آرتمیا، استان‌، سیست، غشاء

شده اند که آرتمیای دریاچه ارومیه یکی از آنها می باشد و تحت عنوان آرتمیا ارومیانا معروف است . گونه های دو جنسی شناخته شده، عبارتند از :
Artemia salina
Artemia urmiana
Artemia perimilis
Artemia franciscana
Artemia monica
Artemia sp. kazakhestan
Artemia sianca
2-5- پراکنش جغرافیایی آرتمیا در دنیا
تاکنون‌ آرتمیا در بیش از 600 نقطه از کره‌ زمین‌ یافت شده است ولی‌ هنوز هم‌ لیست‌ پراکندگی‌ جغرافیایی‌ آرتمیا یک‌ لیست‌ موقت‌ می‌باشد (Abatzopoulos et al., 2006)، زیرا تاثیر تنوع‌ فنوتیپی‌ و ژنوتیپی‌ در تعیین‌ کیفیت‌ غذایی‌ آرتمیا و سیست‌ آن‌ و اهمیت‌ اقتصادی ‌آرتمیا منجر به‌ گسترش‌ بیش‌ از حد فعالیتها در زمینه‌ آرتمیا شده‌ و با کشف‌ زیستگاههای‌ جدید خصوصا در آسیای‌ مرکزی‌ و چین‌ هنوز هم‌ بر تعداد سویه‌های‌ جغرافیایی‌ آن‌ افزوده‌ می‌گردد. از طرف دیگر توزیع جغرافیایی وسیع آرتمیا، تنوع اکولوژیکی زیستگاه های جدا از هم و سازگاری مناسب گونه های آرتمیا، باعث به وجود آمدن سویه های مختلف جغرافیایی از آرتمیا گردیده است (Abatzopoulos et al., 2006) (شکل1-1).

شکل1-1-پراکنش جهانی گونه های مختلف آرتمیا (Van Stappen, 2002)
2-6- پراکنش جغرافیایی آرتمیا در ایران
مهمترین‌ زیستگاه‌ آرتمیا در ایران‌، دریاچه‌ ارومیه‌ می‌باشد که‌ وجود آرتمیا در آن‌ برای‌ اولین ‌بار در سال‌ 1899 میلادی‌ توسط گانتر گزارش‌ گردیده‌(Gunther, 1900) و در سال‌ 1976 توسط ‌ Clarkو Bowenتحت‌ گونه‌ جداگانه‌ای‌ بنام‌ آرتمیا ارومیانا نامگذاری‌ شده‌ است.
علاوه‌ بر آرتمیای‌ دوجنسی‌ که‌ در دریاچه‌ ارومیه‌ زندگی‌ می‌کند، نوعی‌ آرتمیای‌ بکرزا نیز در برکه‌های‌ اطراف‌ دریاچه‌ ارومیه‌ وجود دارد که‌ اولین‌ بار در سال‌ 1376 شناسایی‌ وگزارش‌ شده‌ است‌ (آق‌ و نوری‌، 1376).
طبق‌ بررسیهای‌ انجام‌ گرفته‌ در سالهای‌ اخیر علاوه‌ بر موارد فوق‌ وجود آرتمیا در چندین منطقه‌ دیگر کشور نیز گزارش‌ شده‌ است (Agh, 2002; Agh et al., 2007) که‌ عبارتند از:
-دریاچه‌ نمک‌ و حوض‌ سلطان‌ قم‌ و آبگیرهای‌ اطراف‌ آن‌ در استان‌ قم‌
– آبگیرهای‌ اینچه‌ و شور در نزدیکی‌ منطقه‌ آق‌ قلا در استان‌ گلستان‌
– دریاچه‌ جازموریان‌ در استان‌ کرمان‌
– آبگیر ورمال‌ در استان‌ سیستان‌ و بلوچستان‌
– دریاچه‌های‌ مهارلو، بختگان‌ و طشک‌ در استان‌ فارس‌
-آبگیر نوق در رفسنجان‌ استان‌ کرمان‌
-مرداب‌ گاو خونی‌ در استان‌ یزد
-دریاچه‌ میغان‌ در استان‌ مرکزی‌
-کال‌ شور گناباد در استان‌ خراسان‌
2-7- زیست شناسی آرتمیا
بدن آرتمیا از سه قسمت سر، سینه ، شکم تشکیل شده است.
در قسمت سر ضمائمی از جمله یک جفت شاخکهای حسی کوچک (Antennula)، یک جفت چنگک یا شاخکهای قلابدار بزرگ (Antenna)، یک جفت چشم مرکب (Compound eye)، یک جفت آرواره (Mandidles) و یک عدد لب بالا (Labrum) وجود دارند. آنتنها در جنس نر رشد بسیار زیادی کرده و به قلابهای عضلانی قوی تبدیل می شوند که صفت مشخصه جنس نر می باشد و در جفتگیری مورد استفاده قرار می گیرد.
در ناحیه سینه یازده جفت پاهای سینه ای وجود دارند که ساختمان تمام آنها یکسان بوده و دارای وظایف بسیار مهمی هستند. پاهای سینه ای یا Thoracopodes علاوه بر وظیفه حرکتی دارای وظیفه تغذیه ای نیز هستند و اندامهای تنظیم فشار اسمزی (Exopodites) و آبششها (Epipodites) نیز روی پاهای سینه ای واقع شده اند. در بخش میانی شکمی ناحیه سینه شیار غذایی وجود دارد که با عمل مژکی باعث انتقال ذرات غذایی بطرف آرواره ها می گردد.
ناحیه شکمی طویل و استوانه ای بوده و از هشت بند تشکیل یافته است. دو بند اول را به دلیل قرار گرفتن اندامهای تولید مثلی در این ناحیه بندهای تولید مثلی یا بندهای جنسی می گویند. در جنس نر اندامهای تولید مثلی شامل یک جفت بیضه، مجاری دفران و یک جفت پنیس یا آلت جفتگیری است و در جنس ماده شامل یک جفت تخمدان، لوله های تخمک برو رحم است. بیضه ها و تخمدانها در درون شکم قرار دارند در حالیکه پنیس ها و رحم از سطح شکمی بندهای جنسی آویزانند. در انتهای ناحیه شکمی یک بند با انتهای منشعب وجود دارد که تلسون (Telson) نامیده می شود و دو انشعاب انتهایی آن فورکا (Furca) نام دارد. روی هر فورکای آرتمیای بالغ دریاچه ارومیه 2 الی 4 تار مژکدار دیده می شود (آق و همکاران، 1381).
2-7-1- چرخه زندگی آرتمیا
شکل 2-1 چرخه زندگی آرتمیا را بطورخلاصه نمایش می دهد. در حالت عادی تخم های بارور شده در کیسه تخمی ماده ها به ناپلیوس های با شنای آزاد (تولید مثل تخم گذار- زنده زایی) و یا در حالت دیگر (مثلا شوری بالا، مقدار پایین اکسیژن و…)، زمانی که به مرحله تکاملی گاسترولا می رسند، جنین توسط یک غشای ضخیمی که از غدد پوستی قهوه ای واقع در تخمدان ترشح می شود، احاطه شده و بصورت سیست هایی که در یک حالت خفته قرار دارند، رها می شوند (تولید مثل تخم گذاری).(Jumalon et al., 1982) حالت تخم گذاری و تخم گذاری زنده زایی در تمام سویه های آرتمیا دیده می شوند، که تغییر در روش تولید مثلی در محیط های طبیعی، وابستگی زیادی به شرایط محیطی آن منطقه دارد.(Lenz, 1987) سایر پارامترهای اکولوژیکی نظیر درجۀ حرارت، شوری، دورۀ نوری و تعداد دفعات تولید مثلی نیز در تغییر و تعیین شکل و روش تولید مثلی دخالت دارند.(Berthelemy-Okazaki & Hedgecock., 1987)
ماده ها در طول دوره تولید مثل می توانند بین دو حالت تولید مثلی تخم گذاری یا تخم گذاری زنده زایی در تغییر باشند.

مطلب مرتبط :   دارائی‌های، بلندمدت، قرضه، کوتاه‌مدت

شکل 2-1 چرخه زندگی آرتمیا (Jumalon et al., 1982)

2-7-2- تولید مثل آرتمیا
به طور کلی دو نوع مختلف آرتمیا، تحت نام های آرتمیای دو جنسی و آرتمیای بکرزا، در ایام مختلف سال تحت شرایط متفاوت به دو شیوه تخم گذاری– زنده زایی (Ovivivparaty) و تخم گذاری (Oviparaty) تولید مثل می نماید. تولید مثل در آرتمیای بکرزا فقط با جنس ماده بوده و عمل تخمگذاری و یا زنده زایی بدون دخالت جنس نر صورت می گیرد.

۲-۸- مراحل رشد و نمو آرتمیا
2-8-1 سیست آرتمیا
اندازه سیست آرتمیا در حدود 200 الی 300 میکرومتر بوده و به رنگ قهوه ای می باشد. غلاف سیست از سه لایه تشکیل یافته است: کوریون خارجی، غشاء کوتیکولی خارجی و کوتیکول جنینی. کوریون خارجی (Outer chorion) که معمولاً 6 الی 8 میکرومتر ضخامت دارد خود از سه لایه تشکیل یافته است: غشاء خارجی (Outer membrane)، لایه کورتیکال (Cortical layer) و لایه آلوئولار (Alveolar layer). کوریون خارجی پوشش سختی است که از لیپوپروتئین حاوی کیتین و هماتین تشکیل یافته و در واقع غلظت هماتین رنگ پوسته سیست را تعیین می کند که ممکن است از قهوه ای خیلی کم رنگ متمایل به زرد تا قهوه ای پررنگ متغییر باشد (Anderson, 1967).
وظیفه اصلی کوریون خارجی محافظت از جنین در مقابل آسیبهای مکانیکی و همچنین در مقابل تشعشعات ماوراء بنفش نور خورشید است. وظیفه دیگر کوریون که مربوط به لایه آلوئولار می باشد کمک در شناور ماندن سیست در سطح آب است.
غشاء کوتیکولی خارجی، غشاء چند لایه ای است با عمل فیلتراسیون بسیار ویژه که به عنوان سدی در مقابل نفوذ مولکولهایی بزرگتر از Co2 عمل می نماید.
کوتیکول جنینی لایه ای است شفاف و بسیار انعطاف پذیر که از دو لایه بنامهای لایه فیبری خارجی (Outer fibrous layer) و غشاء کوتیکولی داخلی (Inner cuticular membrane). کوتیکول جنینی معمولاً بین 8/1 الی 2/2 میکرومتر ضخامت دارد ولی تحت شرایط خاصی بسیار ضخیمتر می شود. هر سیت حاوی جنینی است در مرحله گاسترولا که تحت شرایط رطوبت پایینتر از 10 درصد غیر فعال باقی می ماند. با افزایش میزان رطوبت سیستها به بالاتر از 10 درصد و قرار گرفتن آنها در مجاورت اکسیژن کافی فعالیتهای متابولیکی جنین شروع می شود.

مطلب مرتبط :   وحی، بشر، فلسفه، قرآن

دوره های رشد آرتمیا عبارتند از :
1– دوره پیش ناپلیوسی Pre-nauplius period
2– دوره ناپلیوسی (اینستار یک) Nauplius period
3– دوره متاناپلیوسی (اینستار دو تا پنج) Meta-nauplius period
4– دوره پست متاناپلیوسی ( اینستار شش تا دوازده ) Post meta nauplius period
5– دوره پست لاروی ( اینستار سیزده تا هفده ) Post larval period
6– مرحله بلوغ Adult period
دوره ناپلیوسی: 14 الی 36 ساعت بعد از آماده شدن شرایط رشد برای سیستها پوسته خارجی سیستها ترک می خورد و لارو به تدریج خارج می شود، لارو در حال خروج از پوسته سیست را پیش ناپلیوس E1 می گویند. لارو به محض خروج از سیست هنوز در یک غشاء نازک و شفاف به نام غشاء تفریخ قرار دارد که این حالت را پیش ناپلیوس مرحله E2 گویند (Anderson, 1967).
2-8-2- ناپلیوس
اندازه آن 400 الی 500 میکرومتر است. لارو آرتمیا در دوره ناپلیوسی که تقریباً 12 ساعت طول می کشد فقط از مواد ذخیره ای خود استفاده می کند (Bengtson et al., 1991).
2-8-3- متاناپلیوس ها
اصطلاح متاناپلیوسها به لارو آرتمیا در اینستارهای ۵-۲ اطلاق می