-، ، شهری، 1388:

بافتی زنده و پویا، تغییرات و دگرگونیهای شهر را ممکن میسازد.
شاید بتوان پایههای فکری متابولیزم را در سه ویژگی برای ساخت شهرهای آینده خلاصه نمود: شهرهای با مقیاس بزرگ، انعطاف پذیر و ساختارهای قابل گسترش99( بحرینی، 1388: 158)
بخش اصلی شهر یا همان مگافرم را میتوان طراحی و اجرا کرد و در بخشهای فرعی نیز از راه تعیین ضوابط و مقررات، به صورت غیرمستقیم میتوان به اعمال کنترل پرداخت.
یکی دیگر از ایدههای این گروه برای تطبیق با تغییرات اجتماعی و اقتصادی ایدهی فرم جمعی بود که توسط ماکی و اوتاکا ارائه شد ( بحرینی، 1388: 167 ). به گونهای فرم جمعی را میتوان در غالب نظریهی اتصال ترانسیک، نیز گنجاند. فرم جمعی از سه طریق قابل دستیابی است: فرم ترکیبی، مگافرم و فرم های گروهی.

در نظر متابولیزیستها، شهر رشدیافته به مانند یک سازمان و موجودی زنده است که هیچ طرح ثابت و انعطافپذیری نمیتواند پاسخگوی تغییرات سریع و آزادانهی آن باشد. از اینرو آنها شهر را فرایندی در حال تغییر میدانستد که رشد تدریج دارد و یک فرم نهایی را برای شهر نپذیرفته و به دنبال نظمی بودند که همواره امکان بازنگری در فرم شهر را فراهم کند( بحرینی، 1388: 152).
از مهمترین افراد مهم و تاثیرگذار این نهضت کنزو تانگه میباشد. در رسالهای تحت عنوان “ساختار فضایی یک شهر بزرگ100″ که در سال 1959 به چاپ رسانید، تحقیقی در خصوص ساختار شهر بر پایه الگوی حرکت و جابجایی مردم مابین محل سکونت و اشتغال انجام داد.
از نظر تانگه زمینهی اصلی طراحی شهری در عصر حاضر، اندیشیدن به یک سازمان فضایی به عنوان شبکهای از ارتباطات و به عنوان پیکرهای زنده همراه با رشد و تغییر است. توجه وی به فضاهای شهری و ادراک انسان از این فضاها میباشد.
همچنین او در مورد کارکردهای شهری این گونه شرح میدهد: ” علاوه بر کارکردگرایی، ما نیازمندیم که به فضاها ساختار بدهیم. من به این باور رسیده ام که فرایند ایجاد استخوانبندی یا ساختاربخشی زمینه اصلی طراحی است” ( پاکزاد، 1388: 59).
به نظر او واحدهای کارکردی، هنگامیکه به وسیله کریدورهای حرکتی یا خیابان با یکدیگر پیوند میخورند به درجه بالاتری از نظامیافتگی دست مییابند. علاوه بر این موضوع، برای تانگه نماد بخشیدن به استخوانبندی نظیر ایجاد نشانه به منظور ساماندهی ضروری میباشد (همان).
از دیگر افراد تأثیرگذار این نهضت ماکی میباشد. به نظر وی در هر شهری میتوان یک بدنه اصلی یافت که اجزاء و عناصر آن دارای ساخت هستند و سایر قسمتهای شهر ساخت فرعی را تشکیل میدهند. از دید وی شهر یک ارگانیسم زنده است. همچنین در نظریاتش به این موضوع اشاره میکند که ایجاد نظمی قوی در ساخت اصلی به ارتباط بین اجزاء و اتصال بین ساختمانها و فضاهای عمومی و عناصر اصلی وابسته است (بذرگر، 1382: 61).

– عناصر شکل دهنده فرم شهر متابولیستها
فرم پیشنهادی شهر متابولیستها در اکثر موارد خطی است. دلیل این امر برقرار دادن عملکردهای متنوع یک شهر در طول محور توزیع شونده به منظور دسترسی در حداقل زمان و ارتباط مؤثر پیوند دهنده بین آنهاست. تانگه الگوی شعاعی با ترافیکی به مرکز را برای شهرهای امروزی مناسب دانسته و بر ضرورت شکلگیری ساختار شهر بر پایه جریانهای حرکتی تأکید دارد. در این شهرها عامل حرکت و جابجایی ضامن بقای شهر است. محور خطی اصلی شهر که پیرو شبکه اصلی رفت و آمد در شهر است، میتواند با سیستم حمل و نقل عمومی و خصوصی و نیز حرکت پیاده و سواره، تقویت و تجهیز شود. عناصر فنی و نیز زیرساختهای شهری، تاثیر بسزایی در فرم ساختار اصلی شهر و به تبع آن فرم کل شهر میگذارند ( بحرینی، 1388: 156).
متابولیستها از وجود دو پدیده در ساز و کار تغییر و تحول شهر نام میبرند. عناصری با عمر کوتاه و عناصر دیرپا و پایا. در این ساز و کار تحول، دو مسئله نمایان میشود. در تفکر متابولیزم پیدایش نظم فضایی در شهرها در پیوند ارگانیک میان ایندو گونه بود.
1- ابر ساختارهای شهر نظیر استخوانبندی بدن دارای عمر طولانی هستند.
2- عناصر نظیر محله، بلوک، خانهها و شریانهای مورد استفاده برای فعالیت روزانه ( مانند بافتها و سلولهای بدن ) که ماندگاری کمتری دارند که توان بازنگری و تغییر را دارند و طی فرایندی پیوسته از ساختار اصلی جدا شده از بین میروند و دوباره نوسازی میشوند ( پاکزاد، 1387: 57).
دکتر بحرینی در کتاب مبانی طراحی شهری معاصر، 2 بخش شهر از نظر متابولیزیستها را به فرم زیر ارائه میدهد:
1- بخش اصلی : متشکل از واحدهایی هستند که توسط شبکه ارتباطی متصل به یکدیگر است. این بخش شامل فعالیتهای اقتصادی و تجاری (بازار و …)، فعالیتهای فرهنگی و مذهبی (مساجد، مجموعه تئاتر و …)، فعالیتهای حکومتی (ادارات )، مراکز فراغتی تفریحی (پارک) و فعالیتهای حمل و نقلی نظیر راه آهن میباشد.
2- بخش فرعی شامل محلات، راهها، کاربریها و فضاهایی که در ردۀ اصلی نمی گنجند.
در نظر افراد این جنبش، ساختار شبکه ارتباطی جزء تفکیک ناپذیر ساختار اصلی است. شبکهی راهها و سامانه حمل و نقلی شالوده کالبدی و کارکردی شهر بوده و وظیفهی برقراری ارتباط میان عناصر اصلی شهر را داراست. در طراحی شهر با توجه به اصول نهضت متابولیزم، چارچوب حمل و نقل در اغلب موارد یکباره طراحی و اجرا شده و کمتر مورد تغییر قرار میگیرد ( بحرینی، 1388: 158).
از نظر آنها ساختار شهر باید پاسخگوی مشکلات ترافیکی و نیاز به جابجایی باشد و بر طبق این نظر آنها سامانه رفت و آمد و معماری بناها را به عنوان یک کلیت ارگانیک مورد بازشناسی قرار دارند (پاکزاد، 1387: 63). همانطور که در بخشهای پیشین در نظریات مربوط به بیکن اشاره شد، از نظر او نیز نظامهای حرکتی مهمترین زمینه لازم برای شکلگیری ساختار اصلی است.
ماکی ارتباط را در حقیقت چسب برای شهر میداند که در آن لایههای فعالیت با هم پیوند خورده و فرم فیزیکی شهر را پدید میآورد و هویتی بی اندازه گسترده را از راه مفصلبندی اجزا میآفریند (Trancik,1986). در اندیشه آنها ساختار اصلی شهر ( عناصر دیرپا ) متعلق به همه جامعه است و مالکیت تنها بر اجزای تعویض شونده معنا دارد. از این نظر برداشت میشود که استخوانبندی اصلی عموماً عناصر عمومی شهر را شامل میگردد.
– نمونه های اجرایی : تاثیر این نهضت را به صورت محدود میتوان در ایده ” شهر زیرزمینی101″ پائولو سالری102 و همچنین تفکر ” فرم ثابت شهر ” یونا فریدمن103 مشاهده نمود که باعث تسری تفکرات این نهضت به اروپا گردید.
– طرح شهر کلان پیکر برای توکیو: مهمترین طرح اجرا شده در این نهضت، طرح خلیج توکیو توسط کنزو تانگه بود. طرح شامل یک ساختار خطی با قابلیت گسترش است که به واحدهای ساختمانی کوچکتر تقسیم میگردد.
ساختار خطی اصلی مذکور، با اتکا به شبکههای حمل و نقل قابل توسعه طراحی شده و با استفاده از اشکال گروهی و مدولار در مقیاس انسانی حاصل شده است.
– طراحی مجتمعی برای 25000 نفر؛ توسط کنزو تانگه. در این طرح، کل فضا به 2 بخش بادوام ( اصلی) و متغییر (غیر اصلی) تقسیم میشود. تراکم در این طرح بسیار بالا و واحدهای عملکرد با قابلیت تغییرات سریع در دل طرحی بزرگتر جای گرفته است.
– خانه آسمان104؛ کیونوری کیکوتاکه. او در این طرح خانه شخصی خود را بر اساس ایدههای متابولیزم در توکیو طراحی کرد. این طرح تجلی طرحهای آرمانگرایانه کیکوتاکه بود.
– دانشگاه ورشو ؛ توسط فومیهیکو ماکی
– هبیتت 67 در مونترال ؛ 1967 توسط موشه صفدی. این طرح اولین اثر اجرایی مگافرم، با هدف ارزان بودن و ایجاد فرمی که قابلیت تطبیق با تراکم را داشته باشد، بود.
– ساخت شهری جدید بر روی شهر قدیمی رگنیتز
– Funnel city Intrapolis ؛ طراح والتر جوناس105
نمونه های اجرایی در ایران را می توان موارد زیر اشاره نمود.
– شوشتر نو : شهری برای 40هزار نفر در کنار شوشتر قدیم؛ در این طرح عناصر فرعی پیرامون بازار اصلی ( الگوی خطی ) قرار گرفته و بناهای عمومی مانند مسجد، ساختار اصلی را تقویت میکنند.
– شهستان پهلوی( تپه های عباس آباد) ؛ طراح تانگه. طرحی با کاربریهای عمومی و دولتی که از یک مسیر پیاده مرکزی تغذیه میگردید.
– طرح مجتمع مسکونی فولاد اهواز
– فولاد شهر اصفهان : شهر جدیدی در اطراف اصفهان برگرفته شده از طرحهای متابولیستها. ساختار اصلی آن شامل بخش شمالی شطرنجی و بخش جنوبی به فرمی شطرنجی بوده است (بحرینی، 1388: 166).
– شهر جدید بهارستان واقع در اطراف تهران
همچنین طرحهایی نظیر Helix city، Floating City اثر کیشو کوروکاوا و Tower City اثر کیکوتاکه طرحهایی بودند که تنها در سطح ایده باقی ماندند و به مرحله اجرایی نرسیدند.

مطلب مرتبط :   سیمرغ، مرغان، هدهد، وادی

9 – ساخت شهر از دیدگاه سایر نظریه پردازان شهری
همچنین چندین نظریه پرداز از جمله راپاپورت، کامیلو سیته، جین جاکوبز و راب کریر
اشارههای گذرا به ساخت اصلی شهر داشتهاند. گرچه ماهیت فکری آنان در چنین مبحثی نبوده است، اما نگاهی هرچند مختصر داشته اند که در قالب زیر دسته بندی