السلام)، (علیه، دختر، حج

مى‏شتابانیم آنان را در نیکیها نه، آنان نمى‏دانند”».
هنگامی‌که اشعث بن قیس در مرگ فرزند خود عزادار بود، امام علی (علیه السلام) هنگام تسلیت دادن به وی فرمودند:
«یَا أَشْعَثُ إِنْ تَحْزَنْ عَلَى ابْنِکَ فَقَدِ اسْتَحَقَّتْ مِنْکَ ذَلِکَ الرَّحِمُ وَ إِنْ تَصْبِرْ فَفِی اللَّهِ مِنْ کُلِّ مُصِیبَهٍ خَلَفٌ
یَا أَشْعَثُ إِنْ صَبَرْتَ جَرَى عَلَیْکَ الْقَدَرُ وَ أَنْتَ مَأْجُورٌ وَ إِنْ جَزِعْتَ جَرَى عَلَیْکَ الْقَدَرُ وَ أَنْتَ مَأْزُورٌ
یَا أَشْعَثُ ابْنُکَ سَرَّکَ وَ هُوَ بَلَاءٌ وَ فِتْنَهٌ وَ حَزَنَکَ وَ هُوَ ثَوَابٌ وَ رَحْمَهٌ».
«اشعث اگر بر پسرت اندوهگینى، سزاوارى به خاطر پیوندى که ـ با او ـ دارى، و اگر شکیبا باشى هر مصیبت را نزد خدا پاداشى است.
اشعث اگر شکیبایى پیش گیرى حکم خدا بر تو رفته است و مزد دارى، و اگر بى تابى کنى تقدیر الهى بر تو جارى است و گناهکارى.
پسرت تو را شاد مى‏داشت و براى تو بلا بود و آزمایش، و تو را اندوهگین ساخت و آن پاداش است و آمرزش».
«امیر المؤمنین (علیه السلام) در این عبارت غم و اندوه وی را در غم از دست دادن فرزند خود بجا دانسته، اما در عین حال اشعث را به صبر و شکیبایی دعوت نموده‌اند. و به این دلیل فرزند را بلا و آزمایش دانسته‌اند که زیاده روی در محبت به او مستلزم رشد صفات ناپسندی در انسان می‌شود. همچون ترک جهاد، بخل ورزیدن به سبب ترس از تنگدستی و توجه به آینده او، ناراحتی در بیماری فرزند. همچنین باعث کینه ورزی و دشمنی به فرزند وسبب عاق کردن و قطع رحم می‌شود. پس شایسته است که خداوند متعال فرزند را وسیله آزمودن والدین قرار دهد».
2.4. جنسیت فرزندان
یکی از موضوعاتی که در عصر ظهور اسلام در بین بسیاری از قبایل عرب موضوع بسیار مهمی بود؛ جنسیت فرزندان بود. چرا که در این قبایل داشتن فرزندان دختر را ناپسند دانسته و زنان و دختران در بدترین و تحقیر آمیزترین شرایط زندگی می‌کردند چنان‌که از به دنیا آمدن نوزادان دختر ناخشنود بودند و در برخی قبایل دختران را در بدو تولد، از فرط ناراحتی، زنده به گور می‌کردند.
زنان باردار به پیروی از این سنت، وقتی دردهای ابتدایی وضع حمل را احساس می‌نمودند، به نقطه‌ای دورتر از خیمه‌های خود در صحرا رفته، حفره و گودالی برای آنها آماده می‌شد، و در کنار همان گودال می‌زاییدند، اگر مولود پسر بود زنان قبیله و اطرافیان، نوزاد و مادرش را با هلهله و شادی به نزد مردان می‌آوردند و اگر دختر بود غبار غم بر چهره همه می‌نشست و نوزاد بی گناه را در همان گودال زنده به گور کرده و با سکوتی مرگبار به خیمه‌ها باز می‌گشتند».
خداوند متعال نیز در چندین آیه از قرآن کریم به این موضوع اشاره نموده و در یکی از این عبارات می‌فرمایند:
﴿وَ إِذا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِالْأُنْثى‏ ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَ هُوَ کَظیمٌ * یَتَوارى‏ مِنَ الْقَوْمِ مِنْ سُوءِ ما بُشِّرَ بِهِ أَ یُمْسِکُهُ عَلى‏ هُونٍ أَمْ یَدُسُّهُ فِی التُّرابِ أَلا ساءَ ما یَحْکُمُونَ﴾
«و هر گاه یکى از آنان را به دختر مژده آورند، چهره‏اش سیاه مى‏گردد، در حالى که خشم [و اندوه‏] خود را فرو مى‏خورد.
از بدىِ آنچه بدو بشارت داده شده، از قبیله [خود] روى مى‏پوشاند. آیا او را با خوارى نگاه دارد، یا در خاک پنهانش کند؟ وه چه بد داورى مى‏کنند. »
چنان‌که در این آیات نیز خداوند متعال به توصیف دقیق کسانی که دارای فرزند دختر می‌شوند، پرداخته است، مردان بسیاری از قبایل جاهلیت داشتن فرزند دختر را نامیمون و نا پسند دانسته و وجودآنها را باعث خواری و خفت قبیله به خصوص در هنگام جنگ‌ها می‌پنداشتند.
امام علی (علیه السلام) که این شرایط ناپسند اجتماعی را درک کرده‌اند، یکی از ابزارهای آزمون انسان‌ها را جنسیت فرزندان دانسته و با اشاره به آیات قرآن کریم می‌فرمایند:
«لَا یَقُولَنَّ أَحَدُکُمْ اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنَ الْفِتْنَهِ لِأَنَّهُ لَیْسَ أَحَدٌ إِلَّا وَ هُوَ مُشْتَمِلٌ عَلَى فِتْنَهٍ وَ لَکِنْ مَنِ اسْتَعَاذَ فَلْیَسْتَعِذْ مِنْ مُضِلَّاتِ الْفِتَنِ فَإِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ یَقُولُ وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُکُمْ وَ أَوْلادُکُمْ فِتْنَهٌ وَ مَعْنَى ذَلِکَ أَنَّهُ سُبْحَانَهُ یَخْتَبِرُهُمْ بِالْأَمْوَالِ وَ الْأَوْلَادِ لِیَتَبَیَّنَ السَّاخِطُ لِرِزْقِهِ وَ الرَّاضِی بِقِسْمِهِ‏ وَ إِنْ کَانَ سُبْحَانَهُ أَعْلَمَ بِهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ لَکِنْ لِتَظْهَرَ الْأَفْعَالُ الَّتِی بِهَا یُسْتَحَقُّ الثَّوَابُ وَ الْعِقَابُ لِأَنَّ بَعْضَهُمْ یُحِبُّ الذُّکُورَ وَ یَکْرَهُ الْإِنَاثَ وَ بَعْضَهُمْ یُحِبُّ تَثْمِیرَ الْمَالِ وَ یَکْرَهُ انْثِلَامَ الْحَال‏».
«کسى از شما نگوید خدایا از فتنه به تو پناه مى‏برم چه هیچ کس نیست جز که در فتنه‏اى است، لیکن آن که پناه خواهد از فتنه‏هاى گمراه‌کننده پناهد که خداى سبحان فرماید: «بدانید که مال و فرزندان شما فتنه است»، و معنى آن این است که خدا آنان را به مال‌ها و فرزندان مى‏آزماید تا ناخشنود از روزى وى، و خشنود از آن را آشکار نماید، و هر چند خدا داناتر از آنهاست بدانها، لیکن براى آنکه کارهایى که مستحق ثواب است از آنچه مستحق عقاب است پدید آید، چه بعضى پسران را دوست دارند و دختران را ناپسند مى‏شمارند، و بعضى افزایش مال را پسندند و از کاهش آن ناخرسندند».
2.5. واجبات و محرمات
یکی دیگر از آزمایشات الهی که امام علی (علیه السلام) در نهج البلاغه به آن اشاره فرموده‌اند, انجام تکالیف عبادی و تحمل سختی‌های اطاعت از فرمان‌های الهی است که در قالب فرایض بر انسان‌ها واجب گردیده است. از دیدگاه امام علی (علیه السلام) سختی عبادات باعث شناخت بیشتر انسان از خود و رشد اخلاقی و اعتقادی وی می‌شود. ایشان در خطبه سراسر اخلاقی قاصعه می‌فرمایند:
«وَ لَکِنَّ اللَّهَ یَخْتَبِرُ عِبَادَهُ بِأَنْوَاعِ الشَّدَائِدِ وَ یَتَعَبَّدُهُمْ بِأَنْوَاعِ‏الْمَجَاهِدِ وَ یَبْتَلِیهِمْ بِضُرُوبِ الْمَکَارِهِ إِخْرَاجاً لِلتَّکَبُّرِ مِنْ قُلُوبِهِمْ وَ إِسْکَاناً لِلتَّذَلُّلِ فِی نُفُوسِهِمْ وَ لِیَجْعَلَ ذَلِکَ أَبْوَاباً فُتُحاً إِلَى فَضْلِهِ وَ أَسْبَاباً ذُلُلًا لِعَفْوِهِ».
«لیکن خدا بندگانش را به گونه گون سختی‌ها مى‏آزماید، و با مجاهدتها به بندگى‏شان وادار مى‏نماید، و به ناخوشایندها آزمایششان مى‏کند تا خود پسندى را از دلهاشان بزداید، و خوارى و فروتنى را در جانهاشان جایگزین فرماید، و آن را درهایى سازد گشاده به بخشش او، و وسیلتهایى آماده براى آمرزش او».
2.5.1. حج
یکی از عبادات اسلامی که بر هر مسلمانی با شرایط خاصی انجام آن واجب است, به جا آوردن فریضه حج می‌باشد که در ایام خاصی از سال و با شرایط و آداب خاص خود همه ساله برگزار می‌گردد. «چرا که در اجتماع حج مسلمانان در نهایت خضوع و خشوع در یکجا جمع شده و دیدن همه مردم از جمله پادشاهان در کنار دیگر مردمان باعث تقویت دین در دل انسان حج گزار می‌شود.» امام علی (علیه السلام) نیز برگزاری مراسم حج را باعث نزدیکی و همبستگی بین مسلمانان دانسته‌اند. می‌فرمایند:
«فَرَضَ اللَّهُ الْإِیمَانَ تَطْهِیراً مِنَ الشِّرْکِ وَ الصَّلَاهَ تَنْزِیهاً عَنِ الْکِبْرِ وَ الزَّکَاهَ تَسْبِیباً لِلرِّزْقِ وَ الصِّیَامَ ابْتِلَاءً لِإِخْلَاصِ الْخَلْقِ وَ الْحَجَّ تَقْوِیَهً لِلدِّینِ».
«خدا ایمان را واجب کرد براى پاکى از شرک ورزیدن، و نماز را براى پرهیز از خود بزرگ دیدن، و زکات را تا موجب رسیدن روزى شود، و روزه را تا اخلاص آفریدگان آزموده گردد، و حج را براى نزدیک شدن دینداران».
همچنین امام علی (علیه السلام) ضمن برشمردن شرایط محیطی سختی که خانه کعبه در آنجا بنا شده است و اشاره به برخی اعمال خاص حج, به جا آوردن آن را آزمایشی الهی می‌دانند که سبب نزول رحمت و رسیدن به بهشت است و می‌فرمایند:
«أَ لَا تَرَوْنَ أَنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ اخْتَبَرَ الْأَوَّلِینَ مِنْ لَدُنْ آدَمَ ( صلوات‏الله‏علیه )إِلَى الْآخِرِینَ مِنْ هَذَا الْعَالَمِ بِأَحْجَارٍ لَا تَضُرُّ وَ لَا تَنْفَعُ وَ لَا تُبْصِرُ وَ لَا تَسْمَعُ فَجَعَلَهَا بَیْتَهُ الْحَرَامَ الَّذِی جَعَلَهُ لِلنَّاسِ قِیَاماً ثُمَّ وَضَعَهُ بِأَوْعَرِ بِقَاعِ الْأَرْضِ حَجَراً وَ أَقَلِّ نَتَائِقِ الدُّنْیَا مَدَراً وَ أَضْیَقِ بُطُونِ الْأَوْدِیَهِ قُطْراً بَیْنَ جِبَالٍ خَشِنَهٍ وَ رِمَالٍ دَمِثَهٍ وَ عُیُونٍ وَشِلَهٍ وَ قُرًى مُنْقَطِعَهٍ لَا یَزْکُو بِهَا خُفٌّ وَ لَا حَافِرٌ وَ لَا ظِلْفٌ
ثُمَّ أَمَرَ آدَمَ (علیه‏ السلام) وَ وَلَدَهُ أَنْ یَثْنُوا أَعْطَافَهُمْ نَحْوَهُ فَصَارَ مَثَابَهً لِمُنْتَجَعِ أَسْفَارِهِمْ وَ غَایَهً لِمُلْقَى رِحَالِهِمْ تَهْوِی إِلَیْهِ‏ثِمَارُ الْأَفْئِدَهِ مِنْ مَفَاوِزِ قِفَارٍ سَحِیقَهٍ وَ مَهَاوِی فِجَاجٍ عَمِیقَهٍ وَ جَزَائِرِ بِحَارٍ مُنْقَطِعَهٍ حَتَّى یَهُزُّوا مَنَاکِبَهُمْ ذُلُلًا یُهَلِّلُونَ لِلَّهِ حَوْلَهُ وَ یَرْمُلُونَ عَلَى أَقْدَامِهِمْ شُعْثا

مطلب مرتبط :   مراسم، صیغه‌ی، عقد، زن