آیات، آیۀ، شنونده، هجا

دانلود پایان نامه

θa/qu/lat/ma/wa/zi:/nuh
cv/cvc/c⊽/cvc/cv/cv/cvc/cv/c⊽/c⊽/cvc
 فَهُوَ فِی عِیشَهٍ رَّاضِیَهٍ ﴿ ۷ ﴾
پس وى در زندگى خوشى خواهد بود ( ۷)
fa/hu/wa/fi:/ʡi:/ša/tir/ra:/ʐi:/yah
cv/cv/cv/c⊽/c⊽/cv/cvc/c⊽/c⊽/cvc

4 -8 – 3- تجزیه و تحلیل آوایی سوره

طول آیات به طور نسبی بین 4 تا 13 هجا متغیر است. آیات این سوره از کوتاهترین طول خود (4هجا)، آغاز شده و به بلندترین طول(13 هجا) می_ رسد و سپس آرام آرام از طول آیات کاسته می‌گردد تا در آیۀ پایانی با طول 5هجا مواجه می‌گردیم.
هجای پایانی آیات، هجای بسته /cvc/ است؛ که تنها در دو آیۀ 4 و 5 به فرم کشیده خود؛ یعنی / c⊽c/ تغییر می‌یابد.آیۀ اول که با یک واژه آغاز می‌شود، کوتاهترین طول را دارد. گوینده با استفاده از هجاهای بسته در آغاز و پایان کلمه استفاده از واج‌های/q/ و/ɂ/ به همراه کناری‌ها و غلطان‌های /l/ و /r/، به نوعی گوشخراشی حادثه را به ذهن شنونده انتقال می‌دهد. تکرار این واژه در انتهای سه آیۀ متوالی که به ترتیب از نظر تعداد آوا و سپس هجا افزایش می‌یابند، به نوعی بیانگر ضربات پی در پی برای هشدار وحشت افزای این واقعه ناشناخته است.
پارۀ گفتارها در سوره مذکور، به طور نسبی با افزایش تعداد هجا و واج روبرو هستند. چنانچه در آیات 4 و 5 که گوینده پس از وارد کردن ضربات متوالی به ذهن شنونده برای هشدار و بیدارساختن وی، به تشریح این حادثۀ بزرگ با استفاده از ابزار کلامی‌تشبیه می‌پردازد، طول پاره گفتارها به حداکثر خود می‌رسد. تعداد هجا و واج‌ها در این دو آیه که به تشریح موقعیت انسان و زمین پس از وقوع این حادثه می‌پردازند، تقریباً مساوی است.( به ترتیب 11و12 هجا و هرکدام 30 واج). این طول پارۀ گفتار از آیات بعد رو به کاهش می‌گذارد؛ زیرا گوینده، اولاً می‌خواهد طول کلام در کمال هماهنگی با مفهوم موردنظر باشد و در عین حال مفهوم تذکر و هشدار را در طول کلام همچنان حفظ کند. بنا‌بر‌این از طول پارۀ گفتار می‌کاهد تا کلام با قطع شدن‌های متوالی و سکوت مابین آیات، حالت ضربه‌ای خود را برای هشدار را حفظ کند و زمان لازم برای تأمل به شنونده بر هشدارها، ایجاد گردد. اما در عین حال هر جا که لازم است پارۀ گفتارها را به تناسب معنا بلندتر می‌کند. اما نه به‌اندازۀ نقطه اوج طول کلام؛ یعنی آیات 4و 5. تکرار واژۀ “القارعه”، در سورۀ مذکور قابل توجه است. این واژه به همراه تناژ آوایی خود، سه بار تکرار می‌شود. بار اول آهنگ خیزان و دو بار با آهنگ افتان و این خود القای حادثه‌ای است که با برخاستن صدای گوشخراشی آغاز می‌شود و همه چیز را (کوه‌ها و انسان‌ها) در هم می‌شکند، فرو می‌ریزد و نابود می‌کند، که با تکرار واژه همراه با آهنگ افتان شنونده را متاثر می‌کند. هشدار واقعۀ هولناکی که تأثیر و نتیجۀ آن، عمیق تر از دهشت انگیزی خود حادثه است. به همین دلیل تکرار سوم هجاها و واج‌ها در پاره گفتاری که آهنگ افتان دارد، ترس و وحشت بیشتری را در شنونده ایجاد می‌کند و او را به سکون، بهت و اعجاب در برابر این فاجعه مصیبت بار گوشخراش وا می‌دارد.
در آیۀ 4 و 5، طول آیات و تعداد هجاها با هم برابر است و نسبت به پاره گفتارهای قبلی بیشتر شده و تعداد هجاهای بسته /cvc/، همچنان افزایش می‌یابد؛ به طوری که در پایان آیه تکرار پشت سرهم این نوع هجا مشاهده می‌شود. از نظر توزیع هجاها، در این آیه نیز با افزایش تعداد هجاهای بسته/cvc/ و تکرار و توالی آنها در پایان آیه روبرو هستیم. طول آیه نیز تقریباً با طول آیه قبل برابر است.
تعداد هجاها و واج‌ها از آیۀ 6، رو به کاهش گذاشته است و جالب توجه اینکه در این آیه تعداد هجاهای بسته/cvc/، کمتر می‌شود و در ترتیب نیز تکرار و توالی را از دست می‌دهند و به پراکندگی در طول آیه می‌رسند و به ترتیب و با آهنگی خاص از این آیه به بعد این پراکندگی در این نوع هجا بیشتر و بیشتر می‌شود.
تعداد و ترتیب قرار گرفتن واج سایشی چاکنایی/h/، با بسامد 3 ، نیز جالب توجه است. هوای گرم همراه با سایش از محل چاکنای خارج می‌شود و خود به خود نوعی گرما را در ذهن شنونده ایجاد می‌کند، به ویژه که واج /h/،در آغاز هجای تکیه دار “هاویه” با فاصلۀ کمی‌پس از /h/ و بین دو واکۀ /u/ و/a/قرار می‌گیرد و شدّت سایش هوا بیشتر می‌شود و با تکرار این واج در آیات بعدی تأثیر این تداعی به همراه معنی دوچندان می‌شود.
گوینده در آیات 9و10و11، از تأثیرگذاری واج‌های سایشی- چاکنایی/h/ و سایشی-حلقی /H/ برای القای مفهوم سوزندگی استفاده می‌کند تا ماهیت‌هاویه را که در طی این آیات به آن اشاره دارد و برای شنونده کاملاً ناشناخته و اطلاع نو است، روشن سازد.
طالقانی(بی‌تا،ج آخر:238 ) نیز در مورد بافت موسیقایی این سوره اشاره می‌کند که آیات از یک کلمه شروع شده و به تدریج بر طول آنها افزوده می‌شود و در آیۀ 4 به اوج می‌رسد و سپس هماهنگ با معنی، رو به کوتاه شدن دارد؛ تا در نهایت آیۀ آخر با 2 واژه، تمام می‌شود. وی همچنین به آهنگ حروف و مصوت‌های “القارعه”، اشاره می‌کند و معتقد است که تکرار “القارعه”، با فواصل مختلف، متضمن ضربه‌های متوالی پس از ضربۀ نخست است. به طوری که اوزان آیات و طول آنها متغیر می‌شود و اتفاقات جهان و انسان را در هنگام واقعه می‌نماید و به سرعت از آن عبور می‌کند. وی همچنین این مهم را یادآوری می‌کند که: ” اوزان و مفاصل این آیات نیز در ارتفاع و انخفاض، شدّت و خفت نیز تغییر می‌کند”(همو؛ همانجا) حضور پربسامد واج‌های خیشومی‌/m/ و /n/، مجموعاً 31 مورد، همچنین واج‌های رسا /r/ ، /l/ و /n/ (ذولقی‌ها در زبانشناسی عربی)، مجموعاً 31 مورد، جالب توجه است. به طوری که باعث شده تا گونه‌ای از امتداد و وضوح موسیقایی را بر ساختار آهنگین سوره مسلط کند، هر چند که این امتداد با حضور همخوان‌های انسدادی در طول آیات، گاه گاه شکسته می‌شود. سایشی‌ها مجموعاً با بسامد 34 در کنار انسدادی‌ها، مجموعاً با بسامد30 نیز بافتار موسیقایی سوره را به نوعی ضربه ای، شدید و تهدیدگرانه جلوه می‌دهد.