آمریکا، افغانستان، نفت، –

خود نزدیک گردد. اهمیت موقعیت ژئوپلیتیک افغانستان ارکن در هموار بودن مسیر به لحاظ
شرایط داخلی آن کشور ، بهترین گزینه برای آمریکا جهت حضور در منطقه خاورمیانه به شمار می رفت
که چرا اولین وموثر ترین دلیل عدم ثبات سیاسی در کشور افغانستان بود که در صورت وجود یک دولت
مقتدر امریکا یا هیچ کشور دیگری هرگز نمی توانست بدین سهولت به آن کشور وارد شود .
وجود گروههای مختلف قومی ، نژادی ، فرهنگی ، دینی وزبانی یکی از عوامل مسلط برای جلوگیری از
به وجود آوردن یک حکومت قاطع در افغانستان بوده است چرا که هر کدام ازاین گروهها بیشتر از آنکه
1 منافع کل کشور را در نظر بگیرند منافع خود وگروه خاصی را در نظر می گیرند.

1 – محمد سرافراز، ، جنبش طالبان از ظهور تا افول ، سروش، تهران، 1390، ص 54٧٨
واز طرفی حضور قدرت های خارجی در جبهه ای واحد به منظور جلوگیری از تشکیل یک دولت
مستقل در افغانستان براین موضوع دامن می زد . ازاین رو افغانستان به دلیل داشتن شرایط موجود وعدم
مقاومت جدی در برابر بیگانگان گزینه ای مناسب واولین گزینه برای آمریکا جهت پیاده کردن اهداف خود
انتخاب شد.
3-5 – دلایل استمرار حضور آمریکا در افغانستان:
دیده بانی برامور کشورهای همسایه به ویژه دو قدرت ایران و روسیه:
ایران: با فروپاشی شوروی و حاکم شدن گفتمان ژئواکونومیک به عنوان ملاک قدرت در قرن بیست و
یکم ، رقابت بر سر منابع انرژی به یکی از مسائل رایج این قرن در جهان ژئوپلیتیک تبدیل شده است شاید
1 هیچ چیز به اندازه نفت و گاز در سیاست جهان و تحولات ژئوپلیتیکی امروز تاثیر نداشته نباشد.
نکته مهمی که به این موضوع دامن زده است افزایش بی سابقه مصرف و تقاضای جهانی برای انرژی طی
سالهای اخیر می باشد به طوری که بر آوردها نشان می دهد که تقاضای جهانی برای نفت از 70 میلیون
2 بشکه در روز در سال 1995 به تا 97 92 میلیون شبکه در روز تا سال 2010 افزایش یابد.
در این میان خاور میانه و بالاخص خلیج فارس و دریای خزر به دلیل داشتن ذخایر عمده انرژی از
مناطق مهم ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک خواهند بود و تقریبا دو سوم ذخایر اثبات شده نفت و یک سوم
ذخایر گاز طبیعی جهان در اختیار کشورهای خلیج فارس قرار دارد.اگر ذخایر برآوردشده دریای خزر به آن
اضافه گردد درصد نسبی این ذخایر به بیش از 70درصد برای نفت و بیش از 40درصد برای گاز طبیعی می
رسد.
3
از این رو ایران نیز به عنوان کشوری داری منابع غنی انرژی در مرکز منطقه از اهمیت اقتصادی و
راهبردی بسیاری برخوردار است و به عنوان دومین تولید کننده بزرگ نفت در اوپک و چهارمین صادر
کننده نفت جهان می باشد .
بنا براین ایران که در دوران جنگ سرد به عنوان یک کشور مهم استراتژیک در منطقه بود اکنون از منظر
ژئوپلتیک (عامل اقتصادی)نیز مطرح و به یک موقعیت منطقه ای ممتاز بین المللی تبدیل شده است.
و از طرفی مصرف روز افزون انرژی باعث رقابت شدیدتر بین متقاضیان آن شده است در حال حاضر
علاوه بر مصرف بالای آمریکا که عمده واردات این کشور از میان کشورهای حوزه خلیج فارس می باشد به

مطلب مرتبط :   افغانستان، تروریزم، جنگ، مخدر

1 – محمدرضا حافظ نیا ،اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک. مشهد: انتشارات پاپلی، چ اول. 1385 ، ص168_102
2 – ، جفری کم ر پ و ابرت هارکاوی، جغرافیای استراتژیک خاورمیانه. ج 1. ترجمه سید مهدی حسینی متین. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی،
185 ص ، 1383
3 – همان، ص 187٧٩
طوری که در فاصله سال های 1985تا 1993 چیزی حدود 58 درصد از افزایش واردات نفت خام و
محصولات نفتی آمریکا را از کشورهای خلیج فارس تامین کرده اند. کشور های شرق و جنوب شرق آسیا
همچون چین نیز با افزایش تقاضای همزمان روبه رو بوده است .
همه این عوامل باعث شده است که بیضی استراتژی نقش فعال تری در سیاست های جهانی بازی کند.
با توجه به مرکزیت ایران و بهره مندی از منابع سر شار از انرژی این کشور و از طرفی نیاز و تقاضای روز
افزون مصرف جهانی آن به ویژه ایالات متحده حضور و نفوذ آمریکا در منطقه قابل توجیه خواهد بود که
آمریکا در تلاش برای هژمونی گری و کنترل منابع کمیاب به ویژه منابع انرژی می باشد.
مناطقی چون خاورمیانه وبه ویژه خلیج فارس که همیشه چشم طمع قدرت هایی چون آمریکا را به
همراه داشت پس از حوادث 11سپتامبر این مناطق جایگاه خاصی در اهداف استراتژیک آمریکا پیدا کردند و
به عنوان سکوی پرش برای هژمونی بر مناطق دیگر قلمداد شدند.
پس از واقعه 11سپتامبر خاورمیانه (به طور عام)و خلیج فارس (به طور خاص) در اهداف استراتژیک
آمریکا مهمترین منطقه به عنوان سکوی پرش برای هژمونی بر منطق دیگر قلمداد شدند و با توجه به نیاز
های نفتی قدرت های بزرگ به این منطقه سرشار از انرژی ، آمریکا در تلاش است با تحکیم کنترل خود بر
خلیج فارس و دریای خزر حلقه محاصره ایران را تنگ تر کرده و ابزار قوی برای اداره امور جهانی و
رسیدن به نظام هژمونی گرایانه اش پیدا کند.
از طرفی ایران بهترین و کوتاهترین مسیر برای انتقال انرژی منطقه آسیای مرکزی به بازارهای جهانی
است و آمریکا همواره در صدد محروم کردن ایران از مزایای دسترسی به بازار انرژی منطقه بوده تا از
موقعیت استراتژیک و ژئوپلتیک این کشور بکاهد.
ایالات متحده با ایجاد پایگاههای نظامی متعدد در اطراف ایران در صدد تهدید این کشور و حرکت دادن
آن در راستای اهداف خود و پذیراندن هژمونی گری خود به این کشور است. و با پیش کشیدن موضوعاتی
چون حقوق بشر، خاورمیانه بزرگ ، مبارزه با تروریسم و سلاح های کشتار جمعی و… در تلاش برای
حضور در منطقه است.
بنابراین یکی از مهمترین اهداف ایالات متحده در حمله به افغانستان ایجاد یک پایگاه نظامی در کشور
به منظور تنگ کردن حلقه محاصره انرژی و ایران به عنوان قلب بیضی انرژی استراتژیک برای تثبیت
هژمونی آمریکا می باشد.
روسیه: در کنار ایران مهره دیگری وجود دارد که برای آمریکایی ها بسیار حائز اهمیت است وآن قدرت
در حال جوشش روسیه جدید است . با فرو پاشی شوروی منطقه آسیای مرکزی ،خزر وقفقاز در نقشه
جغرافیایی بر جستگی خاصی پیدا کردند. برژینسکی تاکید می کند هر کشوری که بتواند بر آسیای مرکزی و
قفقاز تسلط یابد توانایی مورد تهدید قرار دادن موقعیت آمریکا را در خلیج فارس خواهد داشت .روسیه و
چین دو کشور قدرتمند و دارای مرز مشترک به کشورهای آسیای میانه را به عنوان کشورهایی شناسایی ٨٠
میکنند که احتمال دارد منافع آمریکا را در این منطقه به خطر اندازند.با برجسته شدن وجود منابع و ذخایر
1 عظیم نفت و گاز، این منطقه مورد توجه قدرت های بزرگ قرار گرفت.
ایالات متحده داری اهداف استراتژی متعددی در این منطقه می باشد که اگرچه خطر کمونیسم در این
منطقه با فروپاشی شوروی از بین رفته است اما نباید قدرت روسیه به عنوان بزرگترین کشور جهان بر قلب
زمین و قدرت اقتصادی چین در منطقه را نادیده گرفت ونیز نمی توان از موقعیت ژئوپلتیک و
ژئواستراتژیک ایران را چشم پوشید.
مهمترین هدف آمریکا در این منطقه حضور و نفوذ سیاسی ، اقتصادی و امنیتی دراز مدت و مقابله با
نیروهای مخالف با منافع آمریکا است.
با حمله آمریکا به افغانستان با شعار مبارزه به تروریسم شرایط موجود در منطقه این فرصت را به آمریکا
داد که بتواند با حضور عینی خود در منطقه زمینه های لازم برای همکاری و معامله در زمینه مسائل امنیتی
با کشورهای آسیای مرکزی را در جهت دستیابی به اهداف خود ایجاد کند.
و بلا فاصله پس از 11سپتامبر آمریکا توانست طی قرار دادی با ازبکستان از پایگاههای نظامی این کشور
2 جهت تسلط بیشتر بر افغانستان بهره ببرد
.(کرونین 422)و از اتحاد روسیه با دیگر کشورها و پیشروی چین
به این منطقه جلو گیری به عمل آورد.
حضور آمریکا در منطقه و احساس عدم امنیت و تهدید در مرزهای جنوبی آن کشور را به ارمغان آورد
.حضور آمریکا مانع از استفاده از مسیر ایران برای انتقال انرژی به بازارهای جهانی می شود و حضور آمریکا
برای چین که این منطقه را به عنوان منطقه تامین انرژی خود و بازار مصرف تولیداتش می داند یک مشکل
بزرگ می باشد زیرا افغانستان یکی از حساس ترین دروازه های ورود به آسیب پذیرترین منطقه چین را در
اختیار دارد .
پس حضور آمریکا در افغانستان و مجاورت آن با آسیای مرکزی این امکان را برای آمریکا فراهم می
سازد که با حضور فعال تر خود در منطقه نفوذ سنتی رقبایش چون روسیه ،چین و ایران را کاهش دهد. با
شعار مبارزه به تروریسم و گسترش دموکراسی آنها را در تنگنای بیشتر قرار دهد و از این ویژگی افغانستان
در جهت تداوم و تثبیت هژمونی خود بر رقبایش بهره برداری نماید.

مطلب مرتبط :   آزادی، جمهوری، آزادی،، اسلامی،

1 – محمود واعظی، ژئوپلیتیک بحران در آسیای مرکزی و بحران ها (بنیان ها و بازیگران). تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی. 1387 ، ص
58 _55
2 – روبرت کرونین، ، چین و روسیه در حال سعود. روندهای اخیر در همکاری منطقه ای آسیای مرکزی و ژئوپلیتیک انرژی. مجموعه مقالات
دوازدهمین همایش بین المللی آسیای مرکزی و قفقاز، آینده نگری به سامانه های انرژی. به کوشش سید رسول موسوی، قاسم ملکی، تهران: