یا آب و هوای آن منطقه می نامند. اقلیم یک ناحیه ترکیبی از مجموعه عوامل و متغیرهای آب و هوایی و خصوصیات جوی و طبیعی و جغرافیایی است که برای دور های طولانی مدت در آن تعریف می شود. اقلیم نتیجه تاثیر توام پدیده های هواشناسی است و حالت متوسط اتمسفر را در یک نقطه دلخواه به دست می دهد. البته اقلیم معنای گسترده تری داشته و تنها به پارامترهای هواشناسی محدود نمی شود. بلکه مجموعه عوامل فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی است که جو یک منطقه را مشخص می کند. ولی در هیدرولوژی به همان عوامل هواشناسی محدود شده و تاثیر عوامل دیگر درنظر گرفته نمی شود.
تبریز دارای هوایی اقلیمی و کم رطوبت است و حد متوسط بارندگی آن در سال، ۲۸۵ میلی متر است. این شهر در اثر ارتفاعی که از سطح دریا دارد، دارای زمستان های طولانی و سرد و تابستان های معتدل است. هوای این شهر، سرد و خشک است. باد و سوز دائمی دارد که مربوط به بادهای محلی است، نه جریان های قاره ای، اما گاهی جریان های سیبری، پس از عبور از کرانه های دریای خزر، به حوزه شهر تبریز رسیده و سبب بروز شدت سرما در زمستان و کولاک و راه بندان عمومی می شود. زمستان در تبریز، زود آغاز گشته و دیر خاتمه می یابد. در رده بندی کوین، یعنی نوعی آب و هوای مدیترانه ای و GSB تبریز در حال حاضر در ردیف کلیمای تابستانی خنک، منظور شده است. وضع بارندگی تبریز، همگام با سایر نقاط آذربایجان، تابع جریان های هوایی، به ویژه توده هوای مرطوب مدیترانه و بخارهای ناشی از آن، هوای سرد سیبری و شمالی و اختلاف درجه حرارت در محدوه دریاچه ارومیه و استقرار کو ههای سهند می باشد .
(زیستا، مهندسین مشاور، 1387: بند 2ـ1ـ4)

در بحث شرایط عوامل اقلیمی توجه به موارد زیر ضروری است :

عوامل اقلیمی: ایستگاه سینوپتیک تبریز با داشتن 50 سال آمار (سازمان هواشناسی) جایگاه مناسبی در تولید اطلاعات هواشناسی دارد.برای مطالعه عناصر اقلیمی از اطلاعات سال‌های 1950 الی 2000 که تقریباً معادل سال‌های آبی 1379ـ1329 می‌باشد،استفاده شده است. همچنین جهت همگن‌سازی تقویم ایستگاه اطلاعات ایستگاه تبریز ماه اکتبر معادل مهرماه فرض شده است و سایر ماه‌ها نیز به همین ترتیب به ماه‌های شمسی تبدیل شده‌اند. عناصر اقلیمی که با استناد به آمارهای ایستگاه سینوپتیک تبریز مورد بررسی قرار گرفته‌اند بترتیب زیر عبارتند از:
دما. بارندگی، یخبندان. رطوبت‌ نسبی. تبخیر. باد.

الف) درجه حــرارت ( دما )

حداکثر، حداقل و میانگین متوسط درجه حرارت 15 ساله تبریز بین سال های 1375 – 1389
میانگین حداکثر و حداقل مطلق دمای 15 سال بین سالهای1375 – 1389

ب) بارندگـــی

میانگین 15 ساله بارندگی سالیــانه بین سال های 1375 – 1389 تبریز
تعداد روزهای یخـــبندان بین سال های 1375 – 1389 تبریز

مطلب مرتبط :   بازرگان، داستان، امانت‌دار، کودک

رطوبت نسبی 15 ساله تبریز بین سال های 1375 – 1389

ج) باد
جهت وزش بادهای تبریز به 8 دسته تقسیم می شوند
1) بادهای محلی: معمولاً در اسفند ماه می وزد
2) باد شرقی: تقریبا در تمام مدت سال بر جلگه تبریز می وزد.
3) باد غربی: هنگام وزش آن در فصول معتدل است.
4) با جنوب غربی: این باد در هنگام بهار بیش از سایر بادها می وزد .
5) باد شمال شرقی: حداکثر مدت آن در ماه اسفند می باشد.
6) باد جنوب شرقی: شدت این باد در ماههای سردمی وزد.
7) باد شمال: این باد در زمستان می وزد و طولانی ترین دوران وزش آن در دی ماه است.
8) باد جنوب: بادی است بسیار ضعیف و کم دوام و حداکثر شدت وزش آن در آذر ماه است.

د) یخبندان
بررسی تعداد روزهای همراه با یخبندان در ایستگاه سینوپتیک تبریز نشان می‌دهد که به طور متوسط 103 روز در طی سال پدیده یخبندان حادث می‌شود و دی‌ماه با متوسط 8/26 روز، بیشترین یخبندان را در مقایسه با سایر ماه‌ها دارا می‌باشد. نمایه تعداد روزهای یخبندان در ماه‌های مختلف سال را مقایسه و نشان می‌دهد. (زیستا، مهندسین مشاور، 1387: بند 2ـ1ـ4).
تعداد روزهای یخبندان در ایستگاه سینوپتیک تبریز در سالهای آبی 79ـ1329
سالانه شهریور مرداد تیر خرداد اردیبهشت فروردین اسفند بهمن دی آذر آبان مهر پارامتر
135 0 0 0 0 0 10 27 29 31 31 25 6 حداکثر
103 0 0 0 0 0 7/1 1/15 9/23 6/28 1/24 1/9 5/0 میانگین
68 0 0 0 0 0 0 3 0/12 0/18 0/8 0 0 حداقل
مأخذ: زیستا، مهندسین مشاور 1387

تعداد متوسط روزهای یخبدان درطی ماه‌های مختلف در ایستگاه سینوپتیک تبریز سالهای آبی 79ـ1329
ه‌) تبخیر
فرایند تبخیر ممکن است از سطح آزاد آب، از سطح خاک مرطوب و یا بصورت تعرق از سطح گیاه صورت گیرد. تبخیر از سطح دریاچه‌ها یا مخازن سدها باعث اتلاف آب می‌شود و تبخیر و تعرق داخل حوضه نیز در شمار تلفات محسوب می‌گردد. بنابراین مطالعه تبخیر از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌باشد. عوامل متعددی در تعیین میزان تبخیر دخالت دارند و به همین دلیل برآورد تبخیر در سیکل هیدرولوژی از سایر مؤلفه‌ها دشوارتر است. (زیستا، مهندسین مشاور، 1387: بند 2ـ1ـ4).
در ایستگاه‌های هواشناسی ایران برای محاسبه تبخیر از سطح آزاد آب از تشت تبخیر کلاس A استفاده می‌شود و برای تبدیل ارقام آن به سطح آزاد روش‌های مختلفی وجود دارد. یکی از این روش‌ها، روش پنمن است که نیاز به اطلاعاتی از جمله متوسط دمای ماهانه، متوسط دمای حداقل، متوسط دمای حداکثر، ساعات آفتابی و سرعت باد دارد. نمایه شماره 13 متوسط تبخیر ماهانه و سالانه از سطح آب ایستگاه تبریز را به روش پنمن نشان می‌دهد. (زیستا، مهندسین مشاور، 1387: بند 2ـ1ـ4).

ی)رطوبت نسبی : در ایستگاه تبریز دامنه رطوبت نسبی از 5/72 درصد در دی ماه تا 3/36 درصد میزان در تیرماه نوسان دارد که نشانگر ارتباط و دامنه‌ نوسان آن با افزایش دما می‌باشد. همچنین براساس نمایه شماره 15 زمستان با رطوبت نسبی متوسط 4/68 درصد بیشترین و تابستان با رطوبت نسبی متوسط 4/37 درصد کمترین رطوبت نسبی را در طی سال دارا می‌باشد. (زیستا، مهندسین مشاور، 1387: بند 2ـ1ـ4).
3-4جغرافیای سیاسی شهر تبریز
از لحاظ تقسیمات کشوری شهر تبریز به لحاظ تاریخی، موقعیت مکانی مناسب و توانمندی‌های خود، مرکز استان/ شهرستان و بخش مرکزی می‌باشد که سالهاست مدیریت توسعه پهنه وسیعی از سرزمین ملی را به عهده گرفته است و در تمامی گستره غرب کشور، شهری در مقیاس تبریز در شرایط کنونی نیست. شهر به لحاظ فاصله فراتر از 600 کیلومتری، به دور از حوزه نفوذ قوی و ایمن از گزند جاذبه‌های تهران است و با استقلال نسبی از قابلیت‌های مطلوبی برای کاهش تمرکز بیش از حد تهران برخوردار است. به لحاظ محل استقرار خود در گره ارتباطات منطقه‌ای، ملی و بین‌المللی و به لحاظ تاریخی و موقعیت مناسب و توانمندیهای بارز می‌تواند هم‌سنگ با تهران مرکز مبادلاتی مستقل با جهان خارج شود. محدوده شهرستان تبریز اینک شامل دو بخش مرکزی به مساحت 5/1412 کیلومتر مربع با 57 آبادی و بخش خسروشهر با مساحت 5/642 کیلومتر مربع با 18 آبادی می‌باشد که در سالهایی نه چندان دور در محدوده‌ای بزرگتر (در حد منطقه شهری تبریز شامل شهرستان‌های فعلی هریس، بستان‌آباد، تبریز، اسکو، آذرشهر و بیشتر) ایفای نقش می‌نموده است.
3-5 ویژگیهای تاریخی تبریز
پیشینه تبریز همواره در هاله ای از ابهام مستور بوده و امروزش نیز حکایت گر غریب است. تاریخ تبریز در پیش از ظهور اسلام اسیر ظن ها و گمان ها وگاهی اغراض هاست وبعد از ظهور اسلام سیمای پر شکوهش نظر جهانیان را معطوف می سازد و در گستره وسیع حکومت اسلامی به « قبۀ الاسلام » مشهور می شود . شهر تبریز بارها در طول تاریخ ویران و تجدید بنا شده‌است. بنای این شهر به‌دوران اشکانی و ساسانی می‌رسد؛ ولی در آغاز دوران اسلامی ده کوچکی بیش نبوده‌است. تبریز در طی حکومت چهارصدساله خاندان «رَوّادی» و اسکان قبیله عرب «اَزْد»، به‌شکوفایی می‌رسد. اوج شکوفایی این شهر در زمان ایلخانان بوده‌است؛ زمانی که تبریز پایتخت قلمرویی به‌وسعت نیل تا آسیای مرکزی بوده‌است. این شهر در سده‌های گذشته، شاهد حوادث متعددی از قبیل اشغال توسط بیگانگان و زمین‌لرزه‌های مهلک بوده‌است. تبریز پایتخت آق‌قویونلوها و قراقویونلوها و اولین پایتخت حکومت صفویه و آغازگر انقلاب مشروطه علیه استبداد محمدعلی شاه بوده‌است.شهر تبریز به سبب موقعیت خود، از مراکز تجاری منطقه بوده‌است و هم‌اکنون یکی از مراکز صنعتی ایران می‌باشد. این شهر در دو قرن اخیر مبدا بسیاری از تحولات اجتماعی، فرهنگی و صنعتی در ایران بوده است و نقشی کلیدی در تحولاتی مانند انقلاب مشروطیت و انقلاب ۱۳۵۷ و مدرنیزه کردن ایران داشته است. (سازمان مدیریت و برنامه ریزی شهری طرح تفضیلی شهر تبریز )

مطلب مرتبط :   عقلانیت، الهیات، (نگ.، شکلی

3-6ویژگیهای فرهنگی _ اجتماعی شهر تبریز

اکثر مردم استان آذری هستند و به زبان ترکی آذربایجانی تکلم می‌کنند . مذهب اکثر مردم مسلمان شیعه است . ایلهای افشار در مناطق شمال دریاچه ارومیه ایلات