تبری، تولی، محبت، اهل‌بیت

باشد، می‏رساند».
10ـ2ـ5ـ2ـ3ـ1ـ ترک گناه
اگر در درون آدمی، تولی و تبری واقعی وجود داشته باشد، اولین اثرش، تقدیم محبوب بر دیگران است، برای تقدیم محبوب، انسان باید از معصیت دوری کند، چون به فرمایش امام صادق کسی که معصیت الهی را مرتکب می‌شود دوستدار خدا نیست. گنه‌کار از ارتکاب گناه لذت می‌برد چون گناه، ریشه در محبت دارد؛ چنان‌که تقوا و ترک گناه نیز ریشه در محبت دارد. در نتیجه جان آدمی هنگام ارتکاب گناه صحنه جنگ محبت به خدا و محبت به لذت نامشروع است هریک از این دو محبت بیشتر باشد، دیگری را از صحنه بیرون می‌راند؛ بنابراین قلبی که مملو از محبت الهی است، زمینه‌ای برای گناه در او وجود ندارد.
11ـ2ـ5ـ2ـ3ـ1 چشم و گوش الهی داشتن
از جمله کارکردهای تولی به خدا این است که انسان چشم و گوش الهی پیدا می‌کند و آنچه را که خدا بخواهد می‌بیند و می‌شنود، آیه الله جوادی آملی می‌فرماید:
«نتیجه محبوب الهی شدن، این است که خدای متعالی در مقام فعل، مجاری ادراکی و تحریکیِ او می‌شود؛ یعنی به منزله چشم، گوش، زبان، دست و پای انسان می‌شود: “فإذا أحببته کنتُ إذاً سمعه الذی یسمع به و بصره الذی یبصر به و لسانه الذی ینطق به و یده الّتی یبطش بها” روشن است که اعضا و جوارحی که با خدا چنین انتساب و ارتباطی داشته باشد، به گَرد گناه آلوده نمی‌شود».
3ـ5ـ2ـ3ـ1ـ کارکرد ارتباطی تولی و تبری در ارتباط انسان با همنوع
انسان یک موجود اجتماعی است به‌گونه‌ای که اجتماعی بودن او در متن خلقت و آفرینش او پی¬ریزی شده است، لذا برای زندگی در جامعه مجبور به ارتباط با همنوع است. انسان‌ها گاهی به درجه‌ای از فضایل و کمالات رسیدند که خداوند به آن‌ها مقام عصمت عنایت کرده است، لذا در ارتباطات انسان، همنوع او که به‌عنوان طرف دیگر ارتباط است گاهی معصوم و گاهی غیر معصوم است، بر همین اساس کارکرد تولی و تبری در ارتباط انسان با هم نوع خود را به‌صورت ذیل مورد بررسی قرار می‌دهیم:
• کارکرد تولی و تبری در ارتباط انسان با پیشوایان معصوم
• کارکرد تولی و تبری در ارتباط انسان با غیر پیشوایان معصوم
1ـ3ـ5ـ2ـ3ـ1ـ کارکرد تولی و تبری در ارتباط انسان با پیشوایان معصوم
در این قسمت برخی از کارکردهای تولی و تبری در ارتباط انسان با معصوم مورد بررسی قرار می‌گیرد.
1ـ1ـ3ـ5ـ2ـ3ـ1 حکمت و دانش
امام صادق فرمود:
«مَنْ أَحَبَ‏ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ حَقَّقَ حُبَّنَا فِی قَلْبِهِ جَرَى یَنَابِیعُ الْحِکْمَهِ عَلَى لِسَانِه‏ ِ وَ جُدِّدَ الْإِیمَانُ فِی قَلْبِه‏».
«کسی که اهل‌بیت ما را دوست داشته باشد و محبّت ما در قلب او تثبیت شود چشمه-های حکمت بر زبانش جاری می‌شود و ایمان در قلبش تازه می‌گردد».
2ـ1ـ3ـ5ـ2ـ3ـ1ـ استکمال دین
پیامبر خدا فرمود:
«حُبُ‏ أَهْلِ‏ بَیْتِی‏ وَ ذُرِّیَّتِی اسْتِکْمَالُ الدِّین‏».
«محبّت به اهل‌بیت و ذریّه من سبب کامل شدن دین است».
3ـ1ـ3ـ5ـ2ـ3ـ1ـ امنیت در قیامت
محبت اهل‌بیت آثار فراوانی چون رها شدن از گناهان، نور و روشنایی روز قیامت، ثبات و پایداری بر صراط و نجات از جهنم و ورود به بهشت و محشور شدن با ائمه و خیر دنیا و آخرت، به دنبال دارد؛ از این جهت لازم است مؤمنان تلاش کنند تا محبت اهل‌بیت را در خود محقق ساخته و در عمل به آن‌ها اقتدا کنند و آن‌ها را الگوی خود قرار دهند و در کنار آن از دشمنان آن‌ها تبرّی جویند.
پیامبر خدا فرمود:
«مَنْ أَحَبَّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ حَشَرَهُ اللَّهُ تَعَالَى آمِناً یَوْمَ الْقِیَامَهِ».
«کسی که ما اهل‌بیت را دوست داشته باشد خداوند سبحان او را در روز قیامت با امان محشور فرماید».
4ـ1ـ3ـ5ـ2ـ3ـ1ـ پذیرش اعمال
در فرهنگ شیعه، «تولّی» و «تبرّی» شرط اساسی پذیرش اعمال صالحه است و بدون داشتن این دو هیچ عملی پذیرفته نیست، اعمال بدون «تولی» و «تبری» مثل آن می‌ماند که شخص هیچ گونه عمل خیری انجام نداده باشد. در این زمینه روایات متعددی در متون اسلامی مطرح شده که به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود.
امام صادق به نقل از رسول الله فرموده که آن وجود مقدس فرموده‌اند:
«مَا بَالُ أَقْوَامٍ مِنْ أُمَّتِی إِذَا ذُکِرَ عِنْدَهُمْ إِبْرَاهِیمُ وَ آلُ إِبْرَاهِیمَ اسْتَبْشَرَتْ قُلُوبُهُمْ وَ تَهَلَّلَتْ‏ وُجُوهُهُمْ وَ إِذَا ذُکِرْتُ وَ أَهْلَ بَیْتِی اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُهُمْ وَ کَلَحَتْ وُجُوهُهُمْ وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیّاً لَوْ أَنَّ رَجُلًا لَقِیَ اللَّهَ بِعَمَلِ سَبْعِینَ نَبِیّاً ثُمَّ لَمْ یَأْتِ‏ بِوَلَایَهِ أُولِی الْأَمْرِ مِنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ مَا قَبِلَ اللَّهُ مِنْهُ صَرْفاً وَ لَا عَدْلًا».
«چه می‌شود مردمی را که چون خاندان ابراهیم در نزد ایشان یاد شود، شاد و مسرور گردند و چون از خاندان محمد یاد کنند دل‌هایشان متنفر شود قسم به آن‌کس که جان محمد در دست او است اگر بنده‌ای در روز قیامت عمل هفتاد پیغمبر را بیاورد خداوند از او نپذیرد تا خدا را به ولایت من و اهل‌بیتم دیدار کند».
امام حسن عسکری فرمود:
«لَا یَقْبَلُ اللَّهُ لِأَحَدٍ عَمَلًا إِلَّا بِوَلَایَتِهِمَا وَ مُعَادَاهِ أَعْدَائِهِمَا وَ إِنْ‏ کَانَ‏ مَا بَیْنَ‏ الثَّرَى‏ إِلَى الْعَرْشِ ذَهَباً یَتَصَدَّقُ بِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ الْخَبَر».
«خداوند هیچ عبادتی را نمی‌پذیرد مگر به ولایت پیامبر و علی و دشمنی با دشمنان این دو اگرچه [شخص به‌اندازه] ما بین زمین تا عرش الهی در راه خدا طلا صدقه بدهد».
5ـ1ـ3ـ5ـ2ـ3ـ1ـ آمرزش گناهان
امام حسن مجتبی فرمود:
«إِنَّ حُبَّنَا لَیُسَاقِطُ الذُّنُوبَ مِنْ بَنِی آدَمَ کَمَا یُسَاقِطُ الرِّیحُ الْوَرَقَ مِنَ الشَّجَر» ِ.
«همانا محبّت و دوستى با ما اهل‌بیت رسول اللّه سبب ریزش گناهان از نامه اعمال مى‌شود، همان طورى که وزش باد، برگ درختان را مى‌ریزد».
2ـ3ـ5ـ2ـ3ـ1ـ کارکردهای ارتباطی تولی و تبری در ارتباط انسان با غیر پیشوایان معصوم
در این قسمت برخی از کارکردهای تولی و تبری در ارتباط انسان با غیر پیشوایان معصوم مورد بررسی قرار می‌گیرد.
1ـ2ـ3ـ5ـ2ـ3ـ1ـ ایجاد روابط صمیمی و سازنده
بی‌گمان، روابط سازنده و سالم انسانی در پرتو محبت به وجود می‌آید. بدون تولی و تبری ایمانی، روابط میان فردی بر مدار هوا و هوس شکل می‌گیرد. در نتیجه، بسیار زود از هم گسسته می‌گردد و سرانجام، دل آدمی احساس تنهایی و افسردگی می‌کند. در این شرایط، هیچ خلق و خویی زمینه تعالی پیدا نمی‌کند و عمل صالحی بارور نمی‌شود، اما اسلام با زدن رنگ الهی به ارتباطات انسانی در جامعه اسلامی، مهرورزی به دیگران را یک عبادت به شمار آورده و بدین وسیله، سعی در ایجاد استقرار روابط صمیمانه بین افراد و گروه‌ها نموده است تا در پرتو ارتباطات رشد یافته و سالم، نیاز به دوست داشتن و دوست داشته شدن در افراد تأمین گردد تا زمینه رشد و شکوفایی انسان‌ها فراهم آید.
2ـ2ـ3ـ5ـ2ـ3ـ1ـ پایداری و استحکام دوستی‌ها
بی‌گمان، در پرتو تولی و تبری ایمانی، پیوستن‌ها و گسستن‌ها خدایی می‌شود. دوستی‌هایی که در راه خدا شکل می‌گیرند چون مبنایشان اموری ثابت و پایدارند و عامل انعقاد آن‌ها اطاعت و رضایت الهی است، این‌گونه دوستی‌ها ثابت و پایدارترند و در سختی و آسانی همراه هم هستند و شرط دوستی را حفظ می‌کنند، به خلاف دوستی‌هایی که معمولاً بر پایه طمع و منفعت طلبی باشند که با اندک مشکلی به جدایی می‌انجامند. استاد شهید مطهری در این باره می‌نویسد:
«دوستی‌هایی که بر مبنای طمع و خواسته‌های مادی است تا وقتی می¬تواند ادامه داشته باشد که پای مطامع یا منافع در میان باشد. وقتی این‌ها رفت، علت دوستی هم از میان می‌رود و پیوندها فرو می‌پاشد» .
3ـ2ـ3ـ5ـ2ـ3ـ1ـ استقلال و حفظ هویت دینی
تولی و تبری که بر اساس ایمان باشد مرزها را مشخص می‌کند و به مسلمانان می‌آموزد تا موضع خود را مشخص سازند و ارزش‌های دینی و استقلال خود را حفظ کنند، با دشمنان طرح دوستی نریزند، آنان را به جامعه خود راه ندهند، دست آن‌ها را برای نفوذ در سیاست و اقتصاد و تجارت و فرهنگ جامعه اسلامی باز نگذارند و از این طریق، خود را به نابودی نکشانند.
موارد دیگری همچون؛ وحدت مسلمین، خدمت‌رسانی، نفی حاکمیت طواغیت و ظالمان، امر به معروف و نهی از منکر، کمال‌گرایی و …از جمله کارکردهای تولی و تبری در ارتباط انسان با هم نوع است که مفصلاً در فصول بعدی بیان خواهد شد.
4ـ5ـ2ـ3ـ1ـ کارکرد ارتباطی تولی و تبری در ارتباط انسان با طبیعت
در میان ارتباطات چهار¬گانه انسان، ارتباط انسان با طبیعت شگفت¬انگیزتر است. از دیدگاه قرآن، انسان از طبیعت روییده است و با طبیعت رشد کرده و سرانجام به طبیعت باز می¬گردد (نوح: 17 و 18). در بسیاری از آیات به ارتباط با طبیعت اشاره شده است (نحل/114، اعراف/85، عبس 24 ـ 31 و…). از جمله اصولی که در ارتباط انسان با طبیعت و نحوه‌ استفاده از طبیعت به انسان کمک می¬کند، اصل تولی و تبری است؛ بنابراین تولی و تبری در ارتباط انسان با طبیعت دارای کارکردهایی چون تفکر در آفرینش، حفظ محیط‌ زیست و ..

مطلب مرتبط :   جنبشهای، آنلاین، دیجیتال، فعالان