تبریز، معماری، حریم، معابر

شهر تبریز:
در مطالعات طرح مجموعه شهری تبریز برای سال 1400 پیشنهاد شده است که 41 مرکز جمعیتی به شبکه گاز لوله‌کشی بپیوندند که اکثر قریب به اتفاق این مراکز بیش از 2000 نفر جمعیت خواهند داشت.
شرکت ملی گاز ایران ـ امور خطوط لوله شمال و شمال غرب در مورخه 31/6/77 حرایم خطوط لوله گاز را به شرح زیر اعلام نموده است:
1 ـ حریم خطوط انتقال گاز در دست اجرای 48 اینچ تبریز ـ مراغه برابر 250 متر از محور لوله به طرفین
2 ـ حریم خط انتقال گاز در دست اجرای 48 اینچ بستان‌آباد ـ تبریز برابر 250 متر از محور لوله به طرفین
3 ـ حریم خط انتقال گاز وجود 30 اینچ در مسیر بستان آباد ـ تبریز برابر 200 متر از محور لوله به طرفین
4 ـ حریم انتقال گاز موجود 24 اینچ تبریز ـ شبستر ـ تسوج برابر 200 متر از محور لوله به طرفین
5 ـ حریم انتقال گاز موجود 40 اینچ تبریز ـ بازرگان برابر 250 متر از محور لوله به طرفین
6 ـ‌ حریم انتقال گاز موجود 20 اینچ تبریز ـ آذرشهر برابر 150 متر از محور لوله به طرفین
7 ـ حریم لوله 10 اینچ کمتر از 50 متر از محور لوله به طرفین
هرگونه ساخت و ساز در حریم‌های مذکور ممنوع بوده و ساخت و ساز ایجاد تاسیسات مشروط به کسب مجوز از شرکت ملی گاز ایران امور خطوط لوله شمال و شمال غرب می‌باشد.
3-12مطالعات شهرسازی و معماری : هرچند مجموعه بازار، تیمچه‌ها و سراهای آن، بخشی از مدارس قدیمی و مساجد تبریز، مسجد کبود، مسجد علیشاه، خانه مشروطیت و … در شهر تبریز به سبب ویژگیهای معماری آنها و ضرورت حفظ و نگهداری‌شان در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌اند و می‌شد از این مجموعه بناها به عنوان الگوی معماری شهر بهره جست و لکن کمتر از طرحهای معماری می‌توان نشان از معماری بومی ـ سنتی و مصالح سنتی آن یافت، از این رو معماری شهر از سال‌های 1300 شمسی با هجوم معماری جدید و استفاده از مصالح جدید به جای مصالح سنتی قدیم روبرو بودهاست و به ندرت می‌توان بنای شاخص و مطرحی را در شهر رویت نمود. از مجموعه بناهای موجود در شهر عمارت بلدیه (شهرداری) که در سال 1312 شمسی برپا شد، ساختمان ایستگاه راه‌آهن تبریز، بنای یادمان مقبره الشعرا، عمارت دوطبقه کلاه فرنگی و امارت شاه‌گلی (1319) طرح‌های معماری زیبا و قابل توجهی دارند. در کنار تک ‌بناهای مطرح شده، انجام مطالعات طرح تفصیلی منطقه فرهنگی، تاریخی شهر تبریز، توسط مهندسین مشاور نقش جهان پارس و ارائه راهکارهای احیای این منطقه و ترسیم مجدد استخوان‌بندی شهر قدیم با طرح اتصال 9 دروازه ورودی به منطقه تاریخی / فرهنگی توسط یک کمربند فضای سبز و برخی ضوابط معماری و شهرسازی، انجام مطالعات طرح توسعه و بهسازی مجموعه صاحب‌الامر، طرح توسعه شرق راسته کوچه، طرح زیرگذر سواره جنوبی صاحب‌الامر و طرح زیرگذر پیاده بازار شیشه‌گرخانه، مطالعات محور ایل‌گلی توسط مهندسین مشاور بانیان، طرح محدوده مقبره الشعرا توسط مهندسین مشاور نقش جهان پارس و طراحی محور پیاده خیابان مغازه‌های سنگی و تربیت از جمله طرح‌های مقدماتی معماری در شهر می‌باشد که هم اینک برخی از مطالعات به نتیجه رسیده و طرح‌های اجرای مربوطه در دست اجرا و اقدام می‌باشد.
3-13 شبکه راههای منطقه : شبکه راه‌ها فارغ از مشخصات هندسی آنها، با توجه به اهمیت مراکز جمعیتی مختلف که به یکدیگر ارتباط می‌دهند به چهار طبقه زیر دسته‌بندی می‌شوند:
1 ـ راههای ملی: این راهها عملکردی در سطح ملی و فراملی دارند و مراکز سطح اول کشور (کلان‌شهرها) را با یکدیگر و مرکز کشور (تهران) ارتباط می‌دهند. همچنین ارتباط میان کشور را با کشورهای همسایه، از طریق مبادی اصلی ورود و خروج کشور فراهم می‌کنند. این راهها به عنوان راههای ترانزیت نیز شناخته می‌شوند.
2 ـ راه‌های منطقه‌ای (یا استانی): این راه‌ها ارتباط میان مراکز سطح دوم کشور (شهرهای بزرگ و مراکز استانها) را با یکدیگر و با راههای ملی فراهم می‌کنند. این راهها همچنین شهرهای کشور را از طریق مبادی فرعی ورود و خروج به کشورهای همسایه ارتباط می‌دهد.
3 ـ راههای ناحیه‌ای: این راهها شهرهای کوچک را به یکدیگر و با مراکز اصلی روستایی ارتباط می‌دهند.
4 ـ راههای محلی: که ارتباط میان روستاها را با مراکز اصلی روستایی و شهرهای کوچک فراهم می‌کنند.
با توجه به موقعیت منطقه مورد مطالعه در کشور و نیز جایگاه شهر تبریز (منطقه آذربایجان) همه انواع راههای فوق در منطقه مورد مطالعه وجود دارند. در این میان، مسیرهای تهران ـ تبریز، جلف و تبریز ـ رازی از مهمترین راههای ملی (و فراملی ـ ترانزیت) کشور محسوب می‌شوند و ارتباط میان کشورهای شرق و غرب ایران را با یکدیگر و همچنین ارتباط ایران را با کشورهای شمالی، غربی (و کشورهای اروپایی) فراهم می‌کنند. بالاخره مسیر تبریز ـ کرمانشاه نیز جزو راه‌های ملی منطقه‌ مورد مطالعه محسوب می‌شود. مسیرهای تبریز ـ اهر ـ اردبیل ـ بستان‌آباد ـ سراب ـ اردبیل، تبریز ـ شبستر ـ ارومیه و تبریز ـ دریاچه ارومیه ـ ارومیه جزو راههای ارتباطی منطقه‌ای (یا استانی) محسوب می‌شوند که شهر تبریز را به عنوان مرکز منطقه به شهرهای سطح دوم و مراکز استانها مرتبط می‌نمایند.
3-14- شبکه ارتباطی کلان شهر تبریز
رشد و توسعه و افزایش جمعیت در شهرها باعث پیچیدگی و ارتباط بیشتر بین عوامل موثر در زندگی شهری شده که یکی از مهمترین این عوامل بخش حمل و نقل است. امروزه برنامه ریزی هماهنگ بین سیستم¬های حمل و نقل و سایر عوامل شهری به خصوص نحوه توزیع کاربری¬ها امری اجتناب ناپذیر است.
شبکه معابر:
در سالهای اخیر، ضوابط، مشخصات فنی و ویژگیهای گوناگونی برای معابر از سوی سازمانها، نهادها و وزارتخانه¬ها تدوین و ارائه شده که سبب سردرگمی بسیاری از کارشناسان گشته است. از این رو دفتر حمل و نقل دبیرخانه شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور با عنایت به وظایف خود، نسبت به یکسان سازی این ضوابط اقدام نموده که در اردیبهشت ماه 80 به تصویب رسیده است.
خیابان: مسیری است درون شهر برای عبور و مرور وسایل نقلیه و مردم که شامل معابر شریانی درجه یک، دو و محلی می¬باشد.
معابر شریانی درجه یک
به معابری گفته می¬شود که در طراحی و بهره برداری از آنها به جابجایی وسایل نقلیه موتوری برتری داده می¬شود. این معابر ارتباط با راههای برون شهری (جاده¬ها) را تامین می¬نمایند. راههای شریانی درجه یک بر اساس نحوه کنترل دسترسی تقاطع¬ها، به سه گروه آزادراه، بزرگراه و راه عبوری تقسیم می¬شود:
ـ آزادراه: راهی است که حداقل دارای دو خط عبوری و یک شانه در هر طرف به عرض 3 متر بوده و در تمام طول آن ترافیک دو طرفه به وسیله موانع فیزیکی از هم جدا شده باشد و برای جلوگیری از عبور عابران پیاده و حیوانات طرفین آن محصور بوده و تمام تقاطع¬های آن غیرهمسطح است.
ـ بزرگراه: راهی است که حداقل دارای دو خط عبوری در هر طرف بوده و ترافیک دو طرف آن به وسیله موانع فیزیکی از هم جدا شده باشد و عموماً دارای تقاطع¬های غیرهمسطح است. بزرگراه می¬تواند معدودی تقاطع همسطح کنترل شده داشته باشد.
ـ راه عبوری: ادامه راههای برون شهری دو خطه دو طرفه در داخل شهرهای معمولاً کوچک و متوسط یا روستاهاست.
معابر شریانی درجه دو:
به معابری گفته می شود که در طراحی و بهره برداری از آن، به جابجایی و دسترسی وسایل نقلیه موتوری برتری داده می¬شود. برای رعایت این برتری حرکت پیاده¬ها از عرض خیابان کنترل می¬شود.
شریانی اصلی درجه دو
راهی است اصلی که ارتباط بین خیابان¬های «جمع و پخش کننده» و بزرگراهها را برقرار می¬¬کند. در این معابر فواصل بین تقاطع¬ها نسبت به بزرگراهها کمتر است.
شریانی فرعی درجه دو (جمع و پخش کننده)
راهی است که ارتباط میان خیابان¬های محلی و خیابان¬های شریانی اصلی را برقرار می¬کند. در خیابانهای جمع و پخش کننده، محل عبور عابران پیاده از عرض خیابان باید مشخص باشد. در حالی که در خیابان¬های محلی، عابران پیاده مجاز هستند که از هر نقطه از عرض خیابان عبور کنند.
معابر محلی: راهی است که در طراحی و بهره برداری از آن نیازهای وسایل نقلیه موتوری، دوچرخه سواران و عابران پیاده با اهمیت یکسان رعایت می¬شود. برای رعایت حال عابران پیاده و دوچرخه سواران، سرعت وسایل نقلیه موتوری در این معابر پایین نگه داشته می شود.
قابل ذکر است به دلیل عدم تناسب ساختار کهن قسمتی از بافت شهر و خیابان¬های مربوط با رشد تعداد وسایل نقلیه و رشد تکنولوژی، ممکن است این خیابان¬ها در نقش حقیقی خود عملکرد مطلوبی نداشته باشند، لذا مشخصات ذکر شده برای بهبود هرچه بیشتر این خیابانها، می¬تواند ملاک عمل باشد.
به هر حال ملاک سلسل مراتب از نظر ما رده بندی عملکردی معابر با توجه به آئین نامه طراحی راههای شهری وزارت راه و شهرسازی است.
بنابراین، دیدگاه ناظر بر طراحی شبکه ارتباطات کلان در شهر تبریز به ویژه در طرح جامع (توسعه و عمران)، مبتنی بر این بوده که مراکز بر حسب سلسله مراتب شان به محوری با همان اهمیت در شبکه ارتباطی، دسترسی بلافصل داشته باشند. مرکز شهر با شریان درجه 1، مرکز منطقه

مطلب مرتبط :