تبریز، شهری، زنان، اشتغال

شاهسون در ییلاقهای سبلان و سهند این استان سنت دیرینه کوچ را ادامه می‌دهند. سازمان مدیریت و برنامه ریزی شهری ( طرح تفضیلی شهر تبریز )

سواد و تحصیلات :
وضعیت سواد جمعیت 6 ساله و بیشتر در 3 دوره 55ـ45، 65ـ55 و 75ـ65 شهر تبریز مورد بررسی قرار گرفته است. تغییرات مهم و سریعی در تعداد جمعیت باسواد این شهر رخ داده است. روند بطئی و کند رشد تعداد باسوادان در دهه 55 ـ 45، تبدیل به جهش نسبتاً سریعی در دهه 65ـ55 شده است و تعداد جمعیت باسواد از 133872 نفر در سال 45 به 530025 نفر در سال 65 می‌رسد و این در حالی است که تعداد جمعیت لازم‌التعلیم (6 ساله و بیشتر) در سال 45، 316421 نفر و در سال 65، حدود 790222 نفر بوده است. ادامه روند دهه 65ـ55 باعث شده که تعداد باسوادان در این شهر در سال 859342 نفر برسد. به بیان دیگر حدود 57/81 درصد از کل جمعیت لازم‌التعلیم شهر تبریز در سال 75 باسواد بوده‌اند. این مقدار برای سالهای 65 ـ 55 ـ 45 به ترتیب 1/67 ، 56 ، 3/42 درصد بوده است. البته نسبت‌های ذکر شده به تفکیک جنسیت (مرد و زن) نبوده و این در حالیست که وضعیت سواد در دوره‌‌های مورد نظر با در نظر گرفتن وضعیت جنسیت شرایط متفاوتی را نشان می‌دهد. نسبت باسوادی مردان به زنان در سال 45 تقریباً یکسان بوده و درصد زنان باسواد تنها 26/2 درصد بیشتر از درصد مردان باسواد آن دوره بوده است. این وضعیت در سال 55 روند کاهشی را نشان داده و به 55/43 درصد تنزل یافته است. در حالیکه نسبت مردان باسواد در همان سال (سال 55) 45/67 درصد بوده که حدود 9/23 درصد بیشتر از مورد زنان است. این عدم تفاوت از 47/18 درصد در سال 65 به 85/9% در سال 75 کاهش یافته است. در میان گروههای سنی لازم‌التعلیم محله مقطع راهنمایی با 21 نفر و 87/33 درصد بیشترین تعداد را در بر می‌گیرد. ( مرکز آمار ایران و برداشتهای میدانی)

3-7 ویژگی‌های جمعیتی و نیروی انسانی شهر تبریز
بدون شک هر شهر دارای یک روند افزایش جمعیت می باشد. ولی علیرغم روند افزایش طبیعی جمعیت، 2 عامل افزایش ناشی از مهاجرت و افزایش ناشی از گسترش محدوده شهری نیز در امر افزایش جمعیت شهرهادخیل هستند.
مقاطع سرشماری جمعیت مجموع افزایش جمعیت افزایش ناشی از رشد طبیعی افزایش ناشی از مهاجرت افزایش ناشی از گسترش محدوده شهری
جمعیت درصد جمعیت درصد جمعیت درصد
45ـ1335 403143 113417 70827 42/64 42644 58/37 ـ ـ
55ـ1345 597976 194563 95201 93/48 99362 07/51 ـ ـ
65ـ1355 971482 373505 208779 9/55 149726 40 15000 10/4
75ـ1365 1191043 219561 64978 60/29 129315 9/58 25260 50/11
مأخذ: مرکز آمار ایران

3-8 ویژگیهای اقتصادی تبریز
مطالعات اقتصادی در برنامه‌ریزی‌های شهری به لحاظ نقشی که در تدقیق و یا عدم طراحی‌های کالبدی ایفا می‌کند به عنوان یکی از ارکان بنیادی تلقی می‌شود. طرحهای کالبدی شهری بازتابهای اقتصادی متفاوتی در ساختار اقتصادی ـ اجتماعی شهرها دارند. بر اساس نتایج سرشماری سال 1385 در شهر تبریز حدود 532409 نفر بالای 10 سال هستند که از این میزان 87 درصد از نظر اقتصادی فعال بوده اند و 13 درصد بیکار می باشند سهم مردان از این میزان جمعیت فعال 463085 نفر است که 420325 نفر شاغل مرد یعنی 89 درصد مردان از نظر اقتصادی فعالند ،سهم زنان از کل جمعیت 10 ساله و بیشتر 69324 نفر است که از این میزان 52146 نفر زن شاغل یعنی 75 درصد شاغل و 17187 نفر بیکار هستند که حدود 25 درصد زنان بالای 10 سال می باشد. مقایسه این ارقام با ارقام دوره های قبل نشان از افزایش سهم جمعیت فعال است از طرفی این آمار نشانگر افزایش بسیار زیاد سهم زنان شاغل در شهر می باشد به طوریکه در سرشماری سال 65 سهم زنان شاغل فقط 8.1 درصد بوده در سال 85 این نسبت به 75 درصد رسیده است که تغییر دیدگاههای جامعه و افزایش تحصیلکرده های زن از علل اصلی آن است.در همین سر شماری که آخرین سرشماری می باشد در شهر تبریز، کشاورزی 3.3 درصد ،صنعت 43 درصد و خدمات 53.7 درصد از اشتغال شهر را به خود اختصاص داده اند که این ارقام بیانگر سهم بسیار بالای خدمات در اشتغال شهر است که در آینده نیز با توجه به عملکرد شهر تبریز در بخش خدمات انتظار می رود این بخش کماکان نقش برتر شهر باشد.در مقام دوم اشتغال شهر و با اندکی تفاوت نقش صنعتی شهر می باشد که به دلیل استقرار صنایع بسیار در این شهر است.همانطور که این ارقام نشان می دهند نقش بخش کشاورزی در شهر تبریز بسیار کم است که بیشتر به علت گسترش شهر است که سبب شده زمینهای کشاورزی اطراف شهر مورد استفاده مسکونی و همچنین صنایع قرار گیرد.ساخت اشتغال جمعیت منطقه در بخشهای عمده فعالیتهای اقتصادی در سالهای آتی با توجه به افزایش نسبتاً بالای شمار شاغلین ومحدودیتهای رشد وتوسعه فعالیتهای بخش کشاورزی در سطح شهر گویای نقش ویژه و با اهمیت فعالیتهای بخش های صنعت و خدمات در ایجاد اشتغال جدید در شهر است. افزایش نسبتاً بالای جمعیت شهر و تامین نیازهای خدماتی جمعیت میلیونی در سالهای آتی ، رفع کمبودهای خدماتی جمعیت کنونی شهر، نقش شهر در خدمات تجاری و مبادلاتی در سطح ملی وفراملی و خدمات بهداشتی ودرمانی ،انبارداری، آموزشی وهمچنین نقش مدیریت شهر در سطح استان و منطقه شهری و در کل موقعیتی که شهر تبریز در ارائه خدمات برتر در شمال غرب کشور بر عهده دارد توسعه کمی و کیفی فعالیتهای بخش خدمات را امری لازم و ضروری می سازد .در کنار این بخش فعالیت های بخش صنعت نیز به علت گسترده بودن فعالیت های صنعتی در شهر و نقش وجایگاهی که شهر تبریز در عرصه فعالیت های صنعتی در سطح کشور دارد توسعه فعالیتهای بخش صنعت به ویژه توسعه کیفی فعالیتهای صنعتی در محدوده شهر را ایجاب می کند.این به معنای احداث صنایع با سطح بالای تکنولوژی است. در این صورت سیاست فعالیتهای صنعتی در سایر نقاط استان و محدوده منطقه شهری به مفهوم احداث صنایع کاربر است. از این رو بخش صنعت با پیروی از سیاستهای توسعه کیفی در محدوده شهر تبریز ضمن ایجاد فرصتهای شغلی در شهر و منطقه به عنوان بخش دوم پر اهمیت در اقتصاد شهر، بعد از بخش خدمات قرار خواهد گرفت.”به طور کلی سیمائی که از سیاستها و برنامه های توسعه اقتصادی – اجتماعی شهر و منطقه در سالهای آتی ترسیم می شود گویای افزایش سهم بخش خدمات در ترکیب اشتغال شهر و تثبیت نسبی فعلی این سهم در بخش صنعت است.” (مهندسین مشاور عرصه،90:1374)
سهم بخشهای عمده فعالیت اقتصادی در اشتغال شهر تبریز

مطلب مرتبط :   -، آنندراج، مــرغ، برهان

ماخذ: مرکز آمار استان
سال
شرح 1345 1355 1365 1375 1383
جمعیت 10ساله و بیشتر 279942 433738 680284 1061117 1238171
جمعیت فعال

جمع 121564 164492 265475 374255 5183399
شاغل 116267 157499 228864 351272 489669
بیکار 5297 6993 36611 22983 28760
جمعیت غیر فعال 385123 95406 15782 686862 714163
نرخ بیکاری (در صد) 4.4% 4.3% 13.8% 6.14% 5.5%
روند تحول جمعیت فعال وغیر فعال شهر تبریز

3-9 ویژگی‌های کالبدی شهر تبریز
از بررسی نقشه‌های تاریخی شهر و سفرنامه‌ها و … استنباط می‌شود که هسته اولیه شهر را بازار و محله‌های اطراف آن تا محل باروی شهر تشکیل می‌داده است. با افزایش جمعیت و متناسب با محیط اطراف و زمان گسترش شهر، بافت‌های گوناگونی در شهر شکل گرفته است. بافتهای مختلف شهری تا آنجا که از نظر وسعت به حد قابل ملاحظه‌ای از سطح شهر رسیده‌اند، به ترتیب توالی تاریخی شکل‌گیری خود عبارتند از: بافت تاریخی، بافت سنتی، بافت روستایی، بافت سنتی نوبنیاد، بافت طراحی شده، و بافت حاشیه‌ای.
بافت تاریخی، قلب شهر و در محدوده بازار بزرگ تبریز است. بافت سنتی سطح وسیعی از اراضی مرکز شهر و در اطراف بافت تاریخی را به خود اختصاص داده است. در این بافت کاربری مسکونی نسبت به سایر کاربریها تسلط دارد و کوچه‌ها فاقد نظم هندسی، باریک و بلند و پرپیچ و خم است. بافت روستایی حاصل توسعه شهر تبریز به اطراف و وارد شدن روستاهای همجوار به داخل محدوده شهر است. در این بافت نیز تسلط با کاربری مسکونی است. بافت سنتی نوبنیاد از نظر زمانی تازه ساز است و بافت هندسی آن به نظم گرایش یافته است ولی به دلیل دارا بودن ویژگیهای بافت سنتی (فقدان سلسله مراتب شبکه راهها و تناسبات شهری)، سنتی به حساب می‌آید. این بافت ناشی از توسعه شهر در باغات و زمینهای زراعی اطراف شهر است. بافت طراحی شده، از هندسه منظمی پیروی می‌کند و خطوط اصلی آنرا شبکه‌های ارتباطی تشکیل می‌دهد. این بافت از تفکیک زمین‌های نسبتاً بزرگ تا آماده‌سازی در حد محله و یا ناحیه شهری بوجود آمده است. در این بافت علاوه بر کاربری مسکونی، سایر کاربریهای شهری نیز طراحی و در نظر گرفته شده است. بالاخره بافت حاشیه‌ای شمال و جنوب شهر شکل گرفته است شامل شبکه‌های نامنظم، معابر تنگ و قطعات فوق‌العاده کوچک و فاقد امکانات شهری است که در اراضی نامناسب و پرشیب شکل گرفته است. تبریز این شهر باستانی و تاریخی و