، ادبی، زبانشناسی، سوسور

کتابهای دیگر نقد ادبی یا نظریه ها و روش های نقدی؛ که مؤلفان آن به مکاتب نقد ادبی در جهان اشاره می کنند؛ گرایش نقادانه ی نشانه شناختی را ارائه می دهند، ومنشأ و تاریخچه آن را به اضافه ی مهمترین دانشمندانی که در آن زمینه فعال بودند، توضیح می دهند. در کتاب نقد ادبی شمیسا علاوه بر جنبه ی نظری بحث به کاربرد این رویکرد در ادبیات ومسائل فرهنگی واجتماعی اشاره شده، و شعر کهن وآیین معاصر را به همین نحو نقد شده است.
در کتاب در آمدی بر نظریه ها وروش های نقد ادبی برسلر که عابدینی فر آن را ترجمه و پاینده ویرایش نموده است در فصل ساختارگرایی به نشانه شناسی، منشأ و مهمترین مباحث نظری آن اشاره شده است. کتاب نظریه ی ادبی نیز نوشته ی ویلم برتنز و ترجمه ی فرزان سجودی در فصل سوم آن که خوانش شکل مدار را عرضه می کند به مباحث نشانه شناسی هم نظری می افکند. و نظریه های نقد ادبی معاصر تألیف لیس تایسن وترجمه ی حسین زاده و فاطمه حسینی در فصل هفتم با عنوان نقد ساختارگرایانه به نشانه شناسی هم می پردازد. از آن چه گذشت در مجموع می توان گفت با گستردگی ارتباطات امروزی با دیگر کشورها و آشنایی قشر تحصیل کرده وروشنفکر با آخرین نظریات وگرایش ها در علوم انسانی به طور عموم و در نقد ادبی به طور خصوص دیگر مرز و حدی میان اطلاعات ومعلومات نخواهد بود. و هر خلاقیتی یا ابتکار جدیدی که در مغرب زمین سر بر می آورد، در سریع ترین فرصت به اذهان عمومی مشرق زمین منتقل می شود و بالعکس. برای همین می توان گفت بعد نظری گرایش نشانه شناسی در نقد ادبی در لا به لای کتابهای ترجمه شده از دانشمندان غرب گنجانده شده و اندیشمندانی هم در این زمینه قلم فرسایی کردند، و به بعد عملی و کاربردی آن توجه نمودند. از عناوین کتابهای که یاد کردیم تعداد قابل توجهی از کتابها به این مهم پرداختند.

بخش دوم

ترجمه ی کتاب

النقد و الدلاله
نحو تحلیل سیمیائی للأدب

تألیف : محمد عزّام

مقدمه
نشانه شناسی1 شاخه ای از مطالعاتی است که دانشمندان آن را در زمینه های متنوع از قبیل: تفکر، زبانشناسی، نقد، ادبیات، انسان شناسی و … به کار گرفته اند. این دانش توانست از دوران یونان باستان تا دوران تمدن عربی، تاریخ افقی خود را بسازد وتطور نشانه را از زمانی به زمان دیگر باز شناسد. علم یاد شده در بعد عمودی نیز به لایه های چهارگانه تحلیل زبانی2 اهتمام ورزید.
و چون سمانتیک بعد از عقب نشینی ساختارگرایی به عنوان جدیدترین شیوه ی نقد، پا به عرصه علوم گذاشت، ارائه ی تعریفی دقیق از آن ضروری می نماید. این تعریف به مبانی فکری و نظریه نقد بسنده نمی کند، بلکه در زمینه ی تطبیق عملی آن سهیم خواهد بود.
در فصل اول این کتاب (تاریخچه مطالعات نشانه شناسی) اصطلاحات، مفاهیم ومتدهای آن را بررسی کردیم.
در فصل دوم (متدهای تحلیل شناسی ادبیات) به گرایشهای متنوع دانشمندان نشانه شناسی وشیوه های ویژه هر کدام اشاره نمودیم.
در فصل سوم (متد نشانه شناسی در نقد ادبیات معاصر عرب) در مورد مطالعات نشانه شناسی در زبانشناسی عربی و مساعی و کوششهایی که در دوران کهن عرب و معاصر انجام گرفته مورد بحث قرار دادیم. وبه دو گرایش تحلیل زبانشناسی و تحلیل نشانه های زندگی اجتماعی و نمادهای آن اشاره کردیم.
در فصل چهارم (نیم نگاهی به نشانه شناسی) متد نشانه شناسی در نقد ادبی در دو زمینه معرفتی: شعر وزندگی اجتماعی کاویدیم .
امید آن می رود که این بحث با کتابهایی که در مورد نظریه ی نقد نو منتشر کردیم: (سبک شناسی ..شیوه ی نقد، تحلیل زباشناختی ادبیات، متد ساختار گرایی در نقد ادبی) در ارائه ی متد نقد مشارکت جدی داشته باشد…
باتشکر و سپاس از استادم دکتر آنتون مقدسی به خاطر راهنمایی های گران قدر وی ..

مطلب مرتبط :   سوره، آیات، -،

بخش اول
تاریخچه مطالعات نشانه شناسی

1- مفهوم نشانه شناسی

نشانه شناسی تا کنون دچار نوعی پیچیدگی و بی نظمی است، زیرا در این دانش همچون علوم دیگری که تازه پا به صحنه اجتماع گذاشته اند، مطالعات زیادی صورت گرفته؛ اما هنوز به شکل نهایی قاعده مند وضابطه مند نشده است.
واژه ی نشانه (سمانتیک) 3 از ریشه ی یونانی سیمیو به معنای علامت برگرفته شده است. اما اصطلاح ( سیمیولوژی ) به فردیناند دو سوسور 4( 1912-1875 ) دانشمند سوئیسی باز می گردد. وی برای اولین بار اصطلاح (سیمیولوژی5) را در فرانسه به کار گرفت. دو سوسور زبان را مورد توجه واهتمام خود قرار داد، واز آن چتر بزرگی ساخت که همه ی زبانهای اشاره ای ( سمانتیک ) دیگر را زیر سایه ی خود قرارمی دهد.
اصطلاح دیگر ( سمیوتیک ) 6 را می توان به فیلسوف پراگماتیسم آمریکا چارلز سندرس پیرس7 ( 1914- 1839 ) نسبت داد. وی این اصطلاح را از نامگذاری جان لاک8 وام گرفت. این علم مخصوص نشانه هایی بود که از دانش منطق سرچشمه می گرفت.
دو دانشمند مزبور: (دو سوسور و پیرس) این علم تازه به میدان آمده را تأسیس نموده، سیستمهای ارتباطات انسانی را در لایه های متنوعی به ویژه ادبیات مطالعه نمودند. پس می توان ملاحظه کرد که دو سوسور پیشتاز نشانه شناسی در فرانسه و پیرس در انگلیس بود. بعدها این دو اصطلاح در هم آمیختند، واز سوی ( انجمن جهانی نشانه شناسی) در پاریس به سال 1969 عنوان (سیمیوتیک) به خود گرفت.9
مفهوم نشانه شناسی بعد از مدتی بر اساس مطالعات گر ماس10 که نامگذاری سیموتیک را برای این علم انتخاب نمود، متبلور شد. وی فاصله ی زیادی که میان سیمیولوژی و سمیوتیک در حال زیاد شدن بود، توضیح و بسط داد. سیمیولوژی برای زبانهای طبیعی همچون ابزاری بود که مسائل دلالتی را شرح می داد اما سیمیوتیک تأسیس وساختن علم ماورای زبان که زبان اولی را شامل می شد، به عهده می گرفت.در حقیقت این دانش هنوز شکل نهائی خود را نگرفته است، و همچنان در حال رشد وتطور است. مترجمان عرب نیزتاکنون در مورد نامگذاری واحدی برای آن به توافق نرسیده اند. 11

2- تعریف نشانه شناسی
نشانه شناسی (سیمیولوژی) علم تفسیر دلالتها، رمزها واشاره ها، واز جدیدترین علوم در حوزه ی ادبیات، زبان ونقد است، ودنباله رو زبان شناسی وتطور آن به شمار می رود. زیرا این علم (سیمیولوژی) در اصل بر آن استوار است. وبه نظام علامت ها وزبان ها اهتمام می ورزد.
از این رو زبان بخشی از نشانه شناسی به شمار می رود. دوسوسور اولین کسی بود که دامنه ی نشانه شناسی را بدین سان تعریف کرد: « دانشی است که به بررسی حیات علامتها در دل زندگی اجتماعی می پردازد».12 و این چنین است که دوسوسور زبان را شاخه ای از نظام علامتها واشاره ها و رمزها قلمداد کرد. و آن را مهمترین شاخه ی زبانشناسی به شمار آورد.
دو سوسور به وظیفه ی اجتماعی علامتها تأکید نمود و دایره ی مفهومی آن را به نوع ارتباطات اجتماعی همچون مراسم، جشنها و عبارتهای خوش آمد گویی گسترش داد . در حالی که پژوهشگران دیگر پا ازاین فراتر نگذاشته اند، و نشانه شناسی را چیزی جز مطالعه ی ارتباطات به وسیله ی علامتها یا اشاره های غیر زبانی ندانستند.
وبه رغم توجه نشانه شناسی به مطالعه کدها و نظام ها و بخش هایی که از چارچوب زبان خارج است؛ به نظر می رسد نشانه شناسی از میان نظامهای رمزگذاری بیشتر بر اصل زبان تأکید می کند، زیرا زبان برای انسان از ویژگی خاصی برخوردار است.
بعضی از محققان رمز را این گونه تعریف کرده اند: « برانگیزنده ی جانشینی است؛ همان عکس العملی‌ را می‌ طلبد که شیء دیگر زمان حضور خود می طلبد » و برای همین است که گفته می شود واژه ها کد هستند زیرا نماینده ی چیزی غیر از خود هستند، زبان هم این گونه تعریف شده که نظامی آکنده از رمزهای آوایی قراردادی است. اما رمزهای غیر زبانی اندک نیستند: علامتهای راهنمایی و رانندگی، اشاره های دو دست، نقاشی ها و… از این دست می ‌باشند.
نشانه شناسی از جایی آغاز می شود که زبانشناسی بدان ختم می گردد. بدین معنا که نشانه شناسی از جمله ی مفرد در زبان پا را فراتر می گذارد و به بررسی پیام (خطاب) به عنوان یک کل منتهی می شود. علم نشانه شناسی نزد دو سوسور از زبانشناسی شامل تر وگسترده تر است. زیرا نشانه شناسی بررسی همه نظامهای دلالتی زبانی وغیر زبانی را به عهده می گیرد. در حالی که زبانشناسی تنها به نظام شناخته شده زبان توجه دارد. به عنوان مثال نظام رانندگی و قوانین آن بخشی از نشانه شناسی به شمار می رود. همچنین آداب و رسوم اجتماعی، مد، لباس، و … جزو همین مجموعه اند. از این رو نشانه شناسی همان دانش علامتهاست، 13و دربرگیرنده ی همه انواع آن به حساب می آید.
گروهی از محققان سمیوتیک و سیمیولوژی را یکی می دانند اما دیگران تفاوتهایی میان آن دو قائلند.14 اما مهم این است که سیمیولوژی نظام معینی از مجموعه ی نظامهای ارتباطات است که با توجه به علامات و اشاره ها آنها را بررسی می کند. و دلالتها ومعانی را هرجا که باشند به خصوص در نظام زبانی می کاود. در حالی که سیمیوتیک به مطالعه ارتباط و دلالت از را

مطلب مرتبط :   داستان، خواننده، اوج، -